Ǵalı Ormanovtyń kúndeligi

1939-1945 jyldar aralyǵynda Jam­byl Jabaevqa ádebı hatshylyq qyzmet atqarǵan Ǵalı Ormanov uly tul­ǵanyń árbir kezdesýi men sapary, shy­ǵarmashylyǵy jaıly derekterdi kún saıyn hatqa túsirip otyrǵan. Jyr alybynyń el men jerge degen asa joǵary súıispenshiligi men únemi halyqqa qol­ushyn sozyp, árbir sátte janynan ta­bylýǵa asyǵatyn ultjandy qasıetin de osy kúndelik arqyly tereń tanýǵa bolady.

Osy oraıda 1939 jyldyń 18 qańta­rynan bastap jazylǵan kúndeliktiń keıbir tus­taryn nazarlaryńyzǵa usynyp otyrmyz.

«20./II. 20 kúni keshke taman Jambyl aýdany Qyzyl ásker kolhozynyń bastyǵy Edılov pen kolhozdyń zav­hozy Úsenov qart kelip, Jambylmen amandasyp, qal­jyńdap kúlip otyryp, Jambyl Úsenov qartqa qansha malyń bar dep suraq qoıdy. Tursymbet Úsenov 40 bas qoı, 15-16 iri qaram bar. О́zińizde qansha bar? – dep kúlis­ti. Jambyl bularmen kolhoz­shylar­dyń jaǵdaıy jaıynda keń túrde áń­gimelesip, kóńildi otyrdy.

17/II. kúni atpenen Qaraqastektegi detdomǵa baryp qaıtty.

13./III. Jambyl Tájibaı degen tanys shaldikine bardy. Kóńildenip, dombyrany birer qaǵyp jiberdi.

Jasymnan atym aıan Jambyl edim,

Súrinbes qara óleńge dańǵyl edim.

Samǵasam sary túnge shaldyqpaıtyn

Qaqyrap qaıran daýysym qaldy meniń.

Shalqyǵan aspan-kókke qaıran ánim,

Kirgizgen talaı jerde toıdyń árin.

A desem aýyzymnan bytyraıdy,

Shirkinge ne bolǵanyn bile almadym.

Tájibaı, saǵan qalaı meniń muńym.

Bul senen bir suraǵan naǵyz syrym.

Ándi alǵan kómeıimnen syńǵyrlaǵan,

Kináli bálkim, buǵan káriligim.

Jambyl keshkisin aýylda boldy.

12./II. Jambylǵa saıatqa shyǵyp kelgenimdi aıttym.

– Kekilik kóp. Jer qara. Kórmeısiz. Buǵyp qalady, dál aıaǵymnyń astynan dúr etip ushqanyn bir-aq bilesiz.... Bir saýysqan attym. Oǵym taýsylyp qaldy.

Sonsha kekilikten bir atpaǵanyń kelispegen eken! – dep Jambyl kúledi de, sálden soń bylaı dedi:

Kekilik ushyp dúr etti.

Ǵalı shoshyp dir etti

Artynan bir saýysqan

Oqtyń bárin taýysqan.

Qaryn ashyp qaljyrap,

Eki ıyǵy salbyrap

Keshke aýylǵa qur jetti.

19/XI. Doktor Barlybaev keldi. Qar jaýǵan. Doktor kelip amandasqanda: Jákeń onyń qolyn alyp turyp:

Júrek nege soǵady órge qarap,

Jaǵar-jaqpas súımeımin

ishken tamaq,

Baıdan saýǵan kedeıdiń saýynyndaı

Barlybaev otyrmyz oǵan qarap,

– degen sekildi ár kúngi oqıǵalar tizbek­telgen. Biz kúndelik qalaı jazylǵan, dál solaı sizderge usynyp otyrmyz.

Aqynnyń jıen-nemeresi Aıdar Qy­ryq­baıulynyń aıtýynsha, kúndelik 1939 jyly jazylǵan. Ol eńbekti latyn álip­bıinen qazaqshaǵa aýdarǵan Qol­jazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq orta­ly­ǵynyń ǵylymı qyzmetkeri Ádiláli Ja­byqbaıulyna alǵysyn bildirdi.

«Sol kúıi saqtalyp, jazýy ózgermegen. Búginde sol kúndelik jazylǵan álipbıdi biletin adamdar az eken. Sondyqtan kúnde­likten kitap shyǵarýdy josparlap otyrmyz. Kúndeliktiń mazmuny boıynsha Jambyl Jabaevqa kimder kelgen, qandaı máseleler talqylanǵan degen málimet kórsetilgen. Kúndelik esh jerde jaryq kórmegen. Sondyqtan Jambyl atamyzdyń shyǵarmashylyǵyn zertteýge septigin tıgizedi dep oılaımyn», deıdi A.Qyryqbaıuly.

Bıyl ótetin Ǵalı Ormanovtyń 115 jyldyq mereıtoıy aıasynda 60 jyl buryn qazaq tiline aýdarǵan Reseıdiń jazýshysy, kemeńger, oıshyl Lev Tolstoıdyń áıgili tragedııalyq «Anna Karenına» romanynyń 2 tomdyǵy Jetisý oblysy ákimdiginiń qoldaýymen «Mazmundama» (qoǵamdyq qory) baspasynan jaryq kóredi.

Jambyl Jabaev jaıly derekterdi janynda júrip hatqa túsirip otyrǵan Ǵalı Ormanov Jetisý ólkesinde, qazirgi Jetisý oblysynyń Qapal aýdanyna qarasty Eshkiólmes taýynyń baýyrynda dúnıege kelgen. Ol – qazaq ádebıetine HH ǵasyrdyń 20-jylynyń sońǵy shıreginde kelgen, orystyń, Shyǵystyń klassıkalyq úlgilerin aýdaryp, qazaq ádebıetiniń aýdarma salasynda da úles qosqan. Kóptegen óleń jınaǵynyń, birneshe poema, áńgime jáne ocherkterdiń avtory.

Jetisý oblysy