Túngi elegizý

Aqyn Janat Jańqashulynyń «Oıtamǵan» kitabyn qolǵa alǵanda osyndaı árneshik oılar sanany torlaıdy. Kitapta kózge kórinip, qolǵa ustal­mas tabıǵat sýretteriniń sony beınesi, buryn-sońdy kezikpegen kóre bilgish kórkem teńeýler, tutas eldi ótkenimen búginin sabaqtastyra sezine alar babalardan mıras qalǵan ulttyq rýh bilinedi.

Búgin bizge Aı jaqyn, anadaıda-aq,

Juldyz aqty, sońyna shala baılap.

Temekiniń tuqylyn tisteı berem,

San-saqty oılap,

Sanam aıbaq.

Aı da búgin araıly, abattanǵan,

Muńǵa toly janary, qarap qalǵan.

Qyzdyń kózi sekildi renishi bar,

Meniń kózim sekildi əri aqtalǵan.

«Túngi elegizý» atty  óleńnen túnniń daýysy estilip, «san-saqty oılaǵan aıbaq sanaǵa» sýret kórinedi. Osyndaǵy aıdyń muńdy kózin renishti qyzdyń kózine teńeýi tosyn. Jalpy, qazaq qyzy­nyń eń aýyr jazasy, júrekti osqy­lar «semseri» de kóz quıryǵynyń renish­ti qarasy emes pe? Renishtiń ishin­de ta­zalyq, bulańdyq, erkelik, aqjú­rek­tilik, qylyqtylyq jatary málim. Al jarym túnde japadan-jalǵyz áýege qarap tur­ǵan aqynnyń aıdan munsha tazalyq, bulańdyq kórýi – jan-dúnıesiniń názik perdesinen habar berse kerek.

Kitapqa engen óleńderdiń teńeýleri men obrazdarynyń sáttiligi – jınaqtyń negizgi dámdeýishiniń biri. «Aq qaıyńdar shaıqalyp «qosh» aıtady, qııa almaǵan qaınysyn jeńgesindeı», «Múlgip turǵan qaıyńnyń aq baltyryn, qara sýyq keldi de shymshyp aldy», «Zaǵıp jannyń ıtindeı jol bastaǵan, kóleńkem ǵoı jasa­ǵan alǵash qadam», «Aqqan juldyz meniń­she búktep-búktep, qoqysqa atqan qaǵazy bir aqynnyń» – mine, mundaı injý-marjandardy kóptep keziktirýge bolady.

Qalamym aıtsyn, qarymym qandaı?

Janarym aıtsyn,

jalynym qandaı?

Qasymdy týǵan Kóshen sen aıtshy,

Qara býradaı qara ulyń qandaı?

Topyraq aıtsyn,

Zatymdy meniń,

Atyrap aıtsyn,

Atymdy meniń.

Búlk ete qalǵan bulaq kózindeı,

Móp-móldir bilem aqyn júregim.

Sarqyrmadaı quıyla kelgen osy bir shýmaqtarda basqasha keńistik, áýez, yrǵaq bar. Oqyp otyryp óleńniń jazylmaǵanyn, týǵanyn ańǵarýǵa bolady. Sirá, aqynnyń qolynan keleri – damylsyz izdenis pen júrekti «búlk ete qalǵan bulaq kózindeı móp-móldir» etip ustaý. Qalǵany qudiretti kúshtiń qolynda. Al tylsymnan keletin haldi tos­paı, qolǵa qalam alyp súıkeı ber­gen-
nen san óspese, sapa óspek emes. Janat Jańqashulynyń qarlyǵashtyń tilindeı-aq shaǵyn kitabyna engen óleń­derden ózine qataldyǵy, aqyn retindegi ishki redaktorlyǵynyń beriktigi kórinedi.

Al jınaqtaǵy «Shyńǵys han» poe­masynyń kótergen júgi aýyr.

Bostandyq dep bozda kóp,

bulqyn qansha,

Ebi qaısy suǵanaq syrtyńdy alsa.

Erkindigiń ertegi, el ishinen,

Shamyrqanyp Shyńǵystaı

ul týǵansha!

Býyrqanyp tarqamaı búlik boıdan,

Esimińdi Táńiri Túrik qoıǵan.

...Jańa Aı týdy – 

Shyńǵystyń qylyshyndaı,

Bosaǵasyna qazaqtyń ilip qoıǵan...   

Aqynnyń boıynda esesi ketken esil rýhtyń aldaspany jarqyraıdy. Keshe ǵana álemdi titiretken alyp ımperııanyń ólmegen sáýlesi keýdesine qonyp, oıanǵan balbal tastaı órshil rýhpen upaqqa til qatady.

«Oıtamǵan» kitaby – mazasyz sana men júrektiń, toqtaýsyz zertteý men rýhanı kúrestiń jemisi. Eshnársege nemquraıdy, beıǵam qaraı almas elgezek kóńildiń, bir tasyp, bir basylǵan sýburqaqtaı shapshyma rýhtyń eńbegi. Mundaı eńbek qarııa ýaqyttan tıisti baǵasyn alary sózsiz.