Birlik merekesi qutty bolsyn!

Búgin – Qazaqstan halqynyń birligi kúni. Kúlli el bolyp, barlyq aımaqtarda, uzyn-yrǵasy 4 myńnan astam eldi mekende aıtýly mereke keń aýqymda atap ótiledi. Birlik – Qazaqstan halqynyń ómirlik kredosy, árbir qazaqstandyq táýligine 24 saǵat, jylyna 365 kún qasterlep, qadirine jete bilýi tıis basty qundylyǵy. Sebebi, el birligi – bizdiń eń qasıetti qazynamyz – Táýelsizdigimizdiń tiregi. Elbasy Nursultan Nazarbaev «birligin nyǵaıta alǵan halyq qana táýelsizdikke qol jetkizedi jáne ony qorǵaı alady» degen edi. Biz ata-babalarymyz armandaǵan táýelsizdikke ıe boldyq, azat elimizdiń irgesin nyǵaıtyp, eńsesin tiktedik. Damýdyń dańǵylyna túsip, egemendiktiń sara jolymen bolashaqqa bet aldyq. Endigi ár kúnimiz qasıetti de qasterli táýelsizdigimizdi qorǵap, ony máńgilik etýge arnalady. Bul – yntymaǵyn jarastyryp, birligin bekemdeı alǵan, tatýlyǵyn tynyshtyǵy men turaqtylyǵynyń tuǵyry ete bilgen eldiń ǵana qolynan keletin uly sharýa.

Jigerli bolsa er bolar, birlikti bolsa el bolar

«Qazaqstan-2050»: Beıbitshilik, rýhanııat jáne kelisim mádenıeti Eraly TOǴJANOV, Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary – Hatshylyq meńgerýshisi. Biz alys kókjıekke kóz tigip, ǵa­syrdyń bel ortasyna deıin­gi baǵytymyzdy belgiledik. «Qazaq­stan-2050» – jańa ǵasyr­daǵy bas­ty baǵdarymyz, el da­mýynyń strategııalyq tizgini desek, Qazaqstan halqy Assambleıasy osy damý jolynda tabanymyzdy taıdyrmaı, bolashaqqa nyq bastyrar bederli taǵasy ispetti. Eldiń birligi men tatýlyǵy táýelsizdikti myzǵymastaı etip nyǵaıtýdyń eń qudiretti quraly ekenin Elbasy Nursultan Nazarbaev azattyqtyń alǵashqy kúnderinen kóre bildi. Onyń saıa­sı erik-jigeri men qajyrly eńbegi Qazaqstannyń turaqty damýynyń berik irgetasy retinde beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge arnaldy. Sebebi, el ómirine túbegeıli ózge­rister ákelgen áleýmettik-ekono­mıkalyq jáne saıası betbu­rystardy halyqtyń jappaı qoldaýyna ıe etken negiz – bul qoǵamdyq kelisim. Sol sebepti de, «kelisim – turaqtylyq – birlik» úshtaǵany Qazaqstan damýynyń jáne Memleket basshysy saıa­satynyń eń basty qaǵıdasyna aınaldy. Qazaqstandaǵy barsha etnostardyń tilin, dilin saqtap, ultyna, násiline qaramastan barsha azamattardyń teń quqyly ekenin áıgileı otyryp, olardyń barlyǵyn el ıesi – qazaqtyń mańyna uıystyrýdyń, sol ar­qyly kúlli halyqty uly isterge jumyldyrýdyń biregeı, ámbebap qurylymy – Qazaqstan halqy Assambleıasyn dúnıege ákeldi. Assambleıa alǵash qurylǵan kúnnen bastap birligimizdiń bas­taýy, tirligimizdiń arqaýy bolyp keledi. Ol birliktiń biregeı ınstıtýty retinde álemdi moıyndatty. Qasıetti qazaq jerin beıbitshiliktiń besigine aınaldyryp, ózgege úlgi atandyrdy. Dúıim dúnıe dúrbeleńge aınalǵan qazirgi tańda onyń ózektiligi tipten arta túsýde. Bizdiń muratqa jetýimiz elimizdi beıbitshilikke bóleýimizge, rýhanı tutastyǵymyzǵa, qoǵamdyq kelisimdi saqtaýymyzǵa baılanysty. Úndestigi jarasqan osynaý qaǵıdalar úshtigi qashanda birligimizdiń berik tutqasy bolǵan, qazir de solaı, bola da beredi. Bul qaǵıda árbir azamattyń sanasyna nyq ornyǵyp, tutas má­denıetke aınalýy tıis. Son­dyqtan, «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasynyń aıasyndaǵy beıbitshilik, rýhanııat jáne kelisim mádenıeti Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jaqsy sáıkesken HHI ǵasyrdaǵy 21-sessııasynyń bas taqyryby retinde usynyldy. Assambleıanyń kezekti sessııasy ádettegideı elimizdiń qoǵamdyq, áleýmettik ómirindegi mańyzdy oqıǵa, Qazaqstandaǵy qoǵamdyq kelisim men ulttyq birlikti nyǵaıtýdyń aıtýly belesi boldy. Árbir sessııa el birligin nyǵaıtý jolynda ótken bir jylda atqarylǵan sharýalardyń qorytyndysyn shyǵaratyn jáne aldaǵy baǵyt-baǵdardy belgilep, joba-jospardy pysyqtap alatyn beles ispetti. Aldyńǵy sessııada Assambleıanyń qoǵamdaǵy orny men atqaratyn mıssııasyn jańa beleske kótergen Elbasy Nursultan Nazarbaev «jańa jaǵdaılarda Qazaqstan halqy Assambleıasy ishki saıası múddelerden joǵary, jalpyazamattyq, jalpyhalyqtyq ınstıtýt bolýy tıis» degen edi. Onyń jalpyhalyqtyq sıpaty ótken bir jylda Assambleıa aıasynda ótken 10 myńnan astam respýblıkalyq jáne aımaqtyq sharaǵa 3,5 mıllıon adamnyń qamtylǵanynan anyq baıqalady. Aptasyna 6 myńnan astam adam tartylǵan aýqymdy jumystar Assambleıanyń shyn máninde jalpyhalyqtyq uıym ekenin aıqyn kórsetse kerek. Byltyr bir ǵana «Beıbitshilik pen kelisimniń jol kartasy» atty mega-jobanyń aıasynda elimizdiń barsha óńirlerin qamtyǵan 483 aýqymdy shara ótti. Bıyl bul joba halyqtyń turmysy tómen bóligine baǵyttalǵan áleýmettik sharalarmen jalǵasyn tabatyn bolady. Ulttyq janashyrlyq, ulttyq birlik qaǵıdasy osylaı bolsa kerek. Birlik pen qaıyrymdylyq árqashan qustyń qos qanaty sekildi qatar júretin qasıetter. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń tikeleı muryndyq bolýymen ótken «Týǵan elge taǵzym» sharasy barlyq aımaqtarǵa úlken serpilis ákeldi. Tek Aqtóbe oblysynyń ózinde 1240 áleýmettik jobaǵa 5,6 mıllıard teńge jeke qarjy salynsa, Ońtústik Qazaqstanda 51 balabaqsha men 21 sport nysany demeýshilerdiń kómegimen boı kóterdi. Shyǵysqazaqstandyq qaıyrymdy jandar byltyr 1000-nan astam jobaǵa 5 mıllıard teńge qarjy jumsady. Osylaı barlyq oblystardy sanap shyǵýǵa bolady. Bul – týǵan elge degen shynaıy qamqorlyqtyń aıqyn kórinisi. Janashyrlyqpen qarap, jaqsylyq jasaý bizdiń qanymyzda bar qasıet. Biz barymyzdy bólise bilgen, eń qıyn kezde júreginen meıirim, kóńilinen qaıyrymdylyq ketpegen elmiz. Buǵan mysal retinde «Qazaqstan» ulttyq arnasyndaǵy «Jan jylýy» atty baǵdarlamany keltirýge bolady. Baǵdarlamanyń kómekke muqtaj árbir keıipkeri qarapaıym qazaqstandyqtardyń tarapynan zor qamqorlyqqa bólenedi. Bir ǵana baǵdarlamanyń aıasynda baspanaǵa zárý 8 otbasy qonys toıyn toılady, 22 jetim bala jańa otbasyn taýyp, ata-ana meıirimine bólendi, 13 balaǵa asa kúrdeli operasııa jasaldy. Bul taǵdyrdyń taýqymetine tap bolǵan jandarǵa jasaǵan jeke adamdardyń janashyrlyǵynyń arqasynda múmkin boldy. Myńdap sanalatyn mundaı mysaldar Qazaqstannyń ál-Farabı babamyz aıtqan «Qaıyrymdy qalaǵa» áldeqashan aınalǵanyn áıgileıdi. Kez kelgen qazaqstandyq óziniń ǵana emes, árbir otandasynyń baqytty ómir súrýine úlesin qosady, ortaq Otanymyzdyń órkendeýi jolynda eńbek etedi. Osylaı, «bereke basy – birlik» ekenin eshqashan umytpaıtyn halqymyz qashan da birligin tirliginiń tetigi, janashyrlyqty janynyń serigi etýden tanǵan emes. Assambleıanyń eń basym baǵyt­tarynyń biri – onyń aımaqtardaǵy jumysy. Búginde aımaqtyq assambleıalardy damytý tujyrymdamasy qabyldanyp, ol árbir óńirdiń ózindik erekshelikteri men qajettilikterine sáıkes jemisti jumys isteýde. 20 sessııa­da Memleket basshysy Dostyq úılerin beıbitshilik pen kelisimniń, azamattyq bastamalardyń jáne azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń jan-jaqty resýrstar ortalyǵy retinde damytý jóninde tapsyrma bergen edi. Bul ortalyqtardyń jumysyn neǵurlym júıeli etip, Prezıdent júktegen mindetterge sáıkes jumys isteýin qamtamasyz etý úshin respýblıkalyq Dostyq úıleri dırektorlarynyń ádistemelik keńesi quryldy. Assambleıanyń qoǵamdyq kelisim keńesteri de aımaqtyq turaqtylyq pen kelisimdi qamtamasyz etýde aıryqsha orynǵa ıe. Jańa qurylym barlyq azamattyq qoǵam ınstıtýttary men kúlli áleýmettik kúshterdi óńirlerdegi áleýmettik-ekonomıkalyq ózgeristerdi tıimdi júzege asyrýǵa jumyldyrýǵa jumys isteıdi. Elbasy aıtqan «Assambleıanyń ishki saıası múddelerden joǵary turý» sıpaty onyń el birligin nyǵaıtý jolynda barlyq saıası kúshtermen birlese jumys isteýinen aıqyn kórinedi. Qazaqstan halqy Assambleıasy elimizdegi beldi saıa­sı partııalarmen, atap aıtqanda, «Nur Otan», «Aq jol» jáne Kommýnıstik partııamen, sondaı-aq, «Qazaqstannyń azamattyq alıansymen» yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıǵan. Bul da elimizdiń saıası damýyndaǵy tyń beles dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Assambleıanyń depýtattyq tobyna parlamenttik partııalar ókilderinen turatyn 21 halyq qalaýlysy múshe atandy. Ol partııaaralyq áriptestiktiń tıimdi tetigine aınalyp qana qoıǵan joq, túrli saıası kózqarastardy ortaq qundylyq – el birligi, tatýlyq pen turaqtylyq ıdeıalaryna toǵystyryp, olardy eldik múddege birge jumys istetip otyr. El birligin saqtaý – tutas ǵylym. Ol únemi jetildirýdi, qoǵamdaǵy úrdisterdi udaıy zerdelep, oı tarazysynan ótkizip, zamanaýı syn-qaterlerge ýaqtyly toıtarys berip otyrýdy qajet etetin toqtaýsyz jumys. Bul rette Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń Ortalyq Azııadaǵy etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastardy zertteý ortalyǵy Assambleıanyń Ǵylymı-sarapshylyq keńesiniń zor áleýetine aınaldy. Akademııanyń bul ortalyǵy memlekettik etnosaıasatty ǵylymı-saraptamalyq turǵydan úılestirip qana qoımaı, bul salaǵa qatysy bar barlyq mamandardy áleýmettik basqarýdyń zamanaýı tehnologııasymen oqytýdy da bir júıege túsirip, jolǵa qoıǵan. Qazirge deıin elimizdiń barlyq aımaqtarynan 1400-den astam adam etnosaralyq qatynas saıasatynyń tereńine boılap, bul salanyń bilikti mamandaryna aınaldy. Qazaqstan halqy Assambleıasy memlekettik tildiń tuǵyryn nyǵaıtý, Elbasynyń «úsh tuǵyrly til» saıasatyn júzege asyrý maqsatynda da súbeli sharýalar atqarýda. Barlyq respýblıkalyq etnomádenı birlestikterde barsha etnos ókilderiniń memlekettik tildi úırenýine qajetti arnaıy ádisteme jasaldy. Assambleıanyń bastamasymen qolǵa alynǵan, til úıretýdiń ınnovasııalyq tehnologııasymen jumys isteıtin «Tildaryn» metodıkalyq ortalyǵy memlekettik tildi A1 jáne A2 deńgeıinde jedel úırenýdiń ádistemelerin jaryqqa shyǵardy. Búginde qaı etnostyń ókili bolmasyn qazaq tilin úırenýge barynsha yqylasty. Oǵan keshegi ótken Assambleıanyń 21-sessııasy barysynda sóz alǵan azamattar da dálel. Orys qyzy, qazaqtyń kelini Olga Saǵyndyqova qazaqsha án shyrqap, Reseıdiń alys túkpirinde turatyn ata-anasy aldymen qyzdarynyń dombyrasyn saǵynatynyn aıtsa, qazaq mektebinde aǵylshyn tilinen sabaq beretin nemis qyzy Iýlıana Ott ata-anasyna urpaǵynyń týǵan eliniń memlekettik tilin úırenýine erterek jol ashqany úshin shynaıy rızashylyǵyn bildirdi. Al, ulty ýkraın oraldyq azamat Stanıslav Kachalo 5 balasy qazaq mektebine baratynyn, bir uly dombyrashylar saıysynda jeńimpaz atanǵanyn maqtanyshpen jetkizse, armıan jigiti Davıd Sýkıasıan zamandastaryn barlyq ortada qazaqsha sóılesýge úndedi. Osynyń bári ózgelerge sabaq, tálim-tárbıe, árbir qazaqstandyqtyń qazaq tilin bilýine zor yntalandyrý. Eńsesi bıik, irgesi berik el bolýy­myzǵa Qazaqstandy Otanym dep sanaıtyn árbir azamattyń úlesi bar. Tıisinshe, elimizde tiline, dinine, násiline qaramastan, barlyq azamattarǵa teń múmkindik jasalǵan, teń quqyqqa ıe. Olar birdeı dárejede bilim alyp, eńbek etip, tirshilik qurýda. Elbasynyń baısaldy etnosaralyq qatynas saıasaty árbir azamattyń ulttyq bolmysyn saq­taýyna tolyq múmkindik beredi. Qazaq­standa 15 tilde, 60-tan astam etnıkalyq aqparat quraly, onyń ishinde 34 merzimdi baspasóz ben 26 saıt turaqty jaryq kóredi. Orys, nemis, ózbek, uıǵyr, koreı teatrlary jumys isteıdi. 190 jeksen­bilik mektepte 30-dan astam etnostyń ana tili oqytylady. Álemde dál osylaı barlyq etnostarǵa birdeı qamqorlyq jasap otyrǵan Qazaqstandaı el neken-saıaq. Qazaqstannyń etnosaralyq tatýlyq pen el birligi saıasaty búginde kúlli álemge úlgi bolyp otyrǵany jasyryn emes. Assambleıanyń jumysy men qazaqstandyq birlik qupııasyn zerdeleýge kóptegen memleketter udaıy yqylas tanytyp keledi. Sonyń nátıjesinde Assambleıanyń halyqaralyq qatynastarynyń aıasy da kún ótken saıyn keńeıe túsýde. IýNESKO, EQYU-nyń Ulttyq azshylyq isteri jónindegi Joǵarǵy komıssary, Qyrǵyzstannyń, Reseıdiń, Tatarstan men Cheshenstannyń halyq assambleıalary, sonymen qatar, basqa da kóptegen halyqaralyq uıymdar bizdiń turaqty áriptesterimizge aınalǵan. Búginde álem alasapyranǵa toly. Memleketter men halyqtardyń arasynda alaýyzdyq órship, bir-birine qyrǵı-qabaq tanytýy qalypty qubylysqa aınalyp barady. Álemde 800 mıllıon adam ashtyqtan, taǵy 400 mıllıon adam shólden zardap shegip otyr. Jyl saıyn jer betinde 30-dan astam qarýly qaqtyǵys oshaǵy paıda bolady. Bul da bizge tatýlyqtyń quny qanshalyqty ekenin túısindirip, «bereke basy – birlik» ekenin tereń uǵyndyra túsetin jaıttar. Dúrbeleńge toly dúnıede eldiń eshbir syna qaǵylmastaı tutas bolýy aıryqsha mańyzdy. El birligi degenimiz, Elbasy aıtqandaı, eń aldymen qazaqtyń birligi, qazaqtyń mańyna uıysqan barsha etnostardyń birligi. Eshkimdi ultyna, dinine, tiline qarap bólmeý, kemsitpeý – zaıyrly, mádenıetti eldiń belgisi. Kez kelgen saladaǵy saıasat baıyptylyqpen, baısaldy túrde júrgizilse ǵana baıandy bolatynyn ómirdiń ózi kórsetip otyr. Árbir istiń oraıy keletin kezi, juldyzy týatyn shaǵy bolaryna, kezeń-kezeńimen, qoǵamnyń barlyq ókilderimen kelise otyryp júrgizilgen saıasat qana jemisin bereri sózsiz. Bul Prezıdent táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bas­tap buljytpaı ustanyp kele jatqan bul qaǵıdanyń eshbir dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıoma sııaqty durystyǵyna árkimniń birjola kóz jetkizetin mezet. Qazaqta «saqpandy ata bilmegen óz basyna tıgizedi» degen naqyl sóz bar. Kúni keshe ǵana ózimizben birge táýelsizdikterin jarııalaǵan, bizben taǵdyrlas, kórshiles elderdiń búgingi kúnderinen túıiler oı men jasalar paıym mysaldy alys­tan izdetpeıdi. «О́zgeniń qateligin qaıtalamaı, odan sabaq alý – aqyldy eldiń belgisi» degen dana babalarymyz. Sol sebepti de, beıbitshilik, rýhanııat jáne kelisim mádenıeti Elbasy aıtqandaı máńgilik bolýy kerek. * * * «Qazaqstan-2050» Strategııasynda belgilengen basty maqsat – álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylýdyń naqty joba josparyn qabyldap, ony júzege asyrýǵa yjdaǵattylyqpen kirisip jatqan tusta ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 21-sessııasy eldik isterge eleýli úles qosý turǵysynan meılinshe jemisti boldy. Onda Elbasy Nursultan Nazarbaev el birligin, Assambleıanyń ultty uıystyrýshy jáne qoǵamdy turaqtandyrýshy rólin jáne qoǵamdyq kelisim men ulttyq birliktiń qazaqstandyq úlgisin «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdaǵy eń sheshýshi faktorǵa balady. Memleket basshysy rýhanı kelisim men beıbitshilik mádenıetiniń ata-babalardan mıras bolyp, yqylym zamandardan qanymyzǵa sińgen basty 7 qaǵıdasyn atap ótti. Teń quqylyq, ortaq jaýapkershilik, baısaldy til saıasaty, zaıyrly el sıpaty, Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy, jalpyqazaqstandyq mádenıet jáne Qazaqstan halqy Assambleıasy qaǵıdalary tutasa kelgende elimizdegi beıbitshilik pen birliktiń formýlasyn aıqyndap, Assambleıanyń búgingi jáne erteńgi kelbetin tolyǵymen ashyp beredi. Assambleıa barsha azamattardyń múddelerin qorǵaıtyn búkilhalyqtyq ókildiktiń ınnovasııalyq úlgisi, ári elimizdegi demokratııalyq úrdistiń tabysty tetigi, ultty uly isterge jumyldyratyn halyq bıliginiń organy retinde bolashaqta da qoǵamdaǵy rólin nyǵaıta túsetin bolady. Oǵan qany bólek bolǵanmen, jany bir, túri bólek bolǵanmen úni bir, birtutas halqymyzdyń ómirlik qaǵıdasy – qoǵamdyq kelisimniń uıytqysy bolý, memleket pen azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń, saıası partııalardyń, dinı konfessııalardyń, Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamynyń ortaq úılestirýshisi bolý mindeti júkteledi. Elbasy Assambleıaǵa qoǵamdaǵy beıbitshilik pen kelisim máseleleri jónindegi partııaaralyq yntymaqtastyqtyń Parlament qabyrǵasyndaǵy ámbebap tetigi bolyp qana qoımaı, bul jumysty aımaqtardaǵy máslıhattarda da júıeli túrde júrgizýdi mindettedi. 21-sessııada Memleket basshysy HHI ǵasyrdyń 5 myzǵymas aqıqatyn atap ótti. Birinshi aqıqat – turaqty ekonomıka – turaqty qoǵam. Ekinshi aqıqat – árbir azamattyń Konstıtýsııa men zańdardy buljytpaı oryndaýy. Úshinshi aqıqat – etnosaralyq qatynas, azamattyq teńdik pen til saıasaty saıası oıyndardyń alańy emes. Tórtinshi aqıqat – eldiń yqpaldastyq jónindegi tańdaýy halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýdan bas­taý alady. Besinshi aqıqat – álemdik qurylym paradıgmalarynyń kóp polıarly sıpatqa aýysýyna eldiń daıyn bolýy. Bul shyndyqtar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń barshaǵa tanymal «Qazaqstan jolyn» qalyptastyrǵan «aqıqattan attaýǵa bolmaıdy», «aldymen – ekonomıka, sosyn saıasat», «qýatty bıznes – qýatty memleket», «satyly jáne retti demokratııalandyrý», «ishki saıası turaqtylyq pen qoǵamnyń uıysýy» syndy qaǵıdalarymen tolyq úndesetinin aıta ketken jón. О́tken 20 jylda bizdiń táýelsiz memleketimiz ǵana emes, kúlli dúnıe adam tanyǵysyz ózgerdi. Qazaqstan qýatty, damyǵan memleketke aınaldy. Al, dúnıejúzilik qurylym men álemdik ekonomıka kún ótken saıyn shıelenisip, kúrdelenip barady. Osynaý dramalyq ózgeristerdiń aıasynda Assambleıanyń negizgi nysanasy – qoǵamdyq kelisim men birliktiń mańyzdylyǵy sheksiz arta túsýde. Biz, Elbasy aıtqandaı, barymyzdy baǵalaı bilýge, ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, damytyp, jetildire bilýge tıispiz. Sol sebepti, aldaǵy 2015 jyl – Qazaqstan halqy Assambleıasy jyly bolyp jarııa­landy. Bul etnosaralyq tatýlyq pen kelisimniń biregeı ınstıtýty Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylǵanyna 20 jyl tolýyna tuspa-tus keldi. Mereıli datanyń mańyzdy jylmen sáıkes kelýi Assambleıaǵa jáne onyń aıasynda bir atanyń balalaryndaı birlikke uıyp otyrǵan kúlli Qazaqstan halqyna zor jaýapkershilik júkteıdi. Keler jyly Astanada ótkizý josparlanǵan Qazaqstan halqynyń forýmy jyldyń eń aıtýly oqıǵalarynyń biri bolary sózsiz. Dál osyndaı forým budan 22 jyl buryn, el táýelsizdiginiń 1 jyldyǵyna oraı ótkizilgeni belgili. Kúlli álemge Nursultan Nazarbaevtyń ulttyq birlik jáne qoǵamdyq kelisim modeli degen atpen áıgili bolǵan tatýlyq pen turaqtylyq ınstıtýtynyń negizi sol alǵashqy forýmda qalanǵan bolatyn. Araǵa 20 jyl salyp ótkizilgeli otyrǵan ekinshi forým osy ýaqyt aralyǵynda atqarylǵan qyrýar isti qorytyndylaıtyn bolady. Elbasynyń Assambleıanyń kúndelikti jumysyn rettep otyrýdy qamtamasyz etetin arnaıy tetikter qalyptastyrý jónindegi tapsyrmasy onyń ınstıtýttyq damýyndaǵy jańa kezeńge, tolyǵymen qalyptasyp bitý kezeńine aıaq basqanyn kórsetedi. Úkimet 1 maýsymǵa deıin Almatydaǵy Dostyq úıiniń bazasynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qyzmetin qamtamasyz etý jónindegi memlekettik mekeme qurýdy qolǵa aldy. Bul Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Memleket basshysy ózi basqaratyn konstıtýsııalyq organ retinde qalyptasyp, Elbasynyń Assambleıaǵa qatysty ókilettigin qamtamasyz etetin derbes qurylymǵa aınalǵanyn áıgileıdi. О́ńirlerdegi mundaı qurylymdar tikeleı oblys ákimderine qaraıtyn bolady, al aımaqtyq assambleıa hatshylyqtary meńgerýshileriniń mártebesi memlekettik qyzmetkerler laýazymy tizimindegi D2 deńgeıine kóteriledi. Osynyń bári Qazaqstan halqy Assambleıasynyń halyq aldyndaǵy mártebesin burynǵysynan da asqaqtatyp, bıiktetýmen birge, Assambleıa qabyrǵasynda qyzmet etip júrgen azamattarǵa, qala berdi ult birligine beıjaı qaramaıtyn barsha qazaqstandyqtarǵa zor jaýapkershilik júkteıdi. * * * Bıylǵy Joldaýynda Elbasy Nursultan Nazarbaev elimizdiń máńgilik murattaryn pash etip, HHI ǵasyrdyń bel ortasyna deıingi bas maqsatyna jetý josparyn aıqyndap berdi. Álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylýdyń naqty joba-josparlaryn jarııa etti. San ǵasyrdan beri san býyn urpaq bar ǵumyryn sarp etken uly arman – táýelsizdikti máńgilik etý, dáýirler aýysqan saıyn kemeldendire túsý endigi urpaqtyń qasıetti paryzy. Ǵasyrlar toǵysynda álemdik arenaǵa shyǵyp, tarıh turǵysynan alǵanda qas-qaǵymdyq sát bolyp kórinetin 22 jylda ketkenin keltirip, kemtigin toltyra alǵan, asqaq rýh, asqan jigermen álemdik damý alamanyndaǵy alpaýyttardyń qataryna alqynbaı qosyla alǵan jasampaz eldiń jarqyn bolashaqqa kóz tikken qyraǵy janarynyń dittegen mejesi bir ǵana bıik. Elimizdiń barlyq ekonomıkalyq ıgilikteri men rýhanı baılyqqa umtylystary, ǵylym men bilimge, ınnovasııa men ındýstrııaǵa, densaýlyq pen qaýipsizdikke, ózara túsinistik pen álem halyqtarymen tatýlyqqa degen qushtarlyǵynyń barlyǵy bir ǵana maqsatty – Qýatty el bolýdy kózdeıdi. Bul maqsatqa biz elimizdiń bir ǵasyrdyń shıregine de jetpeıtin az ǵana merzimde qýatty da shýaqty memleketke aınalýyna biregeı eńbek sińirip kele jatqan eren tulǵa Nursultan Nazarbaev aıqyndap bergen Qazaqstan jolymen jetemiz. Qazaqstan halqy búginge deıin baǵyndyrǵan bıik belesteri úshin de, aldaǵy asqar bıikteri úshin de Elbasyna rıza. Ol qasterli de qasıetti táýelsizdikke halqynyń qolyn jetkizdi. О́tken ǵasyrdyń sońynda irkitteı irigen alyp ımperııanyń ár qıyrynda alaýyzdyq pen soǵys oshaqtary paıda bolyp, keshegi baýyrlas elder men irgeles halyqtar bir-birine qarý kezenip jatqan alasapyran kúnderde alys-jaqynnyń bárimen til tabysyp, shekaramyzdy shegendedi, irgemizdi bekitti. Bastapqyda biri kókke, biri sýǵa, kelesisi nýǵa tartqan san túrli saıası kúshterdi bir arnaǵa toǵystyryp, eldiń saıası turaqtylyǵyn saqtaı bildi. Árbir tigisinen qaqyraı sógilip, shashylyp jatqan ekonomıkany kúndiz otyrmaı, túnde uıyqtamaı eńbektene júrip, halqynyń qoldaýymen qurastyrdy. Álem kartasynda jańadan paıda bolǵan jas memleketke senimsizdikpen shekeden qaraǵan álem alpaýyttarynyń barlyǵymen teń dárejede kelissózder júrgize otyryp, báriniń betin beri qaratty. Sol arqyly mıllıardtaǵan ınvestısııa ákelip, eldi damýdyń dańǵylyna saldy, joqtan bar jasap, azdy kóbeıtip, kópti telegeıge aınaldyra júrip eldiń eńsesin tiktedi. Týǵan halqynyń kemel keleshekke degen senimin nyǵaıtyp, adal eńbekpen alǵa umtylýǵa jumyldyrdy, jastardyń ǵylym men bilimge degen qushtarlyǵyn oıatyp, darynyn ushtap, talabyn qoldaı bildi. Barsha halqyn bir atanyń balalaryndaı tatýlyq pen túsinistikke, tynyshtyq pen turaqtylyqqa uıytty. Saryarqanyń salqar tósine kúlli Eýrazııanyń júregine aınalǵan ǵajaıyp shahar – Astanany turǵyzdy. Osyndaı ólsheýsiz eńbegimen eliniń birtýar perzentine aınalǵan Elba­sy­nyń tarıhı tulǵasyn búgingideı birlik merekesinde de taǵy bir márte ulyq­tap, barsha qazaqstandyqtardyń rıza­shylyǵyn bildirý artyqtyq etpese kerek. * * * Bizdiń uly maqsatty elimiz bar, ulan-ǵaıyr jerimiz bar. Babalardan mıras bolǵan qarys qadam jerdiń ózin qadirlep, gúldendirý – árbir qazaqstandyqtyń perzenttik paryzy. Ony árkim tereń túsinedi. Úıdiń qabyrǵasy myqty bolýy úshin onyń irgetasyn myzǵymastaı etip quıý kerek. Biz memlekettigimizdi nyǵaıtýda oqys qadam jasamaı, baısaldy áreket qyldyq. Tatýlyqty tý etip, birligimizdi berik ustadyq. Memleket qurýda bolashaqqa baıypty qaraıtyn sabyrly saıasat qana senimdi serik bolaryna ózimizdiń de, ózgeniń de kózin jetkizdik. Tatýlyq tili – barlyq ult, barsha din ókilderine ortaq til. Qaı tilde sóılep, qaı dindi ustansa da árbir azamat tatýlyq tili arqyly ózara til tabysady, túsinisedi, syılasady. Adamdar tatýlyqtyń tilin túsinbese Vavılon munarasyn salýshylar sııaqty eshteńe de turǵyza almaıdy. Bizdiń qoǵamymyz – tutas organızm. Al, el birligi – osy organızmniń júregi. Eger júrekke aqaý tússe, basqa dene qaýqarsyz. Saıasatta jetistikke qol jetkizip, ekonomıkada qaryshtap damysaq ta, birlikti saqtaı almasaq, bári beker. Sondyqtan, júregimizdi – birligimizdi saqtaý ózimiz úshin qajet. Búgin 1 Mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúni. Qasıetti Qazaq topyraǵynda taǵdyr toǵystyrǵan týystarǵa, bir týǵan baýyrlarǵa aınalǵan san túrli etnostardan turatyn bir otbasynyń músheleri ispetti qazaqstandyqtar aıtýly merekeni keń aýqymda atap ótip, bir-birine júrekjardy quttyqtaýlaryn joldaıdy. Birlik merekesimen barsha otandastarymyzdy el birliginiń tutqasy – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń atynan shyn júrekten quttyqtaımyn. Barlyq ta, baılyq ta, baqyt ta birlikte ekenin árdaıym este tutyp, birligimizdi baǵalaı bileıik. Ortaq Otanymyzdyń aspanyn bult shalmasyn, kún súıgen kók baıraǵymyz kógimizde jelbireı bersin!

Maqsat – ortaq Otanymyzdyń gúldenýi

Astanada «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi oryn­basary Baýyrjan Baıbek pen Qazaqstan halqy As­sambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary Eraly Toǵjanovtyń qatysýymen «Birlik pen kelisim: qazaqstandyq biregeı jol» degen taqyrypta «Jas Otan» jastar qanatynyń «Erkin pikir» pikirtalas klýbynyń otyrysy ótti. Kezdesýge qatysýshylar dos­tyq pen etnosaralyq kelisimdi saq­taýdaǵy búgingi zamanǵy jastar­dyń alatyn ornyn talqylady. Pikirtalas sheńberinde jahandaný dáýi­rindegi tól mádenıetti saq­tap qalý, tildi jáne jas qazaq­standyqtardyń bilimin jetildirý máselesi kóterildi. «Táýelsizdik jyldarynda Qazaqstan beıbitshilik pen turaq­tylyqtyń arqasynda memlekettiń damýyndaǵy mańyzdy tabystarǵa qol jetkizdi. Endeshe, etnosaralyq kelisim men Qazaqstan halqynyń birligin nyǵaıtý jastardyń bolashaqtaǵy boryshy bolýǵa tıis. Osyndaı kezdesýler beıresmı jaǵdaıda jastarmen aralasyp, tájirıbe almasýǵa múmkindik týǵyzady», dep atap ótti B.Baıbek. «Nur Otan» partııasy Qa­zaq­stan halqy Assambleıasymen qarym-qatynasyn nyǵaıtyp keledi. Mysaly, 2013 jyldyń sáýi­rinde «Nur Otan» partııa­sy men QHA arasynda ózara túsi­nistik pen yntymaqtastyq týra­ly memorandým jasaldy. Ústi­mizdegi jyly «Nur Otan» partııasy Ortalyq apparaty men Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń Hatshylyǵy 2014 jylǵa arnalǵan 24 bólimnen turatyn ortaq jobany qabyldady. Etnosaralyq kelisim men birlikti nyǵaıtý Qazaqstannyń memlekettik saıasatynda erekshe oryn alady. Elde 100-den astam etnostyń ókilderi ómir súredi, Qazaqstan halqy Assambleıasy jumys isteıdi, onyń mindeti – ishki saıası turaqtylyqty nyǵaıtý, Qazaqstanda ómir súretin ulttyq mádenıetterdi, tildi, etnostardyń dástúrin jan-jaqty damytý. Memleket basshysy, «Nur Otan» partııasynyń Tóraǵasy N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHI sessııa­synda sóılegen sózinde atap ót­kenindeı: «Barlyq qazaq­stand­yqtar – bir týǵan jerdiń balalary. Bizdiń bárimizdi bir másele tolǵandyrady – búkil Qazaqstan halqynyń ál-aýqaty. Bizdiń bar­ly­ǵymyzda bir-aq maqsat bar – bá­rimizge ortaq Otanymyzdyń gúl­denýi».  «Egemen-aqparat».

«Baılyq baılyq emes, birlik baılyq»

Erjan qajy MALǴAJYULY, Qazaqstan musylmandary dinı  basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı. Alla Taǵalanyń jer betin­degi barsha adam balasyn ártúr­li ulttarǵa bólip, jaratýy – Jaratýshy ıemizdiń sheksiz dana­lyǵy. Qasıetti Quranda: «...Bir-birlerińdi tanyp-bilýleriń úshin senderdi halyqtar men rýlar etip jarattyq, – dep baıandalǵan. Qudaıǵa shúkir, elimiz turaqty damý ústinde. Saıyn dalany mekendegen san alýan ult pen ulystyń ókili tatý-tátti ǵumyr keship keledi. Osynyń bári halqymyzǵa bergen Allanyń syıy, ólsheýsiz rahymy desek, egemendi eldi jarqyn bolashaqqa bastaǵan el basshysyn taǵaıyndap berýi Jaratýshy ıemizdiń taǵy bir úlken nyǵmeti. Halqymyz Táýelsizdikti toılap, ony máńgilik etýdi oılap júrgen joraly jurt ekenin álem moıyndady. Endeshe, Elbasy aıtqandaı, barshamyz Táýelsizdigimizdi sát saıyn qorǵaýymyz qajet. Beıbit zamandy basty baılyǵy sanaǵan súıikti Otanymyz álemge bitimger, araaǵaıyn, ymyrashyl irgeli el retinde tanyldy. Osy oraıda jurtymyzdyń janashyry Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ıgi bastamasymen qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy barlyq etnostardy ortaq maqsatqa jumyldyryp, bereke men birliktiń uıytqysyna aınaldy. Din qaıratkerleriniń basyn qosyp, barsha halyqty dinı tatýlyq pen turaqtylyqqa úndegen eńseli elordamyz – Astana rýhanı kelisimniń ordasy ekenin elimizdiń árbir azamaty maqtanyshpen aıtady. Bir shańyraq astynda, bir atanyń balasyndaı tatý-tátti ómir súrip kele jatqan 100-den astam ult ókilderi Qazaqstannyń qaryshtap damýyna úlken úles qosýda. Ata Zańymyzda aıqyndap jazylǵandaı, azamattardyń dinı senimine erkindik berilgen. Bul – beıbit joldy basty baǵdar etken elimizdiń turaqtylyǵy men tutastyǵynyń úzdik úlgisi. Halqymyzdyń keńpeıili, qonaqjaı, baýyrmal, darhan minezi keń-baıtaq dalamyzda beıbitshiliktiń saltanat qurýyna negiz boldy. Uıymshyldyqqa umtylǵan ultymyz baqyttyń bastaýy – birlik dep bilgen. Qablısa jyraýdyń tolǵaýynan alar taǵylym mol. – Baqyt, qaıda barasyń? – Kórshimen bolǵan birligi, Taǵat, ǵıbadat tirligi, Uıymshyl elge baramyn. Dostyq pen yntymaqtyń ortalyǵy sanalǵan Qazaqstan ultaralyq qarym-qatynas baǵytynda kósh bastap keledi. Biz sanaýly jyldarda osyndaı jetistikterge qol jetkizdik. Árıne, munyń bári Elbasynyń baıypty qadamy arqyly, tatýlyqtyń arqasynda júzege asty. Halqymyzda: «Baılyq baılyq emes, birlik baılyq», – degen naqyl sóz bar. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy halyqty ımandylyqqa úndep qana qoımaı, adamdardy aýyzbirshilikke shaqyrýda. Eldiń tynyshtyǵy men turaqtylyǵyn saqtaýda din ókilderine de úlken jaýapkershilik júkteıdi. Meshit ımamdary juma ýaǵyzdarynda birligi jarasqan elge Allanyń nazary túsetinin aıtyp, halyqty qanattandyryp otyrady. О́ıtkeni, dinniń maqsaty – izgilik. Islam dini memlekette, qoǵamda tynyshtyq, ádildik bolýyn kózdeıdi. Adamdy soǵan tárbıeleıdi. Elimizdegi barlyq meshitter men medreseler beıbitshilik pen birlikti nyǵaıtý jolynda qyzmet etip keledi. Uıymshyldyqqa uıytqan izgi ister aldaǵy ýaqytta da nátıjeli bolatynyna senemin. Alla taǵala adamzat balasyn: «Bólinbeńder», dep baýyrmal bolýǵa buıyrǵan. Paıǵambarymyz Muhammedtiń (s.ǵ.s.) basshyǵa baǵynyp, búlik shyǵarmaýdy úgitteýinde úlken mán bar. Ahmet Baıtursynuly babamyz: «Qazirgi zaman – ótken zamannyń balasy, bolashaq zamannyń atasy», degen. Ortaq Otanymyz – Qazaqstan halqynyń búgingi birligi men tatýlyǵy – bolashaq zaman úshin úlgi-ónege, ósıet bolyp qala bermek. Búgingi berekeli basqosý tarıh betterinde altyn áriptermen jazylary haq. Alla taǵala halqymyzdyń birligi men berekesin, aýyz­bir­shiligin arttyrǵaı. Táýelsiz­digimizdi máńgilik etip, bolashaqqa basqan qadamymyzdy berekeli etkeı! Tilegimiz qabyl, muratymyz asyl bolǵaı! 1 Mamyr – birlik kúni qutty bolǵaı!

Bas ıdirgen baýyrlastyq

Qyzyljar óńirinde qalyń ornalasqan etnostardyń biri – tatarlar men bashqurttar. Memleket basshysy N.Na­zarbaevtyń ult saıasatynyń órkendeýine óz úlesterin qosyp, uıymshyldyqpen, yntymaqpen eńbek etip keledi. Olardyń ózara tatýlyqqa qurylǵan syılastyq sezimi ózgelerge úlgi. Bul jóninde Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, «Dýslyk» tatar-bashqurt ortalyǵynyń jetekshisi Naıl SALIMOVTYŃ aıtary kóp. – Naıl Kamıluly, dostyq degen uly sózdiń qudiretin qalaı túsinesiz? – Sózimdi áriden, tarıh qoı­naýynan sabaqtaıyn. Naqty derekterge kóz júgirtsek, bizdiń atalarymyz Qazaqstanǵa XVIII ǵasyrda qonys aýdara bastaǵan. Solardyń biri bizdiń babamyz Mavlıýt Valgýzın balalarymen 1786 jyly Qyzyljar óńirine kelipti. Qazirgi Mamlıýt aýdany osy kisiniń esimimen atalady. Petropavl bekinisiniń irgetasynyń qalanýyna, máde­nıettiń jandanýyna da tatarlar belsene qatysqan. Saýdada, ekonomıkada belsendi ról atqarǵan. Osy kezden bas­tap qazaqtarmen dostyq qarym qatynasy jarasyp, bas ıdirgen baýyrlastyqtyń arqasynda quda-qudandaly bolysqan, irgesi ajyramaıtyn týys atanǵan. Demek, tiliniń uqsastyǵy, dininiń ortaqtyǵy óz aldyna, bir-birine degen aǵaıyndyq tamyr jaıýy tereńnen bastalady degen sóz. Oblys ortalyǵy Petropavl qalasynyń tarıhyna kóz jiber­sek, qazaq, tatar, bashqurt halyq­tarynyń rýhanı, mádenı qun­dy­lyqtary men salt-dástúrleriniń ózara sabaqtasyp, qoıyndasyp jatqanyn anyq ańǵarýǵa bolady. Qazan tóńkerisine deıin Qyzyljar shaharynda jeti meshit bolyp, musylmandardyń minájat etetin qasıetti ǵıbadathanasyna aınalǵan. Bári birlesip, jekelegen mesenattardyń, halyqtyń qarajatyna turǵyzǵan. Qazaqta «bilegi kúshti birdi jyǵar, bilimi kúshti myńdy jyǵar» degen sóz bar. Mine, atalaramyz bizge osyndaı aýyzbirlikti amanat etip ketken. Qandaı qıyn kezde de sútteı uıyǵan yntymaǵy jarasyp, yrysy artqan. – Qazirdiń ózinde sizderdiń atalaryńyz muraǵa qaldyrǵan sáýlet eskertkishteri kóp. Keı­bireýleri jóninde ańyzdar da bar. – Durys aıtasyz. Petro­pavl­dyń alǵashqy qadasy qaǵylǵannan bastap Sibir ólkesinde kópestik saýda ataǵymen aty shyqqandary az bolmaǵan. Azııa, Eýropa elderine taýarlar jóneltip, ol jaqtardan qymbat baǵaly buıymdar aldyrtqan. Olardyń qatarynda Iаngýzarov, Mýratov, Dáýletkeldıev, Tıýmenev, Sham­sýtdınov áýletteriniń esimderi áli kúnge deıin qurmetpen atalady. Bular Qyzyljardyń maı, un ónimderin Parıjge, baǵaly terilerdi muhıttyń arǵy jaǵyna, Kúnshyǵys eline jóneltip otyrǵan. Dıirmender, bankter, zaýyttar, saýda oryndaryn, qazaq, tatar tilderinde mektepter, medreseler, meshitter ashqan. Sóıtip, ózderine de, ózgelerge de paıda ákelgen. Mýratovtardyń dıirmeni, Shamsýtdınovtardyń dárihanasy, Ganshınderdiń saý­da úıleri áli kúnge deıin qala kórkine sán berip tur. Irgesi qalanǵandaryna ǵasyrdan assa da sol kúıinde saqtalǵany tań­dan­dyrady. Gorkıı jáne Ýlıanov kó­sheleriniń qıylysynda orna­lasqan «Qalyńdyq úıin» jas kópes Iаngýzarov turǵyzǵan. Bul jó­ninde ańyzǵa bergisiz áńgimeler kóp. О́tken ǵasyrdyń otyzynshy jyldary qazaq jáne tatar drama teatrlary qatar jumys istep, bir-birimen tájirıbe almasyp turǵan. –Tatar-bashqurt aǵaı­yn­dardyń ulttyq merekeleriniń biri – sabantoı. Onyń tamyry áride jatyr. Qyzyljar óńirinde qaı ýaqyttan bastap merekelenip keledi? – Ony keıde «Dáýlet toıy» dep atap, kóktemgi dala ju­mystarynyń aıaqtalýymen oraılastyryp otyrǵan. Qarap otyrsaq, shyǵys halyqtarynyń jańa jyly – Naýryzben uqsastyqtary kóp. Jer jibip, jer-dúnıe gúldep, masaty kilemdeı túrge engende adamdardyń boıyn erekshe jylylyq, qýanysh bılegen. Qystyń qyspaǵynan qutylyp, osy kúnge jetkenine shúkirshilik etip, halyq bolyp qyzyqtaǵan. «Sabantoı» Petropavl qalasy kúni merekesimen qatar atap ótiledi. Eń alǵash ret 1989 jyly toılanyp, sodan beri birde-bir úzilgen emes. Qalalyq demalys jáne mádenı demalys saıabaǵynda arnaıy sahna qurylyp, ár halyqtyń salt-dástúrleri, ádet-ǵuryptary kórsetiledi. Túrli tilderde ánder men bıler oryndalady. Sporttyq jarystar uıymdastyrylady. Tatarstannan, Bashqurstannan arnaıy meımandar shaqyrylyp, jergilikti kórkemónerpazdardyń da ónerleri tamashalanady. Dámdiligi til úıiretin ulttyq taǵamdar usynylady. Bıyl tól meıramymyzdyń óńirde alǵash atap ótilgenine shırek ǵasyr tolady. Osynaý dataly kúnge oraılastyryp, «Nadejda» áýesqoı júgirýshiler klýbynyń músheleri 25 shaqyrymdyq jarys jolyna shyǵýdy josparlap otyr. Saıası turaqtylyqqa, azamattyq beıbitshilikke, ultaralyq keli­simge negizdelgen basqa da shara­lar atqarylady. Oǵan qatysý­shylar ultaralyq problemalar­dy sheshýdegi qazaqstandyq táji­rıbeler men oı-pikirler bólisedi. – Aıtpaqshy, sizdi quttyqtap qoıaıyq. Jaqynda oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi bolyp taǵaıyndaldyńyz. Dos­tyq úıinde etnomádenı birles­tikterdiń qatysýymen ótken jıynda óńir basshysy Samat Eskendirov qandaı mindetter qoıdy? – Rahmet. Petropavl pedagogıka ınstıtýtynyń tarıh jáne qoǵamtaný pánderi fakýltetin bitirgennen keıin eńbek jolymdy muǵalimdikten bastadym. 17 jyl oblys ortalyǵyndaǵy № 21 mektepke basshylyq ettim. Birneshe jyldan beri «Dýslyk» tatar-bashqurt etnomádenı birlestigine jetekshilik etip kelemin. So­dan beri ózge de etnomádenı bir­les­tiktermen ortaq úıimizdegi tatý­lyq pen kelisimdi odan ári nyǵaıtý baǵytyndaǵy baılanysymyz úzilgen emes. Qazaqstan hal­qy Assambleıasynyń múshe­simin. Sirá, basshylyq jáne qoǵamdyq qyzmetterdegi azdy-kópti tájirıbem eskerilgen bolar. Qazaqstan halqynyń atadan balaǵa jalǵasyp kele jat