«Bul qaıdan shyqqan mýzyka? Neniń mýzykasy? Sazsyrnaıdyń úni me? Joq, shańqobyzdyń ýili me?
Bul – adam janynyń mýzykasy. Bul – adamdy adam etken, adamdy adamdyq keıipke endiretin kıeli sezimderdiń, ıakı Ańsaý men Saǵynyshtyń ýil-úni. Sonyń kórkem sózben tańbalanǵan notasy».
Sonaý bir jyldarda oqyǵan hám búgingi kúnderi baqtashy qaltyraýyq shaldyń beınesi sanadan óship úlgergen biz úshin, árıne, bul mýzyka tańsyq. Áıtse de, shyǵarmanyń óne boıyndaǵy muńdy áýendi óziń estýge, janyńmen sezinýge yntyǵady ekensiń. Sóıtip otyryp Sherhan Murtazanyń «Altyn tikenin» qaıta oqydyq. Álgi «boılaýyq mýzykany» izdedik. Aıtpaqshy, ol tiken nege altyn?
* * *
Aqıqatynda, ómir sátter men estelikterden turady desedi. Alaıda juldyzdy sátterdiń eshqashan bitpegenin, belgisiz bir mekenge ketkenshe ylǵı baqytty bolýdy qalaıtyn biz úshin bul shyndyq óte aýyr. Bálkı, qaltyraýyq Jumáli úshin de aýyr bolǵan shyǵar. Biraq ol búginde bárine kóndikken: ómirdiń ótkinshiligine de, kemistigine de, baqtashylyǵyna da. Bar ǵumyrynda aýyl arasynan uzap shyqpaǵan, maldan basqany kórmegen, asqan bir aýzy dýaly sheshen emes, ne as-jıynda Quran oqyr molda emes – ózi bir ónersiz. Arqyrap turǵan minez joq – qadiri de shamaly. Qońyr tirshiligin qadarı-halinshe súrip júrgen adam. Bar abyroıy – baqtashylyǵy. Bar baılyǵy – sıyr baǵyp tapqan aqysy. Onyń ózin «Qudaıdan bezgen» Qatshalar bermeı sozyp júredi.
Sol qaltyraýyq shaldyń qartaıǵan janyn, moıyǵan, sýyǵan kóńilin bir sát jylytatyn ádemi esteligi bar. Arada qyryq jyl ótse de emis-emis eske túsip, baqtashyny sonaý jyldardaǵy bozbala shaqqa julqyndyratyn da sol estelik.
«Bizdiń aýyl Býryldyń tórinde otyr,
О́ziń kórgen baıaǵy jerinde otyr.
Shynymenen kóńiliń bizde bolsa,
Saǵat saıyn kózime kórin de otyr.
Qaraǵym-aı!
Qabaǵyń-aı,
Aq qaǵazdan appaq-aı
Tamaǵyń-aı!»
Ol tarbıǵan qara sheńgeldiń túbinde shalqyp otyryp osy joldardy mastana kúbirleıdi. Árıne, syrttan qaraǵanda qaptaǵan tikenniń túbinde kóleńkelegen kári malshyny kóresiz. Al betpe-bet kelseńiz, janarynda ańsar ushqyn oınaǵan, kóńili ótken kúnderdiń eteginde qalqyp, sol jandy, sol sátti izdegen, saǵynǵan jarymjan bir júrek. «Kókireginde kómýli jatqan bir arman». Sondaǵy erip otyryp eske alǵan esteligi Jumáliniń ózine ǵana ystyq. Áıtpese qaltyraýyq jigittiń bir aýyz óleńine óleńmen qudashasy da ońdyrtpaı betinen qaqqan joq pa?.. Sonda da umytpaıdy. Oılap otyryp, máz bolady.
Ol myna dúnıeniń bar ádiletsizdigine kóndikse de, tek bir-aq nársege sengisi kelmedi. «Qypsha bel qudashanyń demde baqyraýyq qısyq kempirge aınalyp ketkenin baqtashy moıyndaǵysy kelmeıdi». Alǵashqy áserine eshbir daq túsirmesten, joǵaltpastan, umytpastan ómiriniń sońyna deıin saqtaýǵa tyrysty.
Aq tamaq qudashany oısha elestetip, sóılesip otyrǵan baqtashynyń bul kúıin ebelek astyndaǵy kesirtke ǵana tyńdap tur. Qara sheńgeldiń túbindegi shaldyń ár áreketin baqylaǵan kesirtke arasynda tamaǵy búlkildep, keıde moınyn sozyp tyńdaı túsedi. Baqtashynyń bul kúıin jer-álemde, alaqandaı aýylda basqa eshkim sezip bilmeıdi. Qaltyraýyq Jumáliniń mundaı ańsar halge túsetinin, tipti tiri jan boljamaıdy da. Baqtashynyń qolynan tek sıyr baǵý keledi-mys. Aq tamaq arýdy ańsaý onyń ne teńi?
Alaıda malshynyń armandaı alatynyn, onyń da júrek tereńinde tebirenip eske alar ádemi estelikteri, jyp-jyly sátteri bar ekenin anadaıda jutynyp turǵan kesirtke men arqasyndaǵy qara sheńgel ǵana biledi. Ekeýi de adamdardyń ómiri tek úzik-úzik sátterden, jylt etken sezimderden turatynyna jany ashyp turǵandaı. Degenmen keı sátterde sol Jumáliler qaı-qaısymyzdan baqytty kórinýi múmkin. Asyp-tasymasa da ońasha qalǵanda oıǵa alar estelikteri bar. Sebepsiz tolqytatyn sátteri bar. Ýaqyt óte kele adamdar qaltyraýyq Jumálishe jubanýdy umytatyn sekildi. Keýde qýys: saǵynysh joq, ańsar joq, kóńildi anaý tóbelerdiń arǵy jaǵynda qalǵan jyralarǵa ala jóneletin sebep joq. Júrek qataıa bastaǵan osyndaı shaqtarda ótken jyldardaǵy jaqsy sátter ǵana adamdy shyn qýantatyn sııaqty. Kúndelikti turmystan, jalpy zyrǵyp ótip jatqan ómirden jalyqqan kezderde kóńilińe medeý bolatyn da sol estelikter. Al baqtashy Jumáliniń «tamaǵy aq qaǵazdan appaq qudashasy» bar. Ol sol úshin de baqytty.
Al tarbıǵan qara sheńgel qaltyraýyq shaldyń armanyn oryndady – aqtamaq sol arýdy kóz aldyna alyp keldi. Sol úshin de ol altyn.
