qýǵyn-súrgin qurbandaryna, Alash arystaryna arnaldy
Arǵy-bergi tarıhqa qarap otyrsań, qazaq halqy jeti basqynshylyqty bastan ótkerip, talaı taýqymetti artta qaldyrypty. Qynadaı qyrylyp, el-jerinen jyrylyp aýǵandar da az bolmapty. Biz munyń bárin el bolǵannan keıin kórip, bilip, sum saıasattyń surqııa astaryn tanyp, sezip, endi osydan taǵylym alsaq káne, degenge den qoıýdamyz. О́tken ǵasyrdaǵy qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske túsirip, rýhyna bas ıip, esimin jańǵyrtý úrdisi qazir qalyptasyp keledi. Bul keıingi urpaq úshin aýadaı qajet. Sebebi, olar táý eter táýelsizdigimizdiń ońaı kelmegenin, mıllıondaǵan aldyńǵy tolqyn qandastarynyń sheıit bolǵanyn, kósh basynda júrgen alyptarynan aıyrylǵanyn bilip júrýi tıis.
Qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan ádemi sharany elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphana ujymy «Halyq qasireti jáne tarıh taǵylymy» atty kitap, «Uly dala tarıhy» degen taqyrypta talantty sýretshi Almas Syrǵabaevtyń sýret kórmesin uıymdastyrdy.
Kitap kórmesinde kitaphana qoryndaǵy repressııaǵa arnalǵan 200-den asa kitap, jýrnaldar, ózge de basylymdar qoıylsa, ekinshi taqyryp aıasynda sýretshiniń «Qara oramal», «Jantalas», «Qaraly kósh», «Muńly áýen» kartınalary, Alash arystary Á.Bókeıhanov, A.Baıtursynov, M.Jumabaev, T.Rysqulov, Q.Dosmuhamedov, Á.Ermekov, ózge de týyndylary qoıylǵan.
Kórmeniń ashylý rásiminde belgili aqyn Dáýletkereı Kápuly qýǵyn-súrgin jyldaryna tereńdep baryp, uly aqyn Maǵjan Jumabaev týraly Járken Bódeshtiń «Sen qara jer emessiń, satylyp ketetin, men Maǵjan emespin, atylyp ketetin, Qara jer qunarlylyǵy úshin satyldy, Maǵjan satylmaǵany úshin atyldy», degen óleńin dáıekke keltirip, Alash arystarynyń ulylyǵyna bárimizdiń de qaryzdar ekenimizdi alǵa tartty. Al kitaphana dırektorynyń orynbasary Ǵalııa Bókeı rýhanı ortalyqtyń ult taǵdyryna arnaǵan osyndaı is-sharalary jyl boıy jalǵasyp otyratynyna dáıekter keltirdi. Kórnekti ǵalym Tursyn Jurtbaı qazaq halqynyń sońǵy ǵasyrlardaǵy demografııalyq kórsetkishterinen mysaldar keltirip, qyzyl qyrǵyndar kezindegi ólim-jitimderdi tilge tıek etti. Onyń bárin ózge kórshi eldermen ushtastyra otyryp jetkizdi. Ol sonymen birge, sýretshi Almas Syrǵabaev beınelegen Alash arystarynyń dıdarynan tys jeri qaraqońyr bolyp kelýiniń arǵy jaǵynda olardyń halyq aldynda kinási joq, ary taza, júzi jaryq degendi kórsetip otyrǵanyn baıan etti. Sol sekildi ǵalym A.Qashqymbaev kórmege qoıylǵan kitaptardy ár azamat oqyp, ótkendi bilip otyrý kerektigin atap ótip, Alash arystarynyń sýreti tek kórmede emes, mekemelerde, ásirese joǵary oqý oryndary men mektepterdegi ár synypta turýy tıis degen baılamyn jetkizdi. Sýretshi Jeńis Kákenuly áriptesiniń eńbekterine jan-jaqty toqtaldy. Jalpy, sýret kórmesinen ańǵarylatyn bir erekshelik, qylqalam sheberi qazaq halqynyń jońǵar shapqynshylyǵyndaǵy kórgen qasiretin, sol kezdegi qazaq batyrlarynyń eren erligin Alash arystarynyń beınesimen ushtastyryp, ony keıingi jaqsylarymyzben jalǵastyrǵany erekshe nazar aýdarady. Sýretshi bul qadamymen búkil jurtymyzdyń arǵy-bergi tarıhyn saralaı otyryp, ǵasyrlar galereıasyn túzý nıeti baryn alǵa tartty. Onyń qazir irgetasy qalanǵanyn, biraz dúnıelerdiń salynyp qoıǵanyn da atap aıtty. Bul eki kórme qazaq halqynyń basynan ótken nebir kezeńderdi bildirýmen birge, olardy árqashan este ustaý qajettigin sanaǵa sińirgeni sózsiz.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».
Qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan ádemi sharany elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphana ujymy «Halyq qasireti jáne tarıh taǵylymy» atty kitap, «Uly dala tarıhy» degen taqyrypta talantty sýretshi Almas Syrǵabaevtyń sýret kórmesin uıymdastyrdy.
Kitap kórmesinde kitaphana qoryndaǵy repressııaǵa arnalǵan 200-den asa kitap, jýrnaldar, ózge de basylymdar qoıylsa, ekinshi taqyryp aıasynda sýretshiniń «Qara oramal», «Jantalas», «Qaraly kósh», «Muńly áýen» kartınalary, Alash arystary Á.Bókeıhanov, A.Baıtursynov, M.Jumabaev, T.Rysqulov, Q.Dosmuhamedov, Á.Ermekov, ózge de týyndylary qoıylǵan.
Kórmeniń ashylý rásiminde belgili aqyn Dáýletkereı Kápuly qýǵyn-súrgin jyldaryna tereńdep baryp, uly aqyn Maǵjan Jumabaev týraly Járken Bódeshtiń «Sen qara jer emessiń, satylyp ketetin, men Maǵjan emespin, atylyp ketetin, Qara jer qunarlylyǵy úshin satyldy, Maǵjan satylmaǵany úshin atyldy», degen óleńin dáıekke keltirip, Alash arystarynyń ulylyǵyna bárimizdiń de qaryzdar ekenimizdi alǵa tartty. Al kitaphana dırektorynyń orynbasary Ǵalııa Bókeı rýhanı ortalyqtyń ult taǵdyryna arnaǵan osyndaı is-sharalary jyl boıy jalǵasyp otyratynyna dáıekter keltirdi. Kórnekti ǵalym Tursyn Jurtbaı qazaq halqynyń sońǵy ǵasyrlardaǵy demografııalyq kórsetkishterinen mysaldar keltirip, qyzyl qyrǵyndar kezindegi ólim-jitimderdi tilge tıek etti. Onyń bárin ózge kórshi eldermen ushtastyra otyryp jetkizdi. Ol sonymen birge, sýretshi Almas Syrǵabaev beınelegen Alash arystarynyń dıdarynan tys jeri qaraqońyr bolyp kelýiniń arǵy jaǵynda olardyń halyq aldynda kinási joq, ary taza, júzi jaryq degendi kórsetip otyrǵanyn baıan etti. Sol sekildi ǵalym A.Qashqymbaev kórmege qoıylǵan kitaptardy ár azamat oqyp, ótkendi bilip otyrý kerektigin atap ótip, Alash arystarynyń sýreti tek kórmede emes, mekemelerde, ásirese joǵary oqý oryndary men mektepterdegi ár synypta turýy tıis degen baılamyn jetkizdi. Sýretshi Jeńis Kákenuly áriptesiniń eńbekterine jan-jaqty toqtaldy. Jalpy, sýret kórmesinen ańǵarylatyn bir erekshelik, qylqalam sheberi qazaq halqynyń jońǵar shapqynshylyǵyndaǵy kórgen qasiretin, sol kezdegi qazaq batyrlarynyń eren erligin Alash arystarynyń beınesimen ushtastyryp, ony keıingi jaqsylarymyzben jalǵastyrǵany erekshe nazar aýdarady. Sýretshi bul qadamymen búkil jurtymyzdyń arǵy-bergi tarıhyn saralaı otyryp, ǵasyrlar galereıasyn túzý nıeti baryn alǵa tartty. Onyń qazir irgetasy qalanǵanyn, biraz dúnıelerdiń salynyp qoıǵanyn da atap aıtty. Bul eki kórme qazaq halqynyń basynan ótken nebir kezeńderdi bildirýmen birge, olardy árqashan este ustaý qajettigin sanaǵa sińirgeni sózsiz.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».
