Azattyq bastaýlary

Kitap alǵysózinde memlekettik táýelsizdiktiń týyn bıik kóterip júretin, elimizdiń myzǵymas bo­la­shaǵynyń taǵdyryn qolda bekem ustaıtyn kúsh qazirgi jas ur­paq bolǵandyqtan, bul eńbektiń basty maqsaty osy óskeleń býyn­nyń búgingi rýhanı bolmysyn qa­­lyptastyrýǵa yqpal etý ekeni atap aıtylady. Kitapqa Otan ta­rıhynyń ár kezeńinen jáne sol ke­zeńderdegi tarıhı tulǵalardyń qyz­metinen, sondaı-aq keńestik dáýirde saıası qýǵyn-súrginge ushy­raǵan azamattardyń, eldiń da­mýynda óshpes iz qaldyrǵan qaı­ratkerlerdiń ómir joldarynan maǵlumat beretin zertteýler, ma­qalalar, anyqtama sıpatty jaz­balar, ǵylymı-praktıkalyq kon­ferensııalarda jasalǵan baıan­da­malar men solardyń negizinde ja­zylǵan pýblısıstıkalyq jumys­tar engen.

Jınaq shaǵyn túsindirmeleri bar bes bólimnen turady. Al­ǵashqy bólim («Aqbas ta­ýarıh­­tan») táýel­siz kezeńdegi (XV-XVIII ǵǵ.) Qa­zaq Ordasy dáýirinen bastap, otar zamandaǵy kúresterden, XX ǵasyrda monar­hııa irgesin shaıqaltýǵa ózindik úles qosqan On altynshy jyl oqıǵasynan, azattyq qozǵalysynyń sharyqtaý shegine deıingi kezeńderden aqparat be­redi. Ekinshi bólimde («Keńestik kezeńnen») keńes zamany tarıhynan birqatar maǵlumat bar. Olarda elimizdiń taǵdyrynda sheshýshi ról atqarǵan bıleýshi kommýnıstik partııanyń qurylymy túsindi­ri­lip, sol partııanyń bastaýymen ómir súrgen ýaqytta qaıǵy-qa­siretke uryndyrǵan oqıǵalar, totalıtarlyq júıeniń kóbesin só­gýge iz salǵan 1986 jylǵy jas­tardyń saıası ereýili jaıyn­da áńgimelenedi. Úshinshi bó­limge («Táýelsiz dáýirden») qa­zirgi memlekettik táýelsizdik ke­zeńindegi mańyzdy oqıǵalar ar­qaý bolǵan. Tórtinshi bólimde («Taǵdyr-tamshylar») keńestik dáýirde óz halqyna qarsy baǵyt­tal­ǵan memlekettik terror qur­ban­darynyń bir toby jaıynda maǵ­lumattar beriledi. Kitaptyń qo­rytyndylaýshy bóligi syndy «Taǵzym» atty besinshi bóliminde el tarıhyndaǵy eleýli belester men birqatar iri tulǵalar ataýly da­talaryna oraı eske alynǵan.

Jazýshy, pýblısıst, tarıh ǵy­­lymdarynyń kandıdaty, qoǵam qaıratkeri B.Qoıshybaev – Alash qozǵalysyn, tarıhtaǵy «aq­tań­daq­tardy» alǵash zert­teý­shi­ler­diń biri. Tuńǵysh ret ádebıet áleminde 1970 jyly «Kempirqosaq – kók as­pan» áńgimesimen kóringen-di. Sodan beri onyń qalamynan kór­kem týyndylarmen birge, Alash ult-azattyq qozǵalysynyń tarıhyn, ózekti qoǵamı máselelerdi qoz­ǵaıtyn kóptegen tarıhı-ta­nymdyq, pýblısıstıkalyq eń­bek­ter týdy. Shyǵarmalary qa­ta­rynda «Jastyq shaq jyr­lary»­ atty áńgime, hıkaıat, ro­man­dar bir tomdyǵy, «О́rteń óskinderi» («Kerneı», «Baldáýren», «Gúl­­dáýren», «Jas­dáýren-I», «Jasdáýren-II») ha­msasy, on dáp­terden tura­tyn «Ala­shııa» rısálási bar. Orys­sha­dan aýdarǵan 19 balalar kita­­by jaryq kórgen. Birneshe jı­naq­tyń qurastyrýshysy. Qazir qysqasha tanystyrylyp otyrǵan «Táýelsizdik tamyrlary» jınaǵy budan buryn shyqqan «Tarıh jáne tulǵa», «Ulttyq qozǵalys sar­bazy», «О́mir – kúres» ki­tap­­ta­ry tárizdi Má­denıet jáne sport mınıstrliginiń arnaıy baǵ­darlamasy aıasynda jaryq kórdi.

Kitap Otan tarıhyn súıetin qalyń oqyrman qaýymǵa, jastarǵa, stýdentter men oqýshylarǵa arnalǵan.

Baljan HABDINA,

Qazaqstan Respýblıkasy baspa jáne polıgrafııa isiniń qaıratkeri