Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń buıryǵy №446

2013 jylǵy 27 jeltoqsan,   Astana qalasy «Mashına jasaý» salasyndaǵy salalyq biliktilik sheńberin bekitý týraly Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń 138-4-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berip otyrǵan «Mashına jasaý» salasyndaǵy salalyq biliktilik sheńberi bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń О́nerkásip komıteti (B.Á. Qasymbekov) zańnamada belgilengen tártipte: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde osy buıryqtyń memlekettik tirkelýin; 2) Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde osy buıryq memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde buqaralyq aqparat quraldarynda jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa jiberýdi; 3) Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda osy buıryqtyń ornalasýyn qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryqty oryndaýdy baqylaýdy ózime qaldyramyn. 4. Osy buıryq onyń alǵash ret resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstriniń mindetin atqarýshy A.RAÝ. Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2013 jylǵy 27 jeltoqsandaǵy №446 buıryǵymen bekitildi «Mashına jasaý» salasyndaǵy salalyq biliktilik sheńberi 2. Jalpy erejeler 1. «Mashına jasaý» salasyndaǵy salalyq biliktilik sheńberi (budan ári – SBSh) Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2012 jylǵy 24 qyrkúıektegi № 373-ó-m jáne Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2012 jylǵy 28 qyrkúıektegi № 444 birlesken buıryǵymen bekitilgen Ulttyq biliktilik sheńberine sáıkes keletin segiz biliktilik deńgeılerin qamtıdy (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziminde 2012 jylǵy 19 qazanda № 8022 tirkelgen, «Zań gazeti» 2012 jyl 16 qarasha № 174, «Kazahstanskaıa pravda» 2012 jyl 24 qarasha № 408-409 jáne «Egemen Qazaqstan» 2012 jyl 24 qarasha № 771-775 gazetterinde resmı túrde jarııalandy). 2. SBSh biliktilik deńgeıleriniń biryńǵaı shkalasyn aıqyndaıdy, biliktiliktiń salystyrmalylyǵyn qamtamasyz etedi jáne kásibı standarttar jáne mashına jasaý salasy mamandary sáıkestigin rastaý júıesi men biliktiligin berý úshin negiz bolyp tabylady. 3. SBSh paıdalanýshylardyń ár toptaryna arnalǵan (jumys berýshi, bilim berý organdaryna jáne azamattarǵa) jáne mynalarǵa: 1) kásibı jáne bilim berý standarttaryn ázirleý kezinde barlyq bilim berý deńgeıiniń mamandary men túlekteriniń biliktilikterine qoıylatyn talaptardy biryńǵaı ustanymmen sıpattaýǵa; 2) mashına jasaý salasyndaǵy mamandardyń jáne bilim berýdiń barlyq deńgeılerin túlekteriniń sáıkestikti rastaý men biliktiligin berýdiń rásimderin jáne baǵalaý materıaldary ázirleýge; 3) tıisti biliktilikti meńgerýge aparatyn, mansaptyń joǵarylaýyn, biliktilik deńgeıdiń arttyrýdy josparlaýǵa múmkindik beredi. 4. SBSh-da qoldanatyn negizgi termınder men uǵymdar: 1) bilim – oqý jáne jeke tájirıbesi arqyly aqparatty meńgerý nátıjesi, oqý nemese jumys salasyna qatysty faktiler, qaǵıdattar, teorııa men praktıka jıyntyǵy, biliktiliktiń mindetti túrde baǵalanýǵa tıis bóligi; 2) ulttyq biliktilik sheńberi – eńbek naryǵynda tanylatyn biliktilik deńgeılerin qurylymdyq sıpattamasy; 3) ulttyq biliktilik júıesi – mamandardyń biliktiligine eńbek naryǵy tarapynan suranys pen usynystardy quqyqtyq jáne ınstıtýsıonaldyq retteý tetikteriniń jıyntyǵy; 4) tájirıbe – sanaly qyzmet, belgili bir ýaqyt aralyǵy ishinde satyp alynýy múmkin jáne tıimdi paıdalanyla alatyn bilim men daǵdylar; 5) salalyq biliktilik sheńberleri – salada tanylatyn biliktilik deńgeılerininiń qurylymdyq sıpattamasy; 6) kásibı standart – kásibı qyzmettiń naqty salasynda biliktilik deńgeıine jáne quzyrettilikke, eńbek mazmunyna, sapasyna jáne eńbek sharttaryna qoıylatyn talaptardy aıqyndaıtyn standart; 7) biliktiligi – qyzmetti júzege asyrý jáne mindetterdi sheshý maqsatynda bilimdi qoldaný jáne quzyrettilik tanytý qabileti (logıkalyq, ıntýıtıvtik, shyǵarmashylyq jáne praktıkalyq oılaýdy qoldaný). 5. SBSh SBSh-nyń 1-qosymshasyna sáıkes qurylym boıynsha resimdelgen sheńberlik konstrýksııany bildiredi. SBSh árbir biliktilik deńgeıi úshin kásibı qyzmettiń jalpy sıpattamalaryn sıpattaýdan turady, atap aıtqanda: 1) bilim – bul kórsetkish keshendi bolyp tabylady jáne bilimge qoıylatyn talaptardy aıqyndaıdy, kásibı qyzmettiń mynadaı erekshelikterine baılanysty bolady: paıdalanatyn aqparattyń kólemi men kúrdeliligi; bilimniń ınnovasııalylyǵy; olardyń abstraktilik dárejesi (teorııalyq jáne praktıkalyq bilimniń araqatynasy). Onyń kóriný dárejesi (biliktiliktiń bir deńgeıinen basqasyna aýysý) kórsetkishterdiń quramdas bólikteriniń biriniń (kez kelgeniniń), ekeýiniń de nemese úsheýiniń de ózgerýine baılanysty bolýy múmkin. 2) bilik pen daǵdy – bul kórsetkish keshendi bolyp tabylady jáne biliktilikke qoıylatyn talaptardy aıqyndaıdy, kásibı qyzmettiń mynadaı erekshelikterine baılanysty bolady: kásibı mindetterdi sheshý tásilderiniń kóptigi (nusqaýlyǵy), osy tásilderdi tańdaý nemese ázirleý qajettiligi; jumys jaǵdaıynyń belgisizdik jáne onyń damýynyń beımálimdigi dárejesi. Onyń kóriný dárejesi (biliktiliktiń bir deńgeıinen basqasyna aýysý) kórsetkishterdiń quramdas bóikteriniń biriniń (kez kelgeniniń) nemese ekeýiniń de ózgerýine baılanysty bolýy múmkin. 3) tulǵalyq jáne kásibı quzyretter – bul kórsetkish qyzmetkerdiń jalpy quzyrettiligin aıqyndaıdy jáne úsh negizgi dárejesi bar: basshylyqtyń qolastyndaǵy qyzmet; qyzmetti derbes oryndaý; basqalardy basqarý. О́kilettik pen jaýapkershiliktiń keńdigi qyzmet aýqymyna, yqtımal qateliktiń uıym, sala úshin baǵasyna, olardyń áleýmettik, ekologııalyq, ekonomıkalyq jáne basqa da saldaryna, sondaı-aq kásibı qyzmette basshylyqtyń negizgi fýnksııalaryn tolyq iske asyrýyna baılanysty (maqsatty boljaý, uıymdastyrý, baqylaý, oryndaýshylardy yntalandyrý). 6. SBSh-da biliktilik deńgeılerin ázirleýdiń negizgi qaǵıdaty biliktilik deńgeıleriniń tómennen joǵaryǵa qaraı damýynyń úzdiksizdigi men sabaqtastyǵy, olardy sıpattaý ashyqtyǵy bolyp tabylady. 7. Biliktilik belgili bir bilim baǵdarlamasyn ıgerý jáne/nemese praktıkalyq tájirıbe nátıjesi bolyp tabylady. Biliktilikti jetildirý nemese onyń beıinin ózgertý úshin árbir deńgeıde kadrlardy qaıta daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý júıesiniń qosymsha bilim baǵdarlamalary boıynsha tıisti lısenzııalary bar uıymdarda oqýǵa bolady. Biliktilik deńgeıi praktıkalyq jumys tájirıbesin meńgerýine, derbes bilim alýyna jáne oqýyna qaraı jetilýi múmkin. Bilim berý men oqytýdyń ártúrli nysandaryn esepke alý salalyq biliktilik júıelerdiń ishinde júrgiziletin bolady. Qyzmetkerdiń praktıkalyq tájirıbesin, biliktilikti arttyrý kýrstaryn jáne osy sııaqtylardy eskerý arqyly jeke bilim berý traektorııasyn qurýǵa bolady, bul biliktilik deńgeılerin alǵa jáne joǵary qaraı da damytýǵa múmkindik beredi. Biliktilik deńgeıleri men ulttyq bilim berý jáne oqytý júıesi deńgeıleriniń araqatynasy SBSh-nyń 2-qosymshasynda kórsetilgen biliktilikke qol jetkizý kórsetkishi boıynsha aıqyndalady. Mashına jasaý salasyndaǵy salalyq biliktilik sheńberine 1-qosymsha Mashına jasaý salasyndaǵy salalyq biliktilik sheńberiniń qurylymy UBSh deńgeıi SBSh deńgeıi Kásiptik qyzmet salalary: 1. О́ndiris quraldaryn (stanoktar, qural-saımandar, qurylǵylar jáne t.b.) daıyndaý, profılaktıkasy Jeke jáne kásibı quzyretine qoıylatyn talaptar Biligi men daǵdysyna qoıylatyn talaptar Bilimine qoıylatyn talaptar 1 1 Derbestigi: mindetterdi oryndaý barysynda óte tómen derbestik deńgeıinde tolyq basshylyq jasalatyn jumys. Jaýapkershiligi: jumystardyń oryndalýy; óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigin saqtaý. Kúrdeliligi: nusqaýlyq boıynsha jumys isteý. Úlgilik kúrdeli emes praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaıdy, ózin-ózi baqylaý jáne ózin-ózi basqara bilý daǵdylaryn kórsetedi. Eńbek máni, ony ózgertý prosesteri jáne tıisti oryndaýshylyq is-qımyldar sıkly týraly bazalyq bilim. 2 2 Derbestigi: tanys jaǵdaılarda belgili bir derbestik bolǵanda basshylyq pen jasalatyn jumys; basshylyq pen oqytý. Jaýapkershiligi: qarapaıym tapsyrmalardyń oryndalý nátıjeleri; óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi; qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn oryndaý. Kúrdeliligi: qarapaıym úlgilik mindetterdi sheshý. Úlgilik kúrdeli emes praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaıdy, qarapaıym óndiristik jaǵdaılarda ózin-ózi baqylaý jáne ózin-ózi basqara bilý daǵdylaryn kórsetedi. Eńbek máni, úlgilik qarapaıym tapsyrmalardy oryndaý kezinde nátıjege qol jetkizý quraldary men joldary týraly bazalyq bilim. 3 3 Derbestigi: úlgilik jaǵdaılarda derbes jumystardy jáne kúrdeli jaǵdaılarda basshylyq pen kásibı qyzmetterdi júzege asyrý, oqytýdy derbes uıymdastyrý. Jaýapkershiligi: jumystardyń oryndalý nátıjeleri; óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi; qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn oryndaý. Kúrdeliligi: úlgilik praktıkalyq tapsyrmalardy sheshý; bilim jáne praktıkalyq tájirıbe negizinde belgili bolǵan is-qımyldar tásilin tańdaý. Standartty praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaıdy, josparlaý, qoıylǵan mindetterdi oryndaý tásilderin tańdaı bilý daǵdylaryn kórsetedi. Eńbek mánin tehnologııalyq ózgertý, eńbekti josparlaý jáne uıymdastyrý týraly bilim. 4 4 Derbestigi: qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdiń mindetterdi derbes belgileýin, normalardy iske asyrýdy uıymdastyrý men baqylaýdy kózdeıtin basshylyq pen normalardy iske asyrý boıynsha oryndaýshylyq -basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: normanyń iske asyrylý nátıjeleri; óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi; qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn oryndaý. Kúrdeliligi: jumys jaǵdaılaryn derbes taldaýdy talap etetin túrli úlgilik praktıkalyq mindetterdi sheshý. Alynǵan tapsyrmalardy naqtylaıdy, qaramaǵydaǵy- lardyń mindetterin belgileıdi, qyzmetteriniń nátıjesin baǵalaıdy, bilimi men daǵdylardyń jetispeýshiligin anyqtaıdy, qyzmet- kerlerdi kásipqoı- lyǵyn arttyrýǵa yntalandyrady. Kásibı mindetterdi sheshý jáne belgileý tásilderi, qaǵıdattary jáne amaldary, qarym-qatynas etıkasy men psıhologııasy, eńbek ýájdemesi jáne eńbekke yntalandyrý tásilderi týraly bilim. 5 5.1 Derbestigi: kásiporyn qyzmetiniń tehnologııalyq prosess ýchaskesi men strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: óndiris quraldaryn daıyndaý, profılkatıkasy. Kúrdeliligi: jumys jaǵdaılary ártúrli ózgergen jaǵdaılarda sheshim tabý tásilderin tańdaý negizinde praktıkalyq mindetterdi sheshý. Tapsyrysty túsine bilý, jaǵdaıdy jáne óziniń is-qımyldaryn taldaı bilý, sheshim qabyldaý jáne olardy iske asyrýǵa jaǵdaı jasaý, komandalyq jumys, basqarýshylyq jáne oryndaýshylyq kásipqoılyqty joǵarylatý turǵysynan qyzmetti baqylaý jáne túzetý daǵdylaryn kórsetedi. Kásibı jaǵdaılardy júıelik taldaý jáne jobalaý ádisnamasy, basqarýshylyq sheshimderdi qabyldaý tásilderi, ujym jáne komandalyq qurylym týraly bilim. 5.2 Derbestigi: kásiporyn qyzmetiniń tehnologııalyq prosess ýchaskesi men strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: óndiris quraldaryn daıyndaýdy, uıymdastyrý, profılaktıkasy. Kúrdeliligi: jumys jaǵdaılary ártúrli ózgergen jaǵdaılarda sheshim tabý tásilderin tańdaý negizinde praktıkalyq mindetterdi sheshý. 6 6.1 Derbestigi: jumystardy basqa ýchaskelermen kelisip jasaýdy kózdeıtin, kásiporyn qyzmetiniń strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: óndiris quraldaryn, mashına toraptary men jabdyqty daıyndaý, olardyń profılaktıkasy, mańyzdy ózgeristerge nemese damýǵa ákelýi múmkin qyzmet prosesterin josparlaý jáne ázirleý, qyzmetkerlerdiń kásipqoılyǵyn arttyrý úshin jaýapkershilik. Kúrdeliligi: sheshim qabyldaý tásilderin tańdaýdy jáne olardyń ár túrliligin kózdeıtin mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan qyzmet. Belgisizdigi joǵary áleýmettik jáne kásibı jaǵdaılarda jobalaý jáne sheshim qabyldaý, ózin-ózi basqarý mádenıeti, kommýnıkasııany uıymdastyrý jáne kózqarastardy kelisý, nátıjelerdi resimdeý jáne olarmen tanystyrý, qazirgi zamanǵy baǵdarlamalyq ónimder men tehnıkalyq quraldardy paıdalaný daǵdylaryn kórsetedi. Áleýmettik jáne kásibı kúrdeli jaǵdaılarda birlesip taldaý, jobalaý jáne sheshim qabyldaý ádisnamasy, kommýnıkasııany uıymdastyrý jáne kózqarastardy kelisý, taldamalyq jáne jobalyq qujattamany resimdeý jáne tanystyrý tásilderi týraly bilim. 6.2 Derbestigi: jumystardy basqa ýchaskelermen kelisip jasaýdy kózdeıtin kásiporyn qyzmetiniń strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: óndiris quraldaryn, daıyn mashına men jabdyqty daıyndaý, olardyń profılaktıkasy, mańyzdy ózgeristerge nemese damýǵa ákelýi múmkin qyzmet prosesterin josparlaý jáne ázirleý, qyzmetkerlerdiń kásipqoılyǵyn arttyrý úshin jaýapkershilik. Kúrdeliligi: sheshim qabyldaý tásilderin tańdaýdy jáne olardyń ár túrliligin kózdeıtin min- detterdi sheshýge baǵyttalǵan qyzmet. 7 7 Derbestigi: sala qurylymynyń jumys isteý jáne damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mańyzdy ózgeristerge jáne damýǵa ákelýi múmkin qyzmet posesterin josparlaý jáne ázirleý, olardyń nátıjeleri, aralyq ónimdi óndirý jáne ishki naryqta ótkizý. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshýdi, jańa tásilderdi ázirleýdi, ártúrli ádisterdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet. Mindet pen problemalardy qoıý, ınnovasııalyq tásilderdi, tujyrymdama jasaý jáne qyzmet strategııasy ádisterin qoldana otyryp, olardy júıeli túrde sheshý daǵdylaryn kórsetedi. Tujyrymdamany, strategııany, qyzmettiń fýnksıonaldyq modelderin qurý ádisnamasyn, akmeologııalyq ádisterdi qoldana otyryp, mindetter men problemalardy qoıý men júıeli túrde sheshý tásilderi týraly bilim. 8 8 Derbestigi: memlekettik aýqymda sala qurylymynyń jumys isteý jáne damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mańyzdy ózgeristerge jáne damýǵa ákelýi múmkin qyzmet posesterin josparlaý jáne ázirleý, olardyń nátıjeleri. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshýdi, jańa tásilderdi ázirleýdi, ártúrli ádisterdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet. Júıelik jáne strategııalyq oılaýdy, logıkalyq ádisterdi, kásibı qyzmet pen ózara is-qımyldyń modelderin qurý men oryndaý ádisterin qoldana otyryp, ózara tıimdi sheshimderdi qabyldaý daǵdysyn kórsetedi. Qyzmettiń jáne ózara is-qımyldyń kooperatıvtik júıelerin qurý, makroáleýmettik jáne makroekonomıkalyq júıelerdi úlgileý jáne basqarý ádisnamasy týraly bilim. UBSh deńgeıi SBSh deńgeıi Kásiptik qyzmet salalary: 2. Mashına jasaý ónimin óndirý Jeke jáne kásibı quzyretine qoıylatyn talaptar Biligi men daǵ- dysyna qoıylatyn talaptar Bilimine qoıylatyn talaptar 1 1 Derbestigi: qyzmetkerlerdiń quzyretteri aıqyn óndiristik nusqaýlyqtarmen, qatań turaqty baqylaýmen shektelgen. Jaýapkershiligi: jumystardy oryndaý; óz qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi. Kúrdeliligi: máselelerdi qatań baqylaýmen sheshý. Úlgilik kúrdeli emes praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaıdy, ózin-ózi baqylaý jáne ózin-ózi basqara bilý daǵdylaryn kórsetedi. Eńbek máni, ony ózgertý prosesteri jáne tıisti oryndaýshylyq is-qımyldar sıkly týraly bazalyq bilim. 2 2 Derbestigi: tanys jaǵdaılarda belgili bir derbestik bolǵanda basshylyq pen jasalatyn jumys; basshylyq pen oqytý, kúrdeli emes túıinderdi jınaý/buzý. jumys ornyn, qural-saımandy, jeke qorǵaný quraldaryn daıyndaý. Jaýapkershiligi: qarapaıym tapsyrmalardyń oryndalý nátıjeleri; óz qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi; qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn oryndaý. Kúrdeliligi: standartty nusqaýyqtar sheńberinde máselelerdi sheshý, turaqty baqylaýmen máselelerdi sheshý. Úlgilik kúrdeli emes praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaıdy, qarapaıym óndiristik jaǵdaılarda ózin-ózi baqylaý jáne ózin-ózi basqara bilý daǵdylaryn kórsetedi. Eńbek máni, úlgilik qarapaıym tapsyrmalardy oryndaý kezinde nátıjege qol jetkizý quraldary men joldary týraly bazalyq bilim. 3 3 Derbestigi: úlgilik jaǵdaılarda derbes jumystardy jáne kúrdeli jaǵdaılarda basshylyq pen kásibı qyzmetterdi júzege asyrý, oqytýdy derbes uıymdastyrý. Jaýapkershiligi: mashınalardyń jaýapty emes bólshekterin daıyndaý, túıinderdi jınaý, materıaldy, qural-saımandy, jaraqtardy jáne jabdyqty daıyndaý. Kúrdeliligi: jaqsy anyqtalǵan, biraq belgili bir dárejege deıin ártúrli rásimder menúlgi oqıǵalar sheńberinde máselelerdi sheshý, úlgilik praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaý; bilim jáne tájirıbe negizinde belgili bolǵan is-qımyldar tásilin tańdaý. Standartty praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaıdy, josparlaý, qoıylǵan mindetterdi oryndaý tásilderin tańdaı bilý daǵdylaryn kórsetedi. Eńbek mánin tehnologııalyq ózgertý, eńbekti josparlaý jáne uıymdastyrý týraly bilim. 4 4 Derbestigi: qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdiń mindetterdi derbes belgileýin, normalardy uıymdastyrý jáne iske asyrýdy baqylaýyn kózdeıtin basshylyq pen normalardy iske asyrý boıynsha oryndaýshylyq-basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mashınalar men mehanızmderdiń kúrdeli jáne jaýapty bólshekteri men túıinderin daıyndaý, mashınalar men mehanızmder óndirisin daıyndaý, ónim shyǵarý jelileriniń jumys isteýin qamtamasyz etý, normalardy iske asyrý nátıjeleri; óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi; qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn oryndaý. Kúrdeliligi: bir birinen anaǵurlym aıryqsha bekitilgen rásimder men standarttar sheńberindegi máselelerdi sheshý, jumys jaǵdaıyn derbes taldaýdy talap etetin ártúrli úlgilik praktıkalyq mindetterdi sheshý. Alynǵan tapsyrmalardy naqtylaıdy, qaramaǵynda-ǵylardyń mindetterin belgileıdi, qyzmetteriniń nátıjesin baǵalaıdy, bilimimen daǵdylardyń jetispeýshiligin anyqtaıdy, qyzmetkerlerdi kásipqoılyǵyn arttyrýǵa yntalandyrady. Kásibı mindetterdi sheshý jáne belgileý tásilderi, qaǵıdattary jáne amaldary, qarym-qatynas etıkasy men psıhologııasy, eńbek ýájdemesi jáne eńbekke yntalandyrý tásilderi týraly bilim. 5 5.1 Derbestigi: kásiporyn qyzmetiniń tehnologııalyq prosess ýchaskesi men strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: aralyq ónimdi shyǵarý, mashınalardyń jaýapty túıinderin daıyndaý. Kúrdeliligi: jumys jaǵdaılary ózgermeli túrli jaǵdaılarda sheshim tabý tásilderin tańdaý negizinde praktıkalyq mindetterdi sheshý. Tapsyrysty túsine bilý, jaǵdaıdy jáne óziniń is-qımyldaryn taldaı bilý, sheshim qabyldaý jáne olardy iske asyrýǵa jaǵdaı jasaý, komandalyq jumys, basqarýshylyq jáne oryndaýshylyq kásipqoılyqty joǵarylatý turǵysynan qyzmetti baqylaý jáne túzetý daǵdylaryn kórsetedi. Kásibı jaǵdaılardy júıelik taldaý jáne jobalaý ádisnamasy, basqarýshylyq sheshimderdi qabyldaý tásilderi, ujym jáne ujymdyq qurylym týraly bilim. 5.2 Derbestigi: kásiporyn qyzmetiniń tehnologııalyq prosess ýchaskesi men strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: aralyq ónimdi shyǵarý, mashınalardyń jaýapty túıinderin óndirý men jınaýdy uıymdastyrý. Kúrdeliligi: jumys jaǵdaılary ózgermeli túrli jaǵdaılarda sheshim tabý tásilderin tańdaý negizinde praktıkalyq mindetterdi sheshý. 6 6.1 Derbestigi: jumystardy basqa ýchaskelermen kelisip jasaýdy kózdeıtin, kásiporyn qyzmetiniń strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: daıyn ónimdi shyǵarý úshin: mashınalar túıinderi men jabdyqtardy daıyndaý, jınaý jáne aldyn ala synaqtan ótkizý, óndiris quraldary, mashına túıinderi men jabdyqtyń profılaktıkasy, mańyzdy ózgeristerge nemese damýǵa ákelýi múmkin qyzmet prosesterin josparlaý jáne ázirleý, qyzmetkerlerdiń kásipqoılyǵyn arttyrý úshin jaýapkershilik. Kúrdeliligi: sheshim qabyldaý tásilderin tańdaýdy jáne olardyń ár túrliligin kózdeıtin mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan qyzmetter. Belgisizdigi joǵary áleýmettik jáne kásibı jaǵdaılarda jobalaý jáne sheshim qabyldaý, ózin-ózi basqarý mádenıeti, kommýnıkasııany uıymdastyrý jáne kózqarastardy kelisý, nátıjelerdi resimdeý jáne olarmen tanystyrý, zamanaýı baǵdarlamalyq ónimder men tehnıkalyq quraldardy paıdalaný daǵdylaryn kórsetedi. Áleýmettik jáne kásibı kúrdeli jaǵdaılarda birlesip taldaý, jobalaý jáne sheshim qabyldaý ádisnamasy, kommýnıkasııany uıymdastyrý jáne kózqarastardy kelisý, taldamalyq jáne jobalyq qujattamany resimdeý jáne tanystyrý tásilderi týraly bilim. 6.2 Derbestigi: jumystardy basqa ýchaskelermen kelisip jasaýdy kózdeıtin kásiporyn qyzmetiniń strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: daıyn ónimdi shyǵarý - óndiris quraldaryn, daıyn mashınalar men jabdyqtardy daıyndaý, jınaý jáne aldyn ala synaqtan ótkizý, mańyzdy ózgeristerge nemese damýǵa ákelýi múmkin qyzmet prosesterin josparlaý jáne ázirleý. Kúrdeliligi: sheshim qabyldaý tásilderin tańdaýdy jáne olardyń ár túrliligin kózdeıtin mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan qyzmetter. 7 7.1 Derbestigi: sala qurylymynyń jumys isteý jáne damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mańyzdy ózgeristerge jáne damýǵa ákelýi múmkin qyzmet prosesterin josparlaý jáne ázirleý, olardyń nátıjeleri, ishki naryqta aralyq ónimdi óndirý jáne ótkizý. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshý, jańa tásilderdi ázirleý, ártúrli ádis- terdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet. Mindetter men problemalardy qoıý, ınnovasııalyq tásilderdi, tujyrymdama jasaý jáne qyzmet strategııasy ádisterin qoldana otyryp, olardy júıeli sheshý daǵdylaryn kórsetedi. Tujyrymdamany, strategııany, qyzmettiń fýnksıonaldyq modelderin qurý ádisnamasy, akmeologııalyq ádisterdi qoldana otyryp, mindetter men problemalardy qoıý men júıelik sheshý tásilderi týraly bilim. 7.2 Derbestigi: sala qurylymynyń jumys isteý jáne damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mańyzdy ózgeristerge jáne damýǵa ákelýi múmkin qyzmet prosesterin josparlaý jáne ázirleý. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshý, jańa tásilderdi ázirleý, ártúrli ádis- terdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet. 8 8.1 Derbestigi: salanyń memlekettik aýqymdaǵy iri ınstıtýsıonaldyq qurylymdarynyń jumys isteý men damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: qyzmet prosesin josparlaý, ázirleý jáne olardyń nátıjesi, daıyn ónimdi óndirý jáne ishki naryqta ótkizý. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshý, jańa tásilderdi ázirleý, ártúrli ádis- terdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet. Júıelik jáne strategııalyq oılaýdy, logıkalyq ádisterdi, kásibı qyzmet pen ózara is-qımyldyń modelderin qurý men oryndaý ádisterin qoldana otyryp, ózara tıimdi sheshimderdi qabyldaý daǵdysyn kórsetedi. Qyzmettiń jáne ózara is-qımyldyń kooperatıvtik júıelerin qurý, makroáleýmettik jáne makroekonomıkalyq júıelerdi úlgileý jáne basqarý ádisnamasy týraly bilim. 8.2 Derbestigi: salanyń memlekettik aýqymdaǵy iri ınstıtýsıonaldyq qurylymdarynyń jumys isteý men damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: qyzmet prosesin josparlaý, ázirleý jáne olardyń nátıjesi, daıyn ónimdi óndirý jáne syrtqy naryqta ótkizý. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshý, jańa tásilderdi ázirleý, ártúrli ádisterdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet. UBSh deńgeıi SBSh deńgeıi Kásiptik qyzmet salalary: 3. Mashına jasaý ónimine servıstik qyzmet kórsetý, jóndeý jáne jańǵyrtý Jeke jáne kásibı quzyretine qoıylatyn talaptar Biligi men daǵ- dysyna qoıylatyn talaptar Bilimine qoıylatyn talaptar 1 1 Derbestigi: qyzmetkerlerdiń quzyretteri aıqyn óndiristik nusqaýlyqtarmen, qatań turaqty baqylaýmen shektelgen. Jaýapkershiligi: jumystardy oryndaý; óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi. Kúrdeliligi: máselelerdi qatań baqylaýmen sheshý. Úlgilik kúrdeli emes praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaıdy, ózin-ózi baqylaý jáne ózin-ózi basqara bilý daǵdylaryn kórsetedi. Eńbek máni, ony ózgertý prosesteri jáne tıisti oryndaýshylyq is-qımyldar sıkly týraly bazalyq bilim. 2 2 Derbestigi: tanys jaǵdaılarda belgili bir derbestik bolǵanda basshylyq pen jasalatyn jumys; basshylyq pen oqytý, kúrdeli emes túıinderdi jınaý/buzý, jumys ornyn, qural-saımandy, jeke qorǵaný quraldaryn daıyndaý. Jaýapkershiligi: qarapaıym tapsyrmalardyń oryndalý nátıjeleri; óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi; qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn oryndaý. Kúrdeliligi: qarapaıym úlgilik ıindetterdi sheshý. Úlgilik kúrdeli emes praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaıdy, qarapaıym óndiristik jaǵdaılarda ózin-ózi baqylaý jáne ózin-ózi basqara bilý daǵdylaryn kórsetedi. Eńbek máni, úlgilik qarapaıym tapsyrmalardy oryndaý kezinde nátıjege qol jetkizý quraldary men joldary týraly bazalyq bilim . 3 3 Derbestigi: úlgilik jaǵdaılarda derbes jumystardy jáne kúrdeli jaǵdaılarda basshylyq pen kásibı qyzmetterdi júzege asyrý, oqytýdy derbes uıymdastyrý. Jaýapkershiligi: mashınalardyń jaýapty emes bólshekterin daıyndaý, túıinderdi jınaý, materıaldy, qural-saımandy, jaraqtardy jáne jabdyqty daıyndaý. Kúrdeliligi: jaqsy anyqtalǵan, biraq belgili bir dárejege deıin ártúrli rásimder menúlgi oqıǵalar sheńberinde máselelerdi sheshý, úlgilik praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaý; bilim jáne tájirıbe negizinde belgili bolǵan is-qımyldar tásilin tańdaý. Standartty praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaıdy, josparlaý, qoıylǵan mindetterdi oryndaý tásilderin tańdaı bilý daǵdylaryn kórsetedi. Eńbek mánin tehnologııalyq ózgertý, eńbekti josparlaý jáne uıymdastyrý týraly bilim. 4 4 Derbestigi: qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdiń mindetterdi derbes belgileýin, normalardy uıymdastyrý jáne iske asyrýdy baqylaýyn kózdeıtin basshylyq pen normalardy iske asyrý boıynsha oryndaýshylyq -basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: bekitilgen fýnksııalardy (servıstik qyzmet kórsetý, jóndeý, jańǵyrtý) iske asyrý kezindegi nátıjeler, óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi; qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn oryndaý. Kúrdeliligi: jumys jaǵdaılaryn derbes taldaýdy talap etetin ártúrli úlgilik praktıkalyq mindetterdi sheshý. Alynǵan tapsyrmalardy naqtylaıdy, qaramaǵyndaǵy-lardyń mindetterin belgileıdi, qyzmetteriniń nátıjesin baǵalaıdy, bilimimen daǵdylardyń jetispeýshiligin anyqtaıdy, qyzmetkerlerdiń kásipqoılyǵyn arttyrýǵa yntalandyrady. Kásibı mindetterdi sheshý jáne belgileý tásilderi, qaǵıdattary jáne amaldary, qarym-qatynas etıkasy men psıhologııasy, eńbek ýájdemesi jáne eńbekke yntalandyrý tásilderi týraly bilim. 5 5.1 Derbestigi: kásiporyn qyzmetiniń tehnologııalyq prosess ýchaskesi men strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mashınalar men jabdyqty jóndeýdi uıymdastyrý. Kúrdeliligi: jumys jaǵdaılary ózgermeli túrli jaǵdaılarda sheshim tabý tásilderin tańdaý negizinde praktıkalyq mindetterdi sheshý. Tapsyrysty túsine bilý, jaǵdaıdy jáne óziniń is-qımyldaryn taldaı bilý, sheshim qabyldaý jáne olardy iske asyrýǵa jaǵdaı jasaý, komandalyq jumys, basqarýshylyq jáne oryndaýshylyq kásipqoılyqty joǵarylatý turǵysynan qyzmetti baqylaý jáne túzetý daǵdylaryn kórsetedi. Kásibı jaǵdaılardy júıelik taldaý jáne jobalaý ádisnamasy, basqarýshylyq sheshimderdi qabyldaý tásilderi, ujym jáne ujymdyq qurylym týraly bilim. 5.2 Derbestigi: kásiporyn qyzmetiniń tehnologııalyq prosess ýchaskesi men strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mashınalar men jabdyqqa servıstik qyzmet kórsetýdi, olardy jóndeýdi uıymdastyrý. Kúrdeliligi: jumys jaǵdaılary ózgermeli túrli jaǵdaılarda sheshim tabý tásilderin tańdaý negizinde praktıkalyq mindetterdi sheshý. 6 6.1 Derbestigi: jumystardy basqa ýchaskelermen kelisip jasaýdy kózdeıtin, kásiporyn qyzmetiniń strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mashınalar men jabdyqty jóndeýdi uıymdastyrý; óziniń eńbegin baǵalaý men jetildirý, ózi oqý jáne basqalardy oqytý, óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi; qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn oryndaý. Kúrdeliligi: sheshim qabyldaý tásilderin tańdaýdy jáne olardyń ár túrliligin kózdeıtin mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan qyzmetter. Belgisizdigi joǵary áleýmettik jáne kásibı jaǵdaılarda jobalaý jáne sheshim qabyldaý, ózin-ózi basqarý mádenıeti, kommýnıkasııany uıymdastyrý jáne kózqarastardy kelisý, nátıjelerdi resimdeý jáne olarmen tanystyrý, zamanaýı baǵdarlamalyq ónimder men tehnıkalyq quraldardy paıdalaný daǵdylaryn kórsetedi. Áleýmettik jáne kásibı kúrdeli jaǵdaılarda birlesip taldaý, jobalaý jáne sheshim qabyldaý ádisnamasy, kommýnıkasııany uıymdastyrý jáne kózqarastardy kelisý, taldamalyq jáne jobalyq qujattamany resimdeý jáne tanystyrý tásilderi týraly bilim. 6.2 Derbestigi: jumystardy basqa ýchaskelermen kelisip jasaýdy kózdeıtin kásiporyn qyzmetiniń strategııasy sheńberindegi basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mashınalar men jabdyqqa servıstik qyzmet kórsetýdi, olardy jóndeýdi uıymdastyrý, óziniń eńbegin baǵalaý men jetildirý, ózi oqý jáne basqalardy oqytý, óziniń qaýipsizdigi jáne basqalardyń qaýipsizdigi; qorshaǵan ortany qorǵaý talaptaryn oryndaý. Kúrdeliligi: sheshim qabyldaý tásilderin tańdaýdy jáne olardyń ár túrliligin kózdeıtin mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan qyzmetter. 7 7.1 Derbestigi: sala qurylymynyń jumys isteý jáne damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mashınalar men jabdyqqa ishki naryqta servıstik qyzmet kórsetý, jóndeý, jańǵyrtý jáne synaqtan ótkizýdi uıymdastyrý. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshý, jańa tásilderdi ázirleý, ártúrli ádisterdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet. Mindetter men problemalardy qoıý, ınnovasııalyq tásilderdi, tujyrymdama jasaý jáne qyzmet strategııasy ádisterin qoldana otyryp, olardy júıeli sheshý daǵdylaryn kórsetedi. Tujyrymdamany, strategııalardy, qyzmettiń fýnksıonaldyq modelderin qurý ádisnamasy, akmeologııalyq tásilderdi qoldana otyryp, mindetter men problemalardy qoıý jáne júıelik sheshý tásilderi týraly bilim. 7.2 Derbestigi: sala qurylymynyń jumys isteý jáne damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mashınalar men jabdyqqa syrtqy naryqta servıstik qyzmet kórsetý, jóndeý, jańǵyrtý jáne synaqtan ótkizýdi uıymdastyrý. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshý, jańa tásilderdi ázirleý, ártúrli ádisterdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet. 8 8.1 Derbestigi: salanyń memlekettik aýqymdaǵy iri ınstıtýsıonaldyq qurylymdarynyń jumys isteý men damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mańyzdy ózgeristerge nemese damýǵa ákelýi múmkin qyzmet posesterin josparlaý jáne ázirleý, olardyń nátıjeleri, mashınalar men jabdyqqa ishki naryqta servıstik qyzmet kórsetý, jóndeý, jańǵyrtý jáne synaqtan ótkizýdi uıymdastyrý. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshý, jańa tásilderdi ázirleý, ártúrli ádisterdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet. Júıelik jáne strategııalyq oılaýdy, logıkalyq ádisterdi, kásibı qyzmet pen ózara is-qımyldyń modelderin qurý men oryndaý ádisterin qoldana otyryp, ózara tıimdi sheshimderdi qabyldaý daǵdysyn kórsetedi. Qyzmettiń jáne ózara is-qımyldyń kooperatıvtik júıelerin qurý, makroáleýmettik jáne makroekonomıkalyq júıelerdi úlgileý jáne basqarý ádisnamasy týraly bilim. 8.2 Derbestigi: salanyń memlekettik aýqymdaǵy iri ınstıtýsıonaldyq qurylymdarynyń jumys isteý men damý strategııasyn qurýdy kózdeıtin basqarýshylyq qyzmet. Jaýapkershiligi: mańyzdy ózgeristerge nemese damýǵa ákelýi múmkin qyzmet posesterin josparlaý jáne ázirleý, olardyń nátıjeleri, mashınalar men jabdyqqa syrtqy naryqta servıstik qyzmet kórsetý, jóndeý, jańǵyrtý jáne synaqtan ótkizýdi uıymdastyrý. Kúrdeliligi: damý mindetterin sheshý, jańa tásilderdi ázirleý, ártúrli ádisterdi paıdalanýdy kózdeıtin qyzmet.   Mashına jasaý salasyndaǵy salalyq biliktilik sheńberine 2-qosymsha Biliktilikke qol jetkizý kórsetkishi Biliktilik deńgeıi Tıisti deńgeıdegi biliktilikke qol jetkizý joldary 1 Praktıkalyq tájirıbe jáne/nemese jumys ornynda qysqa merzimdi oqytý (nusqaý) jáne/nemese bastaýyshtan tómen emes negizgi orta bilimi bolǵan kezde qysqa merzimdi kýrstar. 2 Praktıkalyq tájirıbe jáne/nemese negizgi orta bilimnen tómen emes jalpy orta bilimi bolǵan kezde kásibı daıarlaý (bilim berý uıymy negizinde qysqa merzimdi kýrstar nemese kásiporynda oqytý). 3 Praktıkalyq tájirıbe jáne/nemese jalpy orta bilim nemese negizgi orta bilimniń negizinde tehnıkalyq jáne kásibı bilim nemese praktıkalyq tájirıbesiz jalpy orta bilim bolǵan kezde kásibı daıarlaý (bilim berý uıymynyń negizinde bir jylǵa deıin kásibı daıarlaý baǵdarlamalary boıynsha kýrstar nemese kásiporynda oqytý). 4 Joǵary dárejeli tehnıkalyq jáne kásibı bilim (qosymsha kásibı daıyndyq), praktıkalyq tájirıbe. 5 Tehnıkalyq jáne kásibı bilim (orta býyn mamany), ortadan keıingi bilim, praktıkalyq tájirıbe nemese joǵary bilim. 6 Joǵary bilim, praktıkalyq tájirıbe. 7 Joǵary bilim, praktıkalyq tájirıbe. Joǵary oqý ornynan keıingi bilim, praktıkalyq tájirıbe. 8 Joǵary bilim, praktıkalyq tájirıbe jáne/nemese joǵary oqý ornynan keıingi bilim, praktıkalyq tájirıbe. Osy biliktilik deńgeıinde joǵary bilim «Bilim berý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qoldanysqa engizilgenge deıin alynǵan joǵary bilimdi, sondaı-aq osy zańda belgilengen bilim deńgeıine sáıkes aıqyndalǵan joǵary oqý ornynan keıingi bilimdi qamtıdy. Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2014 jylǵy 5 aq­panda Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №9127 bolyp engizildi.