Toqyraýyn, Nura boıynda

* «Egemen Qazaqstan» – 95

«Egemen Qazaqstannyń» Qaraǵandy oblysyndaǵy kúnderi ótti

Bıylǵy jeltoqsan aıynda el gazeti – «Egemenniń» jasy 95-ke tolǵaly otyr. Qalyptasqan dástúr boıynsha onyń árbir «0» jáne «5»-pen aıaqtalatyn  mereıtoılary keńinen atalyp ótildi. Mereıtoı jyldary «Egemen» jýrnalısteriniń elimizdiń birshama óńirlerine arnaıy shyǵyp, bas basylymnyń kúnderin ótkizýi dástúrge aınalǵan. «Qurysh qalaı shynyqty» Sol dástúrmen «Egemenniń» kúnderi bıyl alǵashqy bolyp Qaraǵandy oblysynda ashyldy. Baılyqtyń bulaǵyndaı óńirdiń alǵashqy tańdalýynyń bastamashysy gazettiń sol oblystaǵy menshikti tilshisi – Aıqyn Nesipbaı. Ol – uzaq jyldardan beri osy óńirdiń jaqsylyqtary men jasampazdyqtaryn, úlgileri men úzdikterin, keı-keıde kemistikterin de jasyrmaı «Egemen» arqyly respýb­lıka jurtshylyǵyna talmaı jetkizip júrgen jýrnalısterimizdiń biri. Bıyl ol paıǵambar jasyna tolyp, endi ómirdiń kezekti asýyna qol sozamyn ba degen oıda bolǵan soń, Qaraǵandyny qalamdastaryna kórsetip qalmaqty oılap, oblys basshylaryna «Egemenniń» kúnderin ótkizý týraly usynys túsirgen eken, ony basshylar qýana qoldapty. Sóıtip, gazet basshysy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Saýytbek Abdrahmanov bastaǵan, quramynda bas redaktordyń orynbasary Samat Musa, sholýshy Álısultan Qulanbaı, oblystardaǵy tilshiler Baqbergen Amalbek, О́mir Esqalı, Joldasbek Shópeǵul jáne osy joldardyń avtory bar egemendikter tobynyń mamyrdyń 23-inde Qaraǵandy óńirine joly tústi. Egemendikterdi qarsy alýshylar tobyn oblys ákiminiń orynbasary Beısenbaı Jumabekov bastap alyp júrdi. Alǵashqy kezdesý Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ushqan uıasy – Temirtaýdaǵy Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynan bastaldy. Bul kásiporyn qazir «Arselor Mıttal Temirtaý» atalsa da Elbasynyń ómirimen etene bolyp ketken «Qarmetkombınat» degen eski ataýy aýyzǵa orala beredi. Egemendikter tobyna aldymen №2 dom­na peshi kórsetildi. Basymyzǵa kaska, kózimizge kózildirik, ústimizge halat bergen sátten-aq mundaǵy tirliktiń ózgeshe ekendigi biline bastady. Ataǵy aspanǵa shyqqan mundaı kombınattan qalaı áser almassyń, bárimiz de umsynyp, erekshe kórinisterdiń bárin qaqas qaldyrmaýǵa tyrysyp kelemiz. Kásiporynnyń tarıhy 1960 jyldan bastalady. Sol jyly zaýyt alǵashqy ónimin bergen. Al 1970 jyly Atasý jáne Ońtústik Topar rýdalaryn qosqan soń zaýyt metallýrgııalyq kombınat atalǵan. 1991 jyly jekeshelendirilgende ol aldymen «Ispat-Karmet», sosyn, 2005 jyldan bastap «Arselor Mıttal Temirtaý» dep ataldy. «Arselor Mıttaldyń» Temirtaýdaǵy shyǵaratyn negizgi ónimderi – shoıyn, qurysh, prokat, koks jáne t.b. О́z ónimderin kóptegen shetelderge shyǵarady. Barlyq ónimniń 25 paıyzy ǵana eldiń ishinde qaldyrylyp, tutynylady. Qazir jyl saıyn 3 mln. tonnadaı ónim óndiriledi, al kásiporyn tolyq qýatynda jumys istegen bolsa, ónim kólemin 5 mln. tonnaǵa deıin jetkizýge bolady eken. Sońǵy ýaqytta 2011 jyl ǵana kásiporyn úshin qolaıly bolypty, qalǵan jyldardaǵy ónim kólemi azdaý. Bizge jol kórsetken sapa jónindegi bas menedjer M.Vıtýshenko quıma blogyndaǵy barlyq tehnologııalyq úderistermen tanystyryp ótti. Aldymen temir men kómirtektiń qosyndysynan shoıyn quıylady. Kómirtegi shoıynnyń berik bolýyn qamtamasyz etedi. Onyń quramynda sementıt pen grafıt degen zattar bolady. Al qurysh 70 paıyz shoıynnan jáne basqa temir qaldyqtarynyń kómirtektik qosyndysynan turady. Osynyń bári dom­na peshinen shyǵyp, qyp-qyzyl «otty ózen» bolyp aǵyp jatady. Al konvertorǵa quıylǵanda oǵan fýrmalar arqyly qatty qysymmen taza tehnıkalyq ottegi beriledi. Sonyń arqasynda kómirtegi tolyǵymen janyp ketip, taza qurysh qana qalady. Konvertor sehynda balqyma qalyptarǵa quıylyp, daıyn ónimder alynady. Sonyń biri – 1,5 tonnalyq qurysh balkalar. Osy balkalardyń beseýin magnıtti kran bir-aq kóterip, júk tasyǵysh vagondarǵa artyp jatqanyn kórdik. Al magnıtti kran bolmasa, ilip-túsirýdiń ózine qanshama ýaqyt keter edi. Bul da ozyq tehnologııa jetistiginiń bir kórinisi. Qazir munda 13 myńnan artyq adam jumys isteıdi. Keı jerinde bir sehtan kelesi sehqa bıiktegi kópirler arqyly ótesiń. Elbasy Nursultan Nazarbaev osynda kelgen saparlarynda bıik kópirdiń ústinde turyp, kásiporynǵa uzaq qaraıdy eken. Osynda jumys istegen jyldaryn, jastyq shaǵyn, qımas dostaryn eske túsiretin sııaqty. Aıta ketetin bir jáıt, biz Dneprodzer­jınskidegi dál osyndaı kombınatta da bolǵan edik. Olardyń tehnologııasy áli eski, sehtary las, keıbir jumystardyń qolmen atqarylyp jatqanyn kórgenbiz. Al bizdikiniń tehnologııalary jetilgen, sehtary anaǵurlym taza ekeni kózge birden shalyndy. Investısııa tartýdyń, ozyq tehnologııalar engizýdiń artyqshylyqtary, tipti, osylaısha jeńil qaraǵanda da kózge shalynyp turdy. Kombınattan keıin egemendikter osyndaǵy Tuńǵysh Prezıdent ortalyǵynda bolyp, oqyrmandarmen kezdesti. Jınalǵan­dar arasynda Elbasymen birge eńbek etken seriktesteri de qatysyp otyrdy. Tarıhı-mádenı ortalyqtyń dırektory Tóleýtaı Estekbaevtyń aıtýyna qara­ǵanda, ortalyq 2011 jyly ashylǵan. Ekin­shi qabatynda Elbasynyń táýelsiz mem­leketimizdiń qalyptasýyndaǵy rólin aıqyndaıtyn «О́z zamanynyń perzenti», «Táýelsiz Qazaqstan», «Tulǵanyń eren qabileti» «Qazaqstan joly» jáne t.b. alty ekspozısııalyq zaldar jumys isteı­di eken. Ortalyq ashylǵannan beri 1224 taqyryptyq ekskýrsııa júrgizilip, murajaı zaldaryn 19 500 adam tamashalaǵan. «Egemen» qyzmetkerleriniń halyqpen kezdesýi ortalyqtyń 144 oryndyq zalynda ótti. Ony ashqan oblys ákiminiń orynbasary Beısenbaı Jumabekov oqyrmandarǵa meımandardy túgel tanystyrǵan soń al­ǵash­qy sózdi «Egemen Qazaqstan gazeti» AQ pre­zıdenti Saýytbek Abdrahmanovqa berdi. Basylym basshysy óziniń sózin «otty ózendi» kórip, úlken ásermen kelip otyr­ǵanymyzdan bastady. Odan ári 1973 jyly osynda bolǵan oqı­ǵa­ny eske aldy. Sol jyly Nursultan Nazar­baev Temirtaý qala­lyq partııa komı­teti­niń ekinshi hatshysy retinde ózi bas­tama kóterip, «Egemenniń» (ol kezde «Sosıalıstik Qazaqstan») bas redaktory Uzaq Baǵaev bastaǵan oblystardaǵy menshikti tilshileriniń kóshpeli otyrysyn ótkizýdi uıymdastyrypty. Sol kezeńderdi eske ala otyryp, Saýytbek Abdrahmanuly «Egemenniń» ejelgi tarıhynan bastap, búgingi tynys-tirshiligine deıin qyzyqty áńgime aıtyp berdi. Odan ári basylym basshysy oqyrmandardyń kóptegen suraqtaryna jaýap berdi. Amangeldi Nurlan, Sultan Sabyrbaev, Tileýberdi Smaǵul, Qazbek Amandyqov jáne t.b. suraqtarynyń bári de eldik máselelerge arnaldy. Sonyń ishinde «Máńgilik El» ıdeıasy, «Qazaqstan» ataýynyń «Qazaq eli» jáne Petropavl men Pavlodar qalalary ataýlarynyń qazaqy bolyp ózgerýi, rýlyq shejirelerdi jarııalaý jaıy, eńbek adamdarynyń gazet betterinde kórinýi, t.b. máseleler suraldy. Birde-bir adam materıaldyq jaǵdaıdyń qıyndyǵyn, turmystyq problemalar jaıyn qozǵaǵan joq. Jıyndy aqsaqaldar alqasynyń tóraǵasy Asylhan Bekbolatuly qorytyp, jınalǵandar atynan egemendikterge alǵysyn aıtty. Kezdesý qorytyndysynda aqsaqaldar uıymynyń óner ujymy qonaqtarǵa birneshe án oryndap berdi. Osydan ári egemendikter Qaraǵandy qalasyna jol tartty. Qaraǵandydaǵy alǵashqy kezdesý Memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtette (QMTÝ) ótti. Ýnıversıtet rektory, akademık Arystan Ǵazalıev qonaqtardy esik aldynan qarsy alyp, jol bastady. Jýyrda, Eýropa ǵylymı-ónerkásiptik palatasy álemdegi 2678 JOO-ny saraptap, olardyń eýropalyq standartqa saılylyǵyn anyqtaǵanda, osy ýnıversıtet qazaqstandyq bes oqý ornynyń biri bolyp, joǵary reıtıngi barlardyń arasynan tabylypty. О́zderi bul baǵaǵa óte qýanyshty ekendikteri kórinip turdy. Ýnıversıtettiń úlken zalynda bolǵan kezdesýdi ashqan ýnıversıtet rektory A.Ǵazalıev te sózin osynaý jetistikten bastap, oqý ornynyń búgingi tynys-tirshi­ligi týraly aıtyp berdi. Sonyń ishinde oblystyń ındýstrııalandyrý kartasyna enetin 75 kásiporynmen 29 mamandyq boıynsha 2984 mamandy maqsatty daıarlaý týraly shart jasalǵanyn jetkizdi. «Armandastar ordasy» atty 800 oryndyq Qazaqstandaǵy eń iri stýdentter úıiniń salynyp jatqany da qýanyshpen jetkizildi. S.Abdrahmanov QMTÝ-diń qurmetti professory bolyp qabyldandy. Osydan keıin ol «Elbasy jáne «Egemen Qazaqstan» atty taqyrypta óziniń dárisin oqydy ári jınalǵandardyń suraqtaryna jaýap berdi. Kezdesý sońynda osy jerde qyzmet isteıtin aqyn Sábıt Bekseıit «Egemenge» arnaǵan óleńin oqydy. «Shyǵý úshin daǵdarystan, Jurtym durys baǵdar ustan!» – Dep kúnige aıtyp júrgen «Egemen Qazaqstan». Bastap ata saltymyzdan, Aınalady halqymyzdan. Ulttyq túleý tileýlesi – «Egemen Qazaqstan». Ketse de asyp jasy alpystan, Zeınetker kóp hat alysqan. Jastyǵynyń astynda onyń «Egemen Qazaqstan», – dedi aqyn. Osy kúni keshke egemendikter «Mereıli otbasy» atty jalpyulttyq konkýrs­ty oblys ákimi Baýyrjan Ábdishevpen birge tamashalap, onyń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyna kýá boldy. Bul konkýrsta bas júldeni Jumanǵalı Sápıevtiń otbasy jeńip aldy. London Olımpıadasynyń chempıony, úsh balanyń ákesi Serik Sápıev shyqqan otbasynyń bas báıge alǵanyna biz de sheksiz qýandyq. «Atyńnan aınalaıyn, Qarqaraly...» Kelesi kúni tańerteń egemendikter Qarqaraly aýdanyna bet aldy. Bul jolǵy saparymyzdy «Egemen Qazaqstan gazeti» AQ-tyń vıse-prezıdenti – bas redaktor Janbolat Aýpbaev bastady. Qarqaralyda bizdi aýdan ákiminiń orynbasary Saılaý Álıuly bastaǵan jigitter qarsy aldy. Olar bizge ataqty Qarqaraly qalasynyń tarı­hı oryndaryn kórsetti. Aldymen Qunan­baı qajynyń meshitin tamashaladyq. Arhıtektýralyq eskertkish bolyp sanalatyn onyń boıyna syıdyryp turǵan tylsym tarıhy mol. «Abaı jolyn» oqy­ǵan qazaqtyń bári ony Qunanbaıdyń aǵa sul­tan bolyp, alys-jaqynǵa ámirin júr­gi­zip turǵan kezinde, 1856 jyly salǵyz­ǵanyn biledi. Uly Muhtar Áýezov onyń ashylý saltanatynan keıingi as berýdi tiliniń maıyn tamyzyp sýrettegen. Mine, endi sol sáýlet ornyn kózimizben kórýge múm­kindik týǵanda júregimiz lúpildep, onyń ishi-syrtyna kóz almaı qaraýmen boldyq. Qunanbaı qaı jerde otyrdy eken, Alshynbaı qaı jerinde turdy eken dep onyń barlyq buryshtaryn kóz­ben qýa­lap shyqtyq. Naıb-ımam Raýan Aıt­qa­zın­niń aıtýyna qaraǵanda, turaqty namaz­han­dardyń sany jıyrma shaqty eken. Al juma namazynda kisi syımaı ketetin kórinedi. Meshitten keıin bizdi jol bastaýshylarymyz Qunanbaı túsip júretin Halıýlla Bekmetov degen tatar kópesiniń úıine apardy. Qazir aýdandyq mýzyka mektebi bolyp turǵan bul ǵımarattyń da tarıhy mol. Osy úıge Abaı da talaı ret kelip, ákesimen birge qonyp júrgen. Uly adamnyń qolynyń tańbasy qalǵan jádigerdiń qaı jerinen ustasaq eken dep japa-tarmaǵaı umtylyp jatyrmyz. Abaıdyń jatqan bólmesi mynaý degende sol jerge ári-beri aýnap alǵan áriptesterimiz de boldy... Bıyl Qarqaralynyń qadasy qaǵylǵanyna 190 jyl bolady eken, jergilikti bılik sony atap ótýge daıyndalyp jatqan kórinedi. Qaladaǵy úshinshi kórgen jádigerimiz – Mádıdiń eskertkishi. Músinshiniń sheber sheshimi men baı fantazııasy batyrdyń shyn kelbetin beıneleı alypty. Ortasynan ozyp týǵan bilimdi, ári batyr, aqyn, balýan, ánshi, kompozıtordyń bar bolmysy oǵan syıyp turǵandaı. Eń bastysy... Bul eskertkish Mádıdiń qany tamǵan jerge turǵyzylǵan eken. NKVD-nyń jendeti halyqtyń aıtqanyna kón­begen ór minezdi, erke ulyn dál osy jerde atyp óltiripti. Qanisherdiń aty-jóni de belgili, alaıda jazyqsyz urpaǵy­nyń betine shirkeý bolmasyn dep atamadyq. Saılaý Álıuly Qarqaralynyń budan basqa da tarıhı oryndary kóp degenimen, ýaqyttyń tyǵyzdyǵyna baılanysty jolǵa shyqtyq. Endigi bet alysymyz Qasym aýyly. Kádimgi «daýyldaı órtke tıgen» óleńder qaldyrǵan «Amanjol Raqymjannyń Qasymy». «Eı, tákappar dúnıe!» dep dúnıeni ózine qaratqan Qasym osy. Bul aqynǵa qansha epıtet japsyrsań da Muqaǵalıdyń: «Aqynmyn dep qopańdap júrgenderdiń, ámmesinen Qasymnyń desi basym!» degen bir jolynan artyq aıta almaısyń. Qasym aýyly taýdyń etegine, onyń yq jaǵyna emes, jel jaǵyna qonys teýipti. Qastasqanǵa qasqaıa qarap, qarsy turatyn daýylpaz minez aqynǵa jelden yqpaı, egese qarap turǵan óz aýylynyń topyraǵynan juqqan shyǵar, bálkim. Aıtqandaı... Qasym aýyly anadaıdan kórinip turǵan jerde osydan 3-4 jyl buryn «Altyn adam» tabylǵan «Taldy-2» qorymy bar eken. «Egemen» kezinde bul týraly birinshi bolyp egjeı-tegjeıli jazdy. Sóıtip, qazaq dalasy ejelgi órkenıettiń oshaǵy bolǵandyǵyn Qarqaralynyń qasıetti jeri de dáleldegen. Egemendikter Qasym Amanjolovtyń eskertkishine taǵzym etip, gúldeste qoıdy. «Sen netken baqytty ediń, keler urpaq, Qaraımyn elesińe men tańyrqap», dep Qasymnyń ózi aıtqandaı, baqytty urpaq, táýelsiz eldiń baldyrǵandary eskertkish basynda aqyn babalarynyń óleńderin oqydy. Sonyń ishinde, ásirese, bastaýysh synyp oqýshysy Arýjan Maǵaz degen qyz balanyń ónerine rıza boldyq. Odan ári mektep dırektory Maqsat Ospan­qulovtyń bastaýymen osynda jı­nal­ǵan oqyrmandarmen kezdesý ótti. Jalpy, Qarqaraly halqy belsendi oqyr­man eken. Aýdan halqy 40 myń bolsa, 22 myńy baspasóz ónimine jazylatyn kórinedi. Sonyń ishinde 1 myńnan artyǵy – «Egemen». Qasym aýylynda 220-dan artyq shańyraq bar, mektep oqýshylarynyń sany – 180. Kezdesýde «Egemenniń» vıse-prezı­denti – bas redaktor Janbolat Aýpbaev basy­lymnyń tarıhy men búgingi tynys-tirshiligi jaıynda áńgimelep berdi. Qoıylǵan suraqtardyń qatarynda gazetti shaǵyn kólemmen shyǵarý týraly usynys boldy. «Sonda baǵasy da arzandap, oqylýǵa da jeńil bolar edi», dedi Qartabaı Isın degen qart oqyrman. Oǵan resmı materıaldardy «Egemen» ǵana basatyndyǵy, gazettiń kólemin shaqtaý máselesi joǵarydan ǵana sheshiletindigi aıtylyp, jaýap berildi. Qasym aýylynan attanǵan soń Qarqaralynyń eń shetki eldi mekeni –Appazǵa bet aldyq. Qazir Qaınarbulaq okrýginiń ortalyǵy bolyp otyrǵan bul aýyl bir kezde Jambyl keńsharynyń ortalyǵy bolypty. Turmystary kúıli, sary qymyzdy sapyryp, sary aıaqqa bal quıyp, saqtap iship otyr. Okrýgte 38 sharýa qojalyǵy bar eken, olar 3 myńnan artyq qoı ósiredi, 5500 gektarǵa egin salady. Jylqy men qara mal da jeterlik. Biz Razaq Álı esimdi buryn keńshar dırektory bolǵan sharýa qojalyǵy basshysynyń úıine túsip, dám tattyq. «Appaz» degen sóz arabshadan aýdar­ǵanda qatań, kárli degen maǵynany beredi eken. Atyna zaty saı osy aýyldan attanarda aspan álemi túnerip sala berdi. Bir qara bult júrginshilerdiń ústinen óne-boıy tóndi de turdy. Alaıda jaýyn jaýǵan joq. Al bizdiń saparymyz aýyldyń qara jolymen jalǵasyp jatty. Maqsatymyz – Qarqaraly taýlarynyń eń bıik shyńy – Aqsorań (1565 m) arqyly Aqtoǵaı aýdanyna ótý. Tas jolmen barsaq, uzaq aınalady ekenbiz, sondyqtan 45 shaqyrymdyq dalanyń qara jolymen júrgendi jón kórdik. Onyń ústine bul baǵyt tunyp turǵan tarıh eken. «Aqtoǵaı – mekendegen Arqa belin» Aýyldyń joly, jaryqtyq, ataýy jaqsy bolǵanymen, alqaýy qıyn emes pe qashannan, osy 45 shaqyrymdy biz 4 saǵatqa jýyq júrdik. Usaq shoqylardyń silemderi bolyp jatqan keń dala kózge jazyq kóringenimen, oıpatty ózekteri kóp eken. Sol ózekterde áli kúnge qardyń sýy jatyr. Eni jalpaq bolmaǵan soń ekpindetip kelip, ótip-aq ketetin shalshyqtardan qaladan shyǵyp kórmegen tájirıbesiz júrgizýshimiz qorqa soǵyp aqyryndaı qalady. Aqyryndap qalǵan soń belgili, japonnyń mıkroavtobýsyn qara jer tutqyndaı qoıady. Biz jeńil bolsyn dep jerge túsken soń shyǵaryp salyp kele jatqan nemese kútip alǵan «Nıva» kólikteri ony zý etkizip súırep shyǵarady. Sóıtip, belgilengen jerimizge eki saǵat keshigip, kesh qarańǵylyǵy qoıýlanǵanda bir-aq jettik. Bizdi Aqtoǵaı shekarasynda aýdan ákiminiń orynbasary Qaırat Nókesh qarsy alǵan, sol kisiniń bastaýymen Qyzylaraı aýylynyń mádenıet úıine kelip toqtadyq. Bizben kezdesýge jınalǵan halyqtyń birshamasy mal-jan bar degendeı, ketip qalypty, sonyń ózinde zal toly boldy... Osy jerden bastap Aqtoǵaıdyń tarıhymen tanysa bastadyq. Aıqyn Nesipbaıdyń joldy osylaı tańdap qana qoımaı, qaıtse de Aqtoǵaıdy kórsetýge tyrysqanynyń ar jaǵynda úlken syr bar eken. Aqtoǵaı da Qarqaraly sııaqty Qaraǵandy oblysyndaǵy qazaqy aýdannyń biri kórinedi. Jergilikti halyqtyń úlesi 95 paıyzǵa jýyq. 52 myń sharshy shaqyrym jeri, 19 myńdaı halqy bar. Eń bastysy, joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, tarıhy baı eken. Alash kósemi Álıhan Bókeıhanov, alashordanyń ataqty tulǵalary, matematıkadan tuńǵysh professor ataǵyn alǵan Álimhan Ermekov pen ataqty zańger Jaqyp Aqbaev, «qazaq bulbuly» Kúlásh Baıseıitova, ánshiler Manarbek Erjanov, Áset Naımanbaıuly, tamasha sýretshi Sahı Romanov sııaqty qazaqtyń ataqty ul-qyzdary osynda dúnıege kelipti. Aqtoǵaı­lyqtar qazirgi aqıyq aqyndardyń biri Serik Aqsuńqarulynyń esimimen de oryndy maqtanady eken. Begazy-Dándibaı mádenıetiniń de oshaǵy osy aımaq. ...Qyzylaraı mektebindegi kezdesý de qyzyqty ótti. Amangeldi Ábdira­zaqov, Mereke Ádihanova, Tóken Qasym­bekov sekildi kisiler suraqtaryn da qoıyp, pikirlerin de aıtyp jatty. Qyzyl­araılyqtar shetinen sheshen, ánshi bolyp keledi eken. Basqa jerdegi qazaqtar áńgime aıtsa tekirektep, bir sózin qaıtalap, tutyǵa berse, qyzylaraılyqtar sózdi aqqan seldeı tasqyndatady. О́zderi egemendikter keledi degenge qatty eleńdep, birneshe kún tosypty. Ánshi Zaıra Dáribaeva men Mádenıet Tóleýbaev «Qyzylaraı», «Aqtoǵaı» ánderin shyrqap berdi. «Atyńdy aıtyp maqtanaıyn, Altyn besik Aqtoǵaıym», dep shyrqaǵanda, patrıottyq sezimderdiń shalqyp turǵanyn kózimizben kórdik. Shaǵyn zal ishi tolqyp ketip, án qaıyrmasyna qosylyp otyrdy. Qyzylaraı aýyldyq okrýginde 58 sharýa qojalyǵy, 39 qystaq bar kórinedi. Aýyz sý máselesi sheshilgen, ınternet bar, tek jol máselesi ǵana qıyndaý desedi. Basqa jaǵynan aýyldyń qaǵanaǵy qarq, saǵanaǵy sarq. Bizdi Qyzylaraıda qaladaǵydan beter etip eki qabatty jaıly kottedj salyp alǵan Tóken Qasymbekov aqsaqaldyń úıine túsirip, qonaq etti. Bul kisi de 60 shaqty jylqysy, 120 sıyry, 300-deı qoıy bar irgeli qojalyqtyń ıesi kórinedi. Osy aqsaqaldyń ózi, onyń 5 jasynda qasqyrdyń apanyna kirip, bes bóltirikti alyp shyqqan nemeresi, óz qarajattaryna aýyl balalaryna bóbekter aılaǵyn turǵyzyp jatqan jerlesteri – Aqpanbaevtar áýleti jáne basqalar týraly jol-jónekeı jazbaı, arnaýly maqala arnamaqpyz. «Biter istiń basyna, jaqsy keler qasyna» degendeı, aýdanǵa ákim bolyp Nıhanbaı Omarhanov degen isker azamat kelip jatyr eken. Buǵan deıin Qarqaraly aýdanynda on jyl ákim bolǵan bul jigittiń úlken eńbegin de jerlesteri jol boıy jyr ǵyp aıtyp otyrdy. Bizdi Begazy-Dándibaı mádenıeti tabylǵan orynǵa, odan Álıhan Bókeıhanov áýleti jerlengen Taldy-beıittiń basyna aparyp, zııarat etkizgen aýdandyq mýzeıdiń dırektory, tamasha patrıot, bilikti ólketanýshy Tuńǵyshbaı Muqanov boldy. Osy eki azamat týraly da arnaıy jazýdy aldymyzǵa maqsat etip qoıyp otyrmyz. Aqtoǵaıdyń óz basyna jaqyndaǵan jolda toqtaǵanymyz Jalǵasbaı Shám­bekov degen sharýa qojalyǵy boldy. 120 jylqysy, 300-deı qara maly, 600-deı qoıy myńǵyryp jatqan bul baı jigittiń qoly ashyq, myrza da eken. Ol «Egemenniń» 95 jyldyǵyna baılaǵanym dep redaksııaǵa  bir jylqy atady. Osydan ári Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi jolsaparǵa paıdalanýǵa bergen máshınemizben jalpaqtyǵy 9-10 metrdeı bolatyn Toqyraýyn ózenin «Belarýs» traktorynyń kómegimen keship ótip, Aqtoǵaıdyń óz basyna jetip, attyń basyn iriktik. Bul jerde aýdan ákimi Nıhanbaı Omarhanovpen kezdesip, mýzeıdi aralap, odan 1500 danamen taraıtyn «Toqyraýyn tynysy» gazetiniń qara shańyraǵyna bas suqtyq. Sodan keıin Aqtoǵaıdan alǵan zor áserden aryla almaı, birge júrgen qaraǵandylyq azamattarmen de qımaı qoshtasyp, keshkisin Astanaǵa bet túzedik. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan». TEMIRTAÝ – QARAǴANDY – QARQARALY – AQTOǴAI –ASTANA.