Qýatty saptyń bilikti sardarlary

Elbasy Nursultan Nazarbaev ústimizdegi jyldyń naýryz aıynda Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik Keńesiniń májilisinde sóılegen sózinde, kóp tarmaqty mindetter qatarynda Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń kadrlyq quramyn nyǵaıtýǵa nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty, biz Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń bastyǵy, áskerı ǵylymdar kandıdaty, general-maıor Ashat Ryspaevpen kezdesip, Qarýly Kúshterimizdiń abyroıyn asyrýdaǵy biregeı JOO-nyń tynys-tirshiligimen tanystyrýdy ótingen edik. – Ashat Naýryzbaıuly, áýeli Ulttyq qorǵanys ýnı­ver­sıte­tiniń tarıhynan habar­dar etip, Táýelsizdigimizdi tuǵyr­lan­dyrýdaǵy negizgi baǵyt­tardan áńgime órbitseńiz. – Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­­zıdenti – Qazaqstan Respýb­lı­kasy Qarýly Kúshteriniń Jo­ǵar­ǵy Bas qolbasshysy N.Á.Nazarbaev áskerı reformany ta­bys­ty júzege asyrýdyń negizgi faktorynyń biri retinde «áskerı ǵylymnyń damýy men irgeli áskerı-ǵylymı baza qurýdy» atap kórsetti. Osyǵan oraı, 1997 jyldyń aqpan aıynda Almaty qalasyndaǵy Joǵary áskerı ýchılısheniń bazasynda Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Áskerı akademııasy quryldy. Onyń qurylýymen áskerı bilim júıesi óz damýynda taǵy bir satyǵa kóterildi jáne bul qadam Elbasy – Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qol­basshysy aıqyn­daǵan basym­dyqtardy naqty iske asyrý bolyp tabylady. Akademııada ofıserlik ǵylymı kadrlardy daıarlaý ortalyǵy Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 1997 jyl­ǵy 27 tamyzdaǵy sheshimimen ashylǵan adıýnktýra boldy. Osy sheshim negizinde «Qorǵanys mı­nıstrliginde ǵylymı-peda­gogıkalyq jáne ǵylymı kadrlardy daıarlaý týraly» Qorǵanys mı­nıstriniń 1997 jylǵy 24 qara­shadaǵy buıryǵy shyǵaryldy, bul buıryq áskerı ǵylymı kadr­lardy daıarlaýdyń negizgi býyny retinde, adıýnktýranyń tirshilik áreketin uzaq ýaqytqa qamtamasyz etti. Al Qazaqstan Prezıdentiniń «Áskerı bilim berý júıesin jetildirý sharalary týraly» 2003 jylǵy 21 tamyzdaǵy Jarlyǵyna sáıkes Qazaqstan Qarýly Kúsh­teriniń Áskerı akademııasy «Ult­tyq qorǵanys ýnıversıteti» mem­lekettik mekemesine aýystyryldy. Bul degenińiz joǵary kásibı ofıserlik kadrlardy daıar­laıtyn, arnaıy joǵary áskerı oqý ornyn qurý týraly Prezıdent – Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy N.Á.Na­zarbaevtyń ıdeıa­synyń iske as­qanyn kórse­tedi. Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy (UQShU) Qorǵanys mınıstrleri keńesiniń sheshimimen 2005 jylǵy 30 qarashadan bas­tap Ulttyq qorǵanys ýnı­ver­sıteti UQShU-ǵa múshe mem­le­ket­terdiń Qarýly Kúshteri úshin áskerı kadrlardy birlesip daıar­laýdy qamtamasyz etetin oqý oryndarynyń tizbesine qosyldy. 2011 jyly Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetinde áskerı óner, qarý jaraq pen áskerı tehnıka, áskerı tarıh mamandyqtary boıynsha doktorantýra, sonymen qatar, operatıvtik-strategııalyq býyndy basqarý mamandaryn daıarlaý úshin Bas shtab akademııasyna barabar áskerı jáne memlekettik basqarý fakýlteti ashyldy. Búgingi tańda magıstratýra mamandyqtary boıynsha jo­ǵary áskerı bilimdi mamandar­dy daıarlaý, doktorantýra maman­dyqtary boıynsha ǵylymı-peda­gogıkalyq kadrlardy qa­lyp­tastyrý ýnıversıtetimizdiń negizgi mindetteri bolyp tabylady. Bizde árbir joǵary áskerı bilim berý satysy sheginde jo­ǵary akademııalyq kýrstar baǵ­dar­lamasynda, sondaı-aq, jalpy áskerı ǵylym salasynda ǵylymı zertteýler júrgizý júzege asyrylady. Qazirgi ýaqytta Memleket bas­shysynyń qamqorlyǵy arqasynda Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti elimizdiń áskerı qaýipsizdigin qam­tamasyz etý boıynsha zamanaýı talaptarǵa jaýap beretin áskerı kadrlardy daıarlaý jóninde oǵan júktelgen mindetterdi tabysty oryndaýda dep aıta alamyz. – Ulttyq qorǵanys ýnı­ver­sıteti – óz salasy boıyn­sha ne­sıelik tehnologııalar negi­zinde bilim beretin elimiz­degi bire­geı oqý orny. Oqyr­man­dary­myzdy atalǵan júıe boı­yn­sha oqý úrdisin uıym­das­tyrý erekshelikteri qyzyqtyrady. – 2006 jylǵy 1 qyrkúıekten bas­tap Ulttyq qorǵanys ýnıver­sıteti oqytýdyń halyqaralyq stan­darttaryna sáıkes, Qazaq­stannyń áskerı bilim júıesinde alǵashqylardyń biri bolyp oqý baǵdarlamasyn jáne zertteý jumystaryn oıdaǵydaı meń­ger­gen túlekterge «magıstr» dáre­jesin beretin kredıttik oqytý júıesin engizdi. Buǵan qosa, bilim berý sapasy men tıimdiligin arttyrý, onyń barlyq deńgeıdegi sa­baq­tastyǵyn qamtamasyz etý maq­satynda bilim ordamyz ha­lyq­aralyq ıntegrasııaǵa negizdelgen oqytýdyń biryńǵaı kredıttik jelisin jalǵastyrý ústinde. Kredıttik oqytý tehnologııasy arqyly bilim alýshynyń tańdaý jáne ózindik josparlaý múmkindigi qamtamasyz etiledi, oqytýshy men tyńdaýshynyń oqý jumysy mólsheriniń ólshemi júıelenip, pánderdi sabaqtas zerdeleý ádisi júzege asyrylady. Kredıttik oqytý tehnologııasy kezinde oqý jumysynyń eńbek syıymdylyǵy kredıtpen ólshenetin oqytylatyn materıaldyń kólemi boıynsha júzege asyrylady. Kredıttik oqytý tehnologııasy bilim berýdiń barlyq deńgeıleri boıynsha buryn ıgerilgen kredıtterdiń ósý esebinen jınaqtaýshy bolyp tabylady. – Ulttyq qorǵanys ýnı­ver­sıteti áskerı bilimniń jáne ǵy­lymnyń flagmany bolyp sanalady. Endeshe, oqý ornynyń ǵylymı jáne bilim berý áleýeti týraly suraq qoıǵanymyz oryndy sııaqty. – Ulttyq qorǵanys ýnı­ver­sıteti – qazaqstandyq armııanyń ás­kerı ǵylymı áleýetin shoǵyr­landyrý ortalyǵy. Munda úzdik pedagog-mamandar qyzmet etýde. Olardyń mindetterine áskerı ekonomıkanyń, áskerı óndiristiń, áskerı ǵylymnyń jáne jańa tehnologııalardy ázirleýdi jetildirý máselelerin sheshýge qabiletti jańa turpatty ofıserler daıarlaý kiredi. Ýnıversıtettiń professorlyq-oqytýshylar quramy qyzmetinde 10 ǵylym doktory, 29 ǵylym kandıdaty, akademııalyq magıstr dárejesi bar 30 oqytýshy, sonyń ishinde 10 professor jáne 6 dosent bar. Qorǵanys mınıstrliginiń bas­shylyǵy professorlyq-oqy­týshylar quramynyń jınaq­talýyna úlken nazar aýdarady. Mundaı laýazymdarǵa kási­bı tájirıbesi men biliktiligi joǵa­ry túlekterimiz, sondaı-aq, Re­seı Federasııasy Bas shtaby aka­demııasyn jáne Belarýs Respýb­lıkasy Qarýly kúshteri Bas shta­bynyń fakýltetin támam­­daǵan ofıserler taǵaıyn­dalady. Professorlyq- oqytý­shylar quramynyń biliktiligin art­tyrý Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­denti janyndaǵy Mem­lekettik basqarý akademııasynda, elimizde jáne shetelderdiń joǵary oqý oryndarynda júzege asyrylýda. Professorlyq-oqytýshylar quramynyń qyzmetin jetildirý, jańadan kelgen oqytýshylardyń kásibı sheberligin arttyrý, bilim berý úrdisiniń sapasyn arttyrý maqsatynda ýnıversıtette ashyq sabaqtar men synaqtar ótkiziledi. – Sizder qandaı halyq­aralyq joǵary oqý oryn­da­rymen qa­rym-qatynas jasaı­syzdar? – Ýnıversıtettiń halyq­ara­lyq yn­tymaqtastyǵy Ujym­dyq qaýipsizdik týraly shart uıy­­myna múshe memlekettermen ózara qarym-qatynas negi­zinde, Táýelsiz Memleketter Dos­tas­tyǵy elderimen ekijaqty «Beı­bit­shilik úshin seriktestik», sonyń ishinde «Jol kartasy» boıynsha «Seriktestik qyzmetiniń jeke jospary», «Seriktestikti iske asyrý taldaýynyń jospary» baǵ­darlamasy, Qazaqstan Respýb­lıkasy men Amerıka Qurama Shtat­tarynyń Qarýly Kúshteri ara­syndaǵy áskerı baılanys jos­paryna sáıkes jan-jaqty uıym­das­tyrylady jáne júzege asyrylady. Máselen, 2012 jyldyń jel­toq­san aıynda áskerı jáne mem­lekettik basqarý fakýltetiniń 7 magıstrantyn Qytaı Halyq Res­pýblıkasy Azattyq ar­mııasynyń Ulttyq qaýipsizdik akademııasyn­da ǵylymı synaqtan ótki­zý júzege asyryldy. 2013 jyldyń qarasha aıynda 10 doktorant pen 2 oqytýshy Polsha Respýblıkasynda osyndaı synaqtan ótti. Al bıyl ıntegrasııalyq qarym-qaty­nas­tardy damytý úshin Reseı Federa­sııasymen, Belarýs Respýb­lı­kasymen, Ýkraına Respýb­lı­ka­symen, Amerıka Qurama Shtat­tarymen, Germanııa Federatıvtik Respýblıkasymen jáne Túrik Res­pýblıkasymen ekijaqty se­rik­testik josparyna usynystar engizildi. Ulttyq qorǵanys ýnı­ver­sıtetimen seriktestikti damytý, aqparatpen almasý, ǵylymı kadr­lardy daıarlaý jáne bilim júıesin jetildirý maqsatynda Ýkraına Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetimen, Belarýs Áskerı akademııasymen, Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasymen jáne Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetimen seriktestik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Osy oraıda, Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń delegasııasy 2013 jyly Ýkraına Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetinde, AQSh-tyń Alabama shtatyndaǵy Bontgomern qalasynda jumys babyndaǵy issaparda bolǵanyn aıta ketkim keledi. –Sizderde sheteldik dele­gasııalardyń jıi bolatyn­dyǵynan habardarmyz, oǵan kýá de bolyp júrmiz. Bul – úlken abyroı. Oqý ornynyń aldaǵy damý josparlary da bıik dep bilemiz. –Ulttyq qorǵanys ýnı­ver­sıtetiniń bedeli TMD elderimen qatarlas, alys shetelderde de tanymal desem, artyq aıtqandyq emes. Bizdiń tirshilik-tynysymyzben tanysqan TMD joǵary áskerı basshylary men Qytaıdyń, AQSh-tyń, Germanııanyń, Túr­kııanyń, Úndistannyń, Pákis­tannyń, Iordanııanyń jáne Rýmy­nııanyń áskerı delegasııa­lary professorlyq-oqytý­shy­lar quramynyń jáne tyńdaý­shylardyń kásibı daıyndyq deńgeıin laıyqty baǵalady. Joǵary deńgeıdegi mundaı kezdesýler seriktestiktiń damýyna yqpal etedi, áskerı kadr­lardy daıarlaý úrdisin baıytý úshin úlken múmkindikter ashady. Ýnıversıtet 2014-2015 jyl­darǵa arnalǵan basqarýshylyq jáne ǵylymı-pedagogıkalyq kadr­lardy daıarlaý jospary aıasynda, sonymen qatar, Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Áskerı bilim jáne ǵylym júıesin damytý strategııasyn iske asyrý maqsatynda bir­qatar mańyzdy ister belgilep otyr. Jınaqtalǵan tájirıbemiz ben áleýettik qarymymyzǵa súıenip, zymyran áskerleri men artıllerııasy, avıasııa, áýe qorǵanysy, mo­raldyq-psıhologııalyq qam­tamasyz etý, áskerı tarıh já­ne quqyq, tilder kafedrasyn ashpaq­pyz. Buǵan Astana qala­synda qu­ry­lysy júrgizilip jatqan jańa ǵımaratymyz qosymsha múmkin­dikter týdyratyny anyq. Mem­leket tarapynan jasalyp jatqan qamqorlyq nátıjesinde Imıtasııalyq úlgi­leý ortalyǵy ashylyp, qazirgi ǵylymı ortalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýty bolyp qurylmaq. Al ǵylymı-eksperı­menttik baza «Ujymdyq qoldaný zerthanasy» mártebesine ıe bolyp, keń órispen qyzmet atqarady. Búgingi tańda Qazaqstannyń áskerı ǵylymynyń aldyna Qa­rýly Kúshterimizdiń qu­ry­lym­dyq teorııalyq ázirlemesin qa­lyp­tastyrý, olardyń tehnıkalyq jabdyqtalýymen, ásker tekteri men túrleriniń tıimdi quramymen baılanysty kúrdeli mindetter qoıylýda. Bul – biz úshin de óte mańyzdy. Ás­kerı bilim berý deńgeıin kóterýdegi eń mańyzdy mindet jalpy álemdik ıntegrasııaǵa baǵyttalǵan Qa­zaqstan Respýblıkasynyń bilim berý júıesiniń jańa mazmundy Ás­kerı joǵary oqý oryndary ofı­serleriniń bilim týraly konversııalanatyn dıplomdary tek qana áskerı salada ǵana emes, sonymen qatar, basqa da qyzmet salalarynda jaramdy, tipti, áskerı qyzmetterin atqarǵannan keıin de áskerı qyzmetker áleýetine ıe bolady jáne olardyń áleýmettik qorǵalýy kepildendiriledi. Osynaý zamanalyq reforma qarýly kúshterimizdiń ǵana emes, búkil elimizdiń bedelin kóteretini aıqyn. –Mazmundy áńgimeńiz úshin rahmet. Áńgimelesken Baqbergen AMALBEK, «Egemen Qazaqstan». Aqmola oblysy.