Dinı qoljazbalar men basylymdar kórmesi

Kórme tórinen oryn alatyn osy jádigerlerdi mazmundyq erekshelik­teri­ne qaraı qazaqtildi (qadym jáne tóte jazý) qoljazbalar, Quran men táp­sir­ler, Muhammadııa jáne Muhtasar kitap­tar, grammatıkalyq oqýlyqtar men sózdikter jáne ártúrli dinı mazmundy lıtografııalyq baspa ónimderi dep birneshe topqa bólýge bolady.

Memlekettik ortalyq mýzeıdiń qol­jazba qoryndaǵy qoljazbalar men basy­lymdardyń úlken bóligi dinı mazmundy. Hronologııalyq turǵydan alǵanda mýzeı qorynda saqtaýly eń eski qoljazba retinde Qurannyń 1054 h. /1643 jyldary jazylǵan nusqasyn erekshe ataý lázim (KP 3121). Sondaı-aq aqyn, jazýshy, pýblısıst, qazaq jýrnalıstıkasynyń serkesi Muhamedjan Seralınniń áıgili týyndysy «Qojalar shejiresiniń (KP 18270.)» qoljazbasy da osy kórmege arnaıy qoıylyp otyr.

Mýzeı qorynda jınaqtalǵan 30-dan asa qoljazba jáne baspa Qurandardyń basym kópshiligi Qazan qalasynyń bas­pahanalarynda jaryq kórgen. Sony­men qatar Túrkııa, Mysyr, Úndistanda basylyp shyqqandary da kezdesedi. Quran kitaptardyń barlyǵy derlik jeke tulǵalardan satyp alynǵan.

Sonymen qatar XIX ǵasyrdyń sońy XX ǵasyrdyń bas kezindegi dinı maz­mundy basylymdardyń, atap aıtqanda, Quran tápsirleri, Muhammedııa, Muhta­sar, grammatıkalyq oqýlyqtar, alýan­ túrli dinı mazmundy kitaptardyń bir­sypyrasy – Qazan baspahanalary­nyń týyndylary. Keıbir Quran, dinı mazmundy kitaptar Peterbor, Omby, Orynbor, Tashkent, Samarqan, Ystan­bul baspahanalarynda basylyp shyq­qan. Bul Qurandar men basylymdar áýelde atalǵan qalalardyń memleket qara­ýyndaǵy ýnıversıtetteri men qazy­nalyq baspahanalarda, son­daı-aq jeke tulǵalardyń (M.V.Chırkov, B.L.Dom­brovskıı, aǵaıyndy Muhamedjan men Sháripjan Karımovter jáne t.b.) baspahanalarynda dinı saýatty, dáýletti, baı kisilerdiń qarajatyna basylyp, qazaq dalasyna tarap otyrǵan.

Qorda jınaqtalǵan bul dinı mazmun­dy qoljazbalar men basylymdardyń kóp­shiligi atadan muraǵa qalǵan jádigerler bolyp sanalady. Olardyń qataryna Másh­húr Júsip Kópeev, Abrambaı Baıja­nov, Nurǵalı Aqsholaqov, Rama­zan Qalybaev, Manat Shahaeva, Jarpyn­baı Baıtýrazov, Aıdolla Jol­dasov, Jaılaýbaı Qutpanov syndy tulǵalardyń urpaqtaryna mura etip qaldyrǵan dinı qoljazbalary men basylymdaryn jatqyzýǵa bolady.

Sonymen qatar kórmede onyń taqy­ryptyq mazmunyn asha túsetin qosym­sha materıaldar, arab qusnıhat óneriniń ­alýan túrli úlgilerimen bezendirilgen ıllıýstrasııalar da usynyldy.

ALMATY