Máselen, shartarapty aralaǵan jıhankezder búginde Amerıkadaǵy Úlken kanon shatqalyna qaraı aǵylady. 500 shaqyrymǵa sozylyp jatqan Grand Canyon týrısterdiń súıikti mekeni. Jyl saıyn shamamen bes mıllıonǵa jýyq meıman tabıǵattyń osy bir sulýlyǵyn tamashalaý úshin muhıttyń arǵy betine jol tartady eken. Ár týrıst mol qarajat shyǵaratynyn eskersek, AQSh qazynasyna jyl saıyn mıllıondaǵan dollar qarajat túsedi. Naqty kiristi esepteý qıyn shyǵar, degenmen túrli derekkózder jylyna shamamen 20 mıllıon dollar taza paıda túsetinin aıtady.
Qudaıǵa shúkir, toǵyzynshy terrıtorııa da tabıǵattyń mundaı sulýlyǵynan kende emes. Búginde Sharyn shatqalyn bilmeıtin turǵyn elde kemde-kem shyǵar. 200 shaqyrymǵa sozylyp jatqan shatqal birtindep jıhankezder jıi at basyn buratyn mekenge aınalyp keledi. Ras, Úlken kanon sekildi mıllıondap qarajat túsirmese de bolashaǵy zor meken.
Týrısterdiń basty nysanasyna aınalǵan taǵy bir jer – Shveısarııa. Eýropanyń tórinde ornalasqan, beıtarap saıasat ustanatyn bul elge jyl saıyn shamamen 20 mıllıonnan astam týrıst at basyn burady eken. Bul pandemııaǵa deıingi derekter. 2020 jyly jıhankezder sany 9 mıllıonǵa deıin tómendepti. Desek te, jyl saıyn Shveısarııa týrızm salasynan 10 mıllıard dollar paıda tabady. Osylaısha, ishki jalpy ónimniń 1,2 paıyzyn tumsa tabıǵat tamashalaımyn degender ákeletin kórinedi.
Dál osy Shveısarııanyń qazaqstandyq nusqasy bar ekenin jurt jaqsy bilýge tıis. Halyq arasynda Býrabaıdy «Qazaqstannyń Shveısarııasy» nemese «Ekinshi Shveısarııa» dep atap ketken. Kórkine kóz toımaıtyn Býrabaıdaǵy tumsa tabıǵat – myń buralǵan qaraǵaıly ormany, bıik-bıik quzdary, qatparly jartastary, sansyz kóli túrli beıneni kóz aldyna elestetip, san ǵasyrlyq tarıhtan syr shertetindeı. Bylaısha aıtqanda, Shveısarııadan artyq bolmasa, bir mysqal kem emes.
Keıingi kezde týrıster arasynda Sahara da tanymaldylyqqa ıe. Kókjıekke deıin tiri jan kórinbeıtin, buıralana bitken qumdar kóshkinin óz kózimen tamashalaý úshin shartaraptyń túkpir-túkpirinen jıhankezder aǵylady. Sahara mańyndaǵy memleketter tabysynyń edáýir bóligi osy týrızm salasynan túsetini de belgili. Talaıdy qyzyqtyrǵan qumdar kóshkini bizdiń elde de jetip artylady. Qyzylqum men Moıynqum el maqtaǵan Saharadan kem emes. Ushy-qıyry joq qum jotalar toǵyzynshy terrıtorııada buıyǵy jatyr.
Álemniń taǵy bir keremeti – Venesııa qalasy. Pálenbaı ǵasyr buryn sý ústine salynǵan shahar týrısterdiń súıikti mekenine aınalǵaly qasha-a-an?! Qazirgi tańda Venesııany tamashalaýǵa, «Mahabbat kópirine» barýǵa, gondolalarmen júzýge mıllıondaǵan týrıst qushtarlyq tanytady. Jyl saıyn shaharǵa aǵylǵandar sany 25 mıllıonnan asyp jyǵylady eken. Al 2025 jylǵa qaraı týrısterdiń sany 38 mıllıonǵa jetedi degen boljam bar. Venesııanyń osy saladan túsken tabysy byltyr 2 mıllıard eýroǵa jetken.
Atalǵan shahar qurylysynyń bastalýyna Uly dalanyń úles qosqanyn da aıta ketý lázim. Tarıhqa júginsek, Eýropany dúr silkindirip, Rım ımperııasyn talapaıǵa salǵan ǵundardan qashqan Venesııa patshalyǵynyń halqy Adrıat teńiziniń soltústik bóliginde, dál sýdyń ústine qala salǵan eken. Osylaısha olar ǵundardyń shabýylynan aman qalǵan desedi.
Keıingi kezde Venesııaǵa eliktep, kishigirim nusqasyn salyp jatqandar jeterlik. Mysaly, Ázerbaıjan astanasy Bakýde «Mını Venesııa» dep atalatyn týrıstik oryn bar. Úlken bolmasa da, meımandar jıi at basyn buratyn jer. Taǵy sondaı kishigirim úlgisi túgel túrkiniń temirqazyǵy Túrkistan qalasynda salynǵany belgili. Búginde ol jer de týrısterdiń súıikti ornyna aınalǵan. Bakýdegi «Venesııa» Kaspıı teńiziniń jaǵasynda ornalasqan. Sondyqtan sýdan tarshylyq kórmeıdi. Al Túrkistandaǵy arnalardy toltyrýǵa dıqandarǵa qajetti sýdy bura salyp, asa qınalmaı, alǵyrlyq tanyttyq.
Osy oraıda, keıingi kezde elimizde «tabıǵı emes Venesııalar» paıda bolǵanyn aıta ketken jón. Jaýyn jaýsa, keıbir shaharlarymyz sýda qalqyǵan shaharǵa aınalyp shyǵa keledi. Rahat! Mıllıondap aqsha shyǵaryp, Italııaǵa shabylyp áýre bolmaısyz. Venesııadan kóretin beıneni qala kóshelerinen de baıqaı alasyz.
