Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
«Naqa, almatylyq bolamyz!»
Shyn máninde, jaı adamnyń anasy bolý bir bólek te, talantty tulǵalardyń, onyń ishinde ádebıetshilerdiń anasy bolý basqa taǵdyr sııaqty. Buny biz «О́leńim óltirmeıdi» dep sengen Muqaǵalı Maqataevtyń anasy Naǵıma apanyń esteliginen oqyp óstik. Ana, ol – qashanda ana. Balasyn ottan da, oqtan da qorǵaýǵa daıyn. Árıne, meıirimniń, jaýapkershiliktiń, úmittiń otymen qorǵaıdy.
Ádebıet álemin moıyndatqan tulǵalardyń analary týraly ańyzdar óte kóp. Tipti sol áńgimelerde ómir shyndyǵy qaz-qalpynda beriletinin qaıtersiz. «Naqa, buıyrsa almatylyq bolasyń, kóshemiz» degen Muqaǵalıdyń jalǵyz aýyz sózinde onyń anasyna, Almatysyna, tipti jalǵyz otanyna degen júrekjardy jyry men ózine ǵana tıesili muńy jatqanyn biz kesh túsingen shyǵarmyz. Sosyn da ol «Sheshe, sen jylamaǵyn» dep ómirsheń óleń jazdy. Keıde alyp Hantáńiri bizdiń kózimizge Muqaǵalıdaı talantty aldyna alyp máńgi terbetip turǵan Naǵıma apa bolyp elesteıdi, aq qardy onyń aq shylaýyshy, tómenge qaraı qulaı aqqan bulaqtardy apamyzdyń keıde kóz sharasynan tókken jasy dersiz. Osydan úsh ǵasyr buryn jasaǵan Balzak bir sózinde «Ana kóregendiginiń teńdesi joq. Ana men balanyń arasyn kózge kórinbeıtin bir tylsym syrly jip jalǵap turady» dep jazyp edi, sol tylsym jiptiń Naǵıma apamyz ben Muqaǵalı aqynnyń arasyn máńgilikke jalǵaǵanyn esti oqyrman jaqsy biledi. Ol jiptiń aty – óleń.
«Fızıka salasy boıynsha Nobel alam dep eń?»
Japonnyń áıgili jazýshysy, Nobel syılyǵynyń ıegeri Kendzabýro Oe óziniń basynan ótken anasy týraly mynadaı bir qyzyq oqıǵany baıan etedi: «Bala kezimde meniń keıbir qylyqtaryma renjigen shesheme «Osydan kóresiz, bolashaqta fızıka salasy boıynsha Nobel alamyn» dep ýáde bergenmin. Araǵa 50 jyl salyp ádebıet salasy boıynsha Nobeldi alǵan kezde shesheme baryp: «Mine, Nobel syılyǵyn aldym» degenimde, ol renishin bildirip: «Sen maǵan Nobeldi fızıka salasy boıynsha alam dep ýáde bergensiń», dedi. О́mirge degen qaısarlyq, óz urpaǵynyń da sondaı deńgeıde bolýyn kózdegen analardyń kókiregi nebir keremetke toly ekenin osyndaı oqıǵalar dáleldeıdi.
Mo Iаnnyń momyn anasy
Nobel syılyǵynyń ıegeri Mo Iаn atalǵan alpaýyt syılyqty alǵanda, úlken minberde turyp anasyn bylaı dep esine alady: «Meniń búgin osy úlken minberde turyp, sizderge leksııa oqýyma anamnyń da úlesi zor. Bir kúni úıimizdegi jalǵyz termosty alyp, áleýmettik ashanadan qaınaǵan sý ákelýge bara jattym. Ashtyq pen álsizdiktiń saldarynan qolymdaǵy termosty syndyryp aldym, qoryqqanym sonsha, jaqyn jerdegi pishenniń arasyna baryp jasyryndym, tipti sol jerde kúni boıy qozǵalmaı otyrdym. Qarańǵy úıirilgende anamnyń atymdy atap shaqyrǵanyn estidim, nede bolsa taıaq jeıtin boldym ǵoı degen oımen onyń qasyna bardym, biraq ol urǵan da, urysqan da joq, kerisinshe, basymnan sıpap, aýyr kúrsindi. Anam hat tanymaıtyn, biraq hat tanıtyndarǵa qurmeti múlde bólek edi. Otbasymyz qıynshylyq qyspaǵynda ómir súrdi, keıde isherge tamaq tapsaq, keıde kúni boıy ash júretinbiz. Men oqıtyn kitaptar men oqý materıaldaryn alǵym keletinin aıtqanymda, anam meniń qalaýymdy oryndaıtyn». Osy bir estelikten meıirli ananyń balasynyń bolashaǵyna degen sheksiz úmitin, rııasyz senimin sezinemiz. Tipti sol úmitte bir ulttyń ádebıetine degen úles jatqany da shyndyq edi.
«О́lip-tirilgen» Isabekov
Al jazýshy Dýlat Isabekovti bala kezinde ólip qaldy dep kómip tastaı jazdaǵan oqıǵany aǵamyz maǵan óz aýzymen aıtyp bergen bolatyn: «Iá, ol ras. Kishkentaı kezimde qatty naýqastansam kerek, anam meni óldi dep kıizge orap dálizge shyǵaryp tastaǵan eken. Ertesi birneshe jigit kúrek-ketpenin alyp, maǵan qabir qazýǵa ketken ǵoı. Bir ýaqytta apam kórshi kempirge: «Ana balany jolǵa shyǵaryńdar», depti. Sonda ol kisi betimdi ashyp qarasa, «ólip qalǵan» men kórshi kempirdiń betine qarap kúlippin. Qatty qoryqqan álgi kisi meni jerge tastaı salyp, «Oıbaı, Kúmiskúl-aý, balań tiri ǵoı», degen soń, apam qatty jylapty. Al maǵan qabir qazyp jatqandarǵa bireýi baryp, «bala tirilip ketti», degende olar ne isterin bilmeı dal bolypty. Bul oqıǵany maǵan eshkim aıtpaǵan edi. 6 jasymda birinshi klasqa barǵanymda, sabaqtan 5 alyppyn. Apam qýanyp, jurtqa shaı bergen edi. Sol kezde álgi kórshi apamyz maǵan qarap «seniń bes alýyń meniń arqamda, eger seniń betińdi ashyp qaramaǵanymda, mynalar seni kómip tastaıtyn edi» degende baryp, bul oqıǵa týraly alǵash estip, jaı-japsaryn túsindim. Taǵy birde menimen birge oqyǵan aǵam ekeýmiz kitapqa ma, birdeńege talasyp qalyp, julqylastyq, men ony «qalqanqulaq» dep mazaqtadym, «Tilińdi tart», – deıdi, tartpaımyn. Sonda «sol kezde seni kómip tastaý kerek edi», dep aıtqan edi qatty ashýlanyp. Áne sol sátte «ólip-tirilgenim» týraly ekinshi ret estidim». Solaı da solaı bala kezinde «ólip-tirilgen» jazýshy búginde úlken jazýshy atanyp, shyǵarmalarynyń arysy Ulybrıtanııada da kitap bolyp shyǵyp, Lordtar palatasynda óz ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly, Batys pen Shyǵystyń aıyrmashylyǵy jóninde, bizdiń ádebıetimiz haqynda pikir bildirip, sóz sóıledi. Qarasań, ómirdiń qyzyǵy kóp-aq. Al sol ómir ana men bala arasyndaǵy qyzyqtary keıde ańyz deńgeıine kóterip, bıiktetip jiberedi. Osyndaıda «bolashaqty tek analar ǵana boljaı alady, óıtkeni olar ony balalary arqyly dúnıege ákeledi» degen Maksım Gorkııdiń naqyly eske túsedi.
Analardyń keń júreginen jaralǵan talantty uldar óz salasy boıynsha álemdi moıyndatty, ózgeshe jetistikterimen bıik minbelerden kórindi. Al sol jetistikterdiń bári analardyń úmitiniń bir ushqyny bolsa kerek.
