Dástúrge aınalǵan Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VII Seziniń basty taqyryby: «Pandemııadan keıingi kezeńde adamzattyń rýhanı jáne áleýmettik damýyndaǵy álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń róli» bolmaq.
Bul is-sharanyń álemde balamasy joq. Sezd alǵashqy jıynnan bastap álemdik dinder dıalogy úshin eń iri dıalogtyq alańǵa aınalýdy maqsat etti. Din árqashan adamzat ómirinde mańyzdy ról atqarýshy qubylys. Eger biz dinder arasyndaǵy dıalogty aıtatyn bolsaq, onda Sezdiń máni áldeqaıda keń ekenin baıqaımyz. Sebebi, naq osy dindermen baılanysty órkenıetterdiń, mádenıetterdiń, halyqtardyń dıalogy mańyzdy. Al óz kezeginde konstrýktıvti dıalog qana, zamanaýı álemdegi beıbitshilik pen kelisimniń birden-bir qaınar kózi men alǵysharty ekenine kúndelikti kýá bolyp júrmiz.
Dinı jáne rýhanı qundylyqtardyń qaıta ólsheýshi saǵatyna aınalǵan, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń Sezi alǵash ret 2003 jylǵy 23-24 qyrkúıekte Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdentiniń bastamasymen shaqyryldy.
Kezinde Nur-Sultan qalasynda 2003, 2006, 2009, 2012, 2015 jáne 2018 jyldary ótken Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń alty Sezi ıslam, hrıstıan, ıýdaızm, býddızm, sıntoızm, daosızm jáne basqa da dástúrli dinderdiń basshylary men kórnekti ókilderiniń basyn qosty.
Bul basqosýlar halyqaralyq deńgeıde óz baǵasyn alyp, san alýan konfessııalar men álemdik dinder ókilderiniń alternatıvti kelisim men dıalog alańyna aınaldy. Kerek deseńiz óz ýaqytynda bir kelisim ústeli túgili, bir-birimen sálemdese almaıtyn kóshbasshy tulǵalardyń ózara beıbit kelisýler júrgizýine sebepker bola aldy desek, artyq aıtpaımyz.
Dindi saıası qural retinde paıdalaný - halyqaralyq zorlyq-zombylyqqa negizdelgen dinı ekstremızm men terrorızmniń órshýine sebep bolyp otyrǵanyn jáne dástúrli lokaldy etnıkalyq, dinı qundylyqtarǵa óz zalaly men zııanyn tıgizip jatqanyn bilemiz.
Dinı negizdegi qaqtyǵystar álemniń saıası kartasynda áli de joıylǵan joq. Keıde basqa dınamıkaǵa ıe bolyp, eski qaqtyǵystar jańa geografııalyq alańdarǵa kóship, jańa keıip pen formalarǵa ıe bolyp jatyr.
Sondyqtan, qazir dinı faktor tartylǵan, dinı faktor trıgger bolyp tabylatyn janjaldar men qaqtyǵystardy kelisim men dıalog arqyly retteý asa mańyzdy bolyp otyr.
Al bul rette Qazaqstannyń Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń Sezderin, halyqaralyq saıasattaǵy Astana prosesi degen ataýǵa ıe bolǵan Sırııa máselesi boıynsha kelissózderdiń uıymdastyrýshysy retindegi áleýeti men tájirıbesi úlken. Sondaı-aq, Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń Sezderiniń bastaýynda turǵanyn, osy dıalog alańynyń paıda bolyp, sapaly qyzmet etýine Senat Tóraǵasy retinde de eńbegi sińgenin eskerer bolsaq, dál qazir álemdik dıplomatııa keńistigindegi tájirıbesi men bedeli zor Memleket Basshysy retinde de jahandyq beıbitshilik arhıtektýrasyna qatysty qosar úlesi men aıtar sózi bolatynyna senimdimin.
Bul qubylystyń alǵashqy qadamy Rım-Katolık shirkeýiniń basshysy Rım Papasy Fransısktiń Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jańa Qazaqstandy» qurý jáne Konstıtýsııaǵa ózgerister engizý jónindegi jalpyulttyq referendým aıasyndaǵy bastamashylyq etken saıası jáne ekonomıkalyq reformalaryna joǵary baǵa berip, aldaǵy Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń Sezine qatysatyndyǵyn málimdeýi dep bilemin.
VII Sezdiń seksııalyq otyrystarynyń taqyryptary retinde «Qazirgi álemdegi rýhanı jáne moraldyq qundylyqtardy nyǵaıtýdaǵy dinderdiń róli», «Dinı lıderler men saıasatkerlerdiń jahandyq dinaralyq dıalog pen beıbitshilikti ilgeriletýge, ekstremızmge, radıkalızmge jáne terrorızmge, ásirese dinı negizde qarsy turýǵa qosqan úlesi», «Áıeldiń ál-aýqatqa jáne qoǵamnyń turaqty damýyna qosqan úlesi jáne áıeldiń áleýmettik mártebesin qoldaýdaǵy dinı qoǵamdastyqtardyń róli» sekildi seksııalyq kezdesý taqyryptary usynylyp otyr.
Dıplomatııa men syrtqy saıasatta «saıası astanalar» degen túsinik bar. Máselen, álemde qanshama memleketter men olardyń astanalary bolǵanymen, sanaýlysy ǵana osyndaı halyqaralyq kezdesýler ótetin oryn retinde tanymal.
Sondyqtan mundaı jıyndardyń elimizdiń astanasy Nur-Sultan qalasynda ótýi Qazaqstannyń halyqaralyq saıasattaǵy ózindik rólin odan saıyn aıqyndaı túsedi. Ekinshiden, bul elimizdiń saıası bedeliniń kórsetkishi. Úshinshiden, siz ben biz «Jańa Qazaqstandy» quryp qana emes, muny Jańa Álemdi qurýǵa degen qulshynysymyz dep bilýimiz kerek. Sebebi - eski rýdımentke aınalǵan adamzat damýy men ómirine kedergi destrýktıvti qaqtyǵystar men janjaldardyń keleli túıindi sheshimderin tapsaq deımiz.
Aıta keter bolsaq, zamanýı geosaıasat pen gıbrıdti saıası qubylystar órship turǵan sátte dıalog alańdarynyń kóptigi men bedeli biz úshin ǵana emes, búkil álem úshin mańyzdy.
B.Sársenbaev,
Konfessııaaralyq jáne órkenıetaralyq
dıalogty damytý jónindegi N.Nazarbaev
ortalyǵynyń Basqarma tóraǵasy
