О́lmes ónege – óshpes iz

Jeńis... Ony san mıllıondaǵan adam tórt jyl boıy mınýttap, saǵattap saryla kútti emes pe? Jeńis ońaılyqpen kelgen joq. Jeńis jolynda Otan úshin ot keship, qanshama asyl azamat mert boldy, qanshasy jaraly, múgedek, kemtar bolyp oraldy. Maıdan shebinde tórt jyl boıy erlik kórsetip, 11 áskerı nagradanyń ıegeri atanǵan gvardııa aǵa serjanty, naǵashy atam Mamyrbek ABAǴANOV atamyz týraly az-kem áńgime qozǵaǵandy jón kórdik. Mamyrbek ata 1918 jyly mamyr aıynda Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdany, Shilikti óńirinde dúnıege kelgen. Soǵys bastalǵanda Qıyr Shyǵysta áskerı boryshyn ótep júripti. M.Abaǵanovtyń sýretterine qarap, sarǵaıǵan gazetter, alǵys hattar men ol kisi jaıynda jazylǵan estelikterdi oqyp otyrmyn. Keýde­sin­­­de qos orden – «Dańq» jáne «Qy­zyl Juldyz» birden kózge uryp, ardager atamnyń erlikterin pash etip turǵandaı. Soǵysty Stalıngrad maıdanynda, 62-armııanyń qolbas­shysy, general V.Chýıkovtyń barlaý­shylar rotasynyń atqyshy retinde bastap, erligimen kózge túsedi. Bir top jaý soldaty men eki birdeı tankisin joıǵan erligi úshin «Qyzyl Juldyz» ordenin alǵan naǵashy atam III dárejeli «Dańq» ordenin Vısla ózeninen ótý barysynda jo­ǵary jaqtyń tapsyrmasy boıynsha «til» ákelip, jaralanǵanyna qa­ramastan, shtabqa jetkizgeni úshin alypty. Sol kezdegi rota komandıri, kapıtan V.Shılın osydan 40 jyl buryn oblystyq «Kommýnızm týy» gazetine jazǵan esteliginde: «Ma­myr­bek naǵyz kózsiz batyr, sen tur, men ataıyn degen jigit edi», dep rı­zashylyqpen, tebirene eske alǵan eken. Berlın. Kishi Tıgraten aýdany, soǵystyń sońǵy kúnderi. Árbir úı men ár qaltarysty alynbas qamalǵa aınaldyrǵan fashıstter sońǵy ret tuıaq serper aldynda jantalasa qarsylyq kórsetip jatady. Eki qabatty úlken úıge bekingen jaý áskeri polk jolyna tosqaýyl bolyp, alǵa adym attatpaı qoıady. Osy kezde M.Abaǵanov óziniń barlaýshylarymen jasyryn ótip, ekinshi qabatqa kóteriledi. Birinshi qabattaǵy fashısterdiń ústinen granatalar tastap, oq jaýdyryp, polktiń alǵa jyljýyna jol ashady. Osy erligi úshin polk komandıri, podpolkovnık A.Nyǵmatýllın óz qolymen aǵa serjanttyń qan men ter sińgen gımnasterkasynyń óńirine II dárejeli «Dańq» ordenin taǵady. Mamyrbek ata beıbit ómirge aralasqannan keıin 30 jyl boıy baılanys salasynda abyroıly qyz­­met atqardy. 1973 jyly «Oktıabr Re­volıýsııasy» ordenimen mara­­pat­talǵany sol eńbekte ozyq, alda bol­ǵanynyń dáleli emes pe? 1965 jyly 16 qazandaǵy Qazaq KSR Jo­ǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń Jar­lyǵymen «Qazaq KSR-iniń eńbek sińir­gen baılanysshysy» qurmetti ata­ǵyn da oblysta birinshi bolyp aldy. Keýdesinde qalǵan qoı qumala­ǵyndaı qorǵasynnan, taǵy aýyry men jeńili aralasqan bes jaraqattyń saldarynan M.Abaǵanov 1978 jyl­dyń qarasha aıynda ómirden ótti. Naǵashy atamnyń osynaý keremet jaýjúrektigin estelikterden oqyp, sýretterin kórgen saıyn keýdemdi ylǵı maqtanysh sezimi kerneıdi. Mamyrbek atamyz oqýshylarmen kezdesýinde qazaq jaýyngerleriniń maıdandaǵy erligi men tapqyrlyǵyn, jaýynan taısalmaıtyndyǵyn, sustylyǵyn aıtyp, qazaqtar shyn máninde jaratylysy batyr, erlik dástúri qalyptasqan erjúrek halyq. Qasym, Talǵat, Baýyrjan, aıta bersem qazaqta batyr kóp. Olar halqymyzdyń mártebesin kóterdi, al biz bolsaq sonyń kishkene ǵana ushqynymyz dep aıtady eken. Búginde Abaı atyndaǵy orta mektepte M.Abaǵanovqa arnaýly burysh uıymdastyrylǵan. Sondaǵy qujattarda naǵashy atamnyń kóp aqyl-keńesi, maıdangerler týraly estelikteri jınaqtalǵan. Sum soǵysty kózimen kórip, jeńiske jetý jolynda kektene umtylǵan erlerdiń biri eńbek maıtalmany Mamyrbek Abaǵanov týraly 1997 – 2013 jyldary elimizdegi birqatar basylymdarda ardagerlerdiń, jýrnalısterdiń, laýazymdy adamdardyń, jerlesteriniń kóptegen estelik, maqalalary shyǵypty. «О́lmes ónege – óshpes iz» degen osy emes pe? Jaqqan oty óshken joq. Mamyr­bek atamyz dúnıeden ozǵannan keıin Qorlyǵaıyn ájemiz ákeleriniń joqtyǵyn bildirmeı, balalaryn aıaly alaqanymen mápelep ósirdi, erjetkizdi, oqytty. Atamyzdyń uly Muhtarhan alǵan bilimine sáı­kes saýda-ekonomıka salasynyń ǵana emes, jan-jaqty bilikti azamat, halyqaralyq «Kenesary han» qoǵamdyq qorynyń dırektory, «Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet qaıratkeri». Mońǵolııa О́kimetiniń shaqyrtýymen dúnıe­júzilik «Shyńǵys han» akademııa­synyń akademıgi atanyp, «Áýlıe batyr Shyńǵys han» ordenimen marapattalǵan. Qyzdary Lázim, Nazym joǵary sanatty orys tili men ádebıeti pánderiniń ustazdary. Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim berý isiniń úzdikteri tósbelgileriniń ıegerleri. Uldary Muratbek, Maq­sat, Marhatta joǵary bilimdi, biri ınjener bolsa, endi biri zań sala­synda jaýapty qyzmetter atqa­rady. Nemereleri de joǵary oqý oryndaryn bitirip, ártúrli salada qyzmetter atqarýda. Seksenniń seńgirine taıaǵan Qorlyǵaıyn apany kenje ul bala-shaǵasymen aıalap baǵyp otyr. Soǵysqa eshkim de erlik jasaý úshin barmaıdy. Otanyn, elin, je­rin jaýdan qorǵaý úshin attanady. Olar bar bolǵany óz zamanynyń per­zentteri, óz ýaqytynyń patrıotta­ry edi. О́z boryshtaryn aıaǵy­na deıin adal atqaryp, erlikter jasa­dy. So­lar­dyń biri meniń naǵashy atam edi. Cerik QANTAEV. Shyǵys Qazaqstan oblysy.