Ár adamdy jeke ǵalamshar retinde qarar bolsaq, sol ǵalamshardy nurly, meıirli, ıman men adamdyq toǵysqan atmosferada saqtap turý qajyrly kúresti talap etedi. Osy kúres jolyndaǵy jiger – shyn jiger, maırylmas jiger. Jazýshy Tólen Ábdikulynyń «Parasat maıdany» shyǵarmasyn oqyp otyryp keıipker bolmysynan ádilet, ar úshin bolǵan kúrestiń azapty tabyn sezesiz. Bas keıipker ózin mazalaǵan sansyz suraqtardy qaǵaz betine túsirip, kúndelik júrgizedi. Bir kúni jazǵan oılaryn oqyp tanysqan beımálim jannan hat alady. Hatta jan azabyn shegýshiniń pikirlerine qarsy dáıekter aıtylyp, ózgeshe tujyrymdar baıandalady. Ǵumyrda tek qana izgiliktiń ǵana emes, zulymdyq pen ótiriktiń de adamdar úshin paıdaǵa asatynyn, ómirdegi qaraýlyq dep sanalatyn baǵyttardyń da aqty dáleldeý úshin qyzmet etetinin tilge tıek etedi. – «О́tirikti jek kóremiz. Al sol О́tirik adamdarmen aıtysatyn bolsa: –Aý, aǵaıyn! – der edi. – Bárińniń kún kórip otyrǵandaryń meniń arqam emes pe? Yńǵaı shyndyqty aıtamyn deseńder, baıaǵyda toz-toz bolyp, quryp ketetin edińder. Meniń arqamda qansha ret jan saqtap júrsińder...»
Jazýshy adamnyń ishki qundylyqtarynyń syrtqyǵa qaraǵanda mańyzdy ekenin aıtyp, shubar jylandaı ıreleńdegen jaman oı, aram pıǵyl úshin adamdardy sottaıtyn zań joq ekenine kúıinedi. Solaısha barlyq kóriksiz ǵadetterdiń alǵash ret sol oı, nıet, júrekten paıda bolatynyn alǵa tartady. Keıipker túpsiz qurdymnyń túbine qulaǵandaı, bir sát te sanasyn osqylaǵan oılardan bosana almaıdy.
– «Mıllıondaǵan, mıllıardtaǵan jyldarmen ólshenetin kosmostyq dáýirdiń bir tusynda jarqyraǵan kúnniń de áıteýir bir sónetinin, adamzat ǵumyrynyń da máńgi emes ekenin aqylmen túsinýge bolatyn sekildi. Biraq búgingi búkil júıke-tamyryńmen sezip turǵan anyq tirshilik, rýhanı álem: adam balasynyń jaryq dúnıege kelgennen bergi bastan keshken tarıhy, qyzyǵy men qasireti, úmiti men ókinishi, san myń jyldar boıyna sanany sarǵaıtyp kelgen parasat bıigi – raqymshyldyq, janashyrlyq, aıaýshylyq, jaqsy kórýshilik, izgilik jolyndaǵy janpıdashyldyq taǵy basqa tirshiliktiń mánine aınalǵan áýlıe qasıetter – osynyń bári máńgilik túnekke sińip joq bolady degenge kóńil shirkin kóngisi kelmeıdi».
Iá, búginde kózdi arbaǵan kógildir-sary jyltyraq álem adamdarǵa janashyrlyq, aıaýshylyq, izgilik jaıly úlken uǵymdardy oılanýǵa múmkindik bermeı, ótkinshi eliktirmelerimen ýaqytyn urlaýda. Barlyq bos shashaqtardy serpe tastap, ǵalamnyń negizin quraǵan máńgilik qundylyqtar týraly oıǵa qalyp, olardy tarazyǵa salatyndar sırek. Bas keıipker osy bir qaýipti tendensııanyń órtteı órshigenine qulazyp, kúmánǵa batady.
– «Jalpy, izgilik pen zulymdyqtyń tabıǵattaǵy arasalmaǵy birdeı, tek sol tepe-teńdikti saqtaı bilý qajet degen pikir, menińshe, jańsaq pikir. Izgiliktiń kólemi zulymdyqpen eshqashanda teń bolǵan emes. Sebebi izgiliktiń joly jińishke. «Qııanat jasaýdyń myń túri bar, al qııanat jasamaýdyń túri bireý-aq, ol – tek qııanat jasamaý» degen bireýdiń sózi bar. Sondyqtan qolyńnan kelse, jasaıtynyńdy izgilikke jasa. Al zulymdyq seniń álpeshteýińdi qajet te qylmaıdy». Jazýshy shyǵarmasynda izgilik pen jaýyzdyq, aq pen qara teńdeı talqyǵa túskenmen, sońynda izgilik jaǵy basym túsip, oǵan erekshe mán berilip otyrady. «Izgiliktiń jolyn jińishke» kóretin gýmanıstik oılar aqylǵa nur quıyp, jaqsy tańǵa, shýaqty kúnge degen senimdi arttyrady. Shyǵarmada: «О́z basym baqyttymyn dep aıta almaımyn. О́mirdegi osynsha qııanat pen ádiletsizdikti kóre turyp, jáne odan qutyla almasyńdy bile turyp, qaıtyp baqytty bolasyń?» – dep keıipker baqyt jaıly oı qozǵaıdy. Shynynda, oıly adamdardyń baqytsyzdyǵy – Qudaı ádiletpen jaratqan jer betindegi pendelerdiń ádiletsizdigi men meıirimsizdiginen, nemquraıdylyǵynan týmaq. Barlyq adam úshin bir ózi ottyń aýyzyn qalqalaýdy qalaıtyn ulylar qaýymy mıllıondaǵan adamdardyń baqytsyzdyǵyna qalaı selt etpesin? «Halqym nadan bolǵan soń, qaıda baryp ońaıyn?» degen hakim danalyǵy oı qozǵarlyq.
Bizdińshe, Tólen Ábdik – aqyl-oıy erte oıanǵan, ıdeologııalar qurastyrǵan jasandy sheńberden erte aýlaqqa kóshken jazýshy. Poveste: «Eski uǵym, eski qaǵıda, eski daǵdy bizdiń aqyl-oıymyzdy býyp, shyndyq pen aqıqattyń júzin durys kórsetpeıdi» degen joldar kezigedi. Qalamgerdiń sovettik jyldarda jazylǵan qaı shyǵarmasyn oqysaq ta, tereń túbinen sana táýelsizdigi, ult bostandyǵyn kóksegen azattyq armany manardaı menmundalaıdy. Tek arman ǵana emes, sol armanǵa degen alaýly, rýhty, aqshańqan senimdi baıqaımyz. Sirá, jazýshynyń biz súıetin rýhanı tuǵyry – erkindikqumar bolmysynda jatsa kerek.
