Nurlannyń nurly joly

Iá, ólmeıtin pende joq, ólim haq. Sondyqtan da, adam balasy úshin barlyq ólim ókinishti. Degenmen, aldymen dúnıege erte kelgender ketip, bári oryn-ornymen, jón-jónimen bolsa deısiń ǵoı. Jasy kelip, ómirden óz ornyn taýyp, boıyndaǵy kúsh-jigerin sarqyp, artynda urpaq qaldyryp, bala-shaǵa, et-jaqyndarymen qoshtasyp ketetin – tórelesken ólimge eshkimniń ókinishi joq shyǵar. Alaıda, adamnyń aıtqany emes, Jaratqannyń jazýy bolyp jatsa ne shara. Kónesiń-daǵy. Búginde kóliktiń adamzatqa qanshama paıdasy bolsa, sonshama zııan ákelip, qanshama adamnyń ómirin ajdahadaı jalmaýda. Bul joly da jol apatynan ólimge qımaıtyn bergeninen bereri, aıtqanynan aıtary, kórgeninen kóreri kóp, báıterekteı ósip, jaıqalyp kele jatqan úlken ǵalym, atpal azamat Almaty memlekettik dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýty nevrologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, talantty ustaz, biliktiligi joǵary klınısıst, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Nurlan Smaǵululy Qaıshybaevtyń kezdeısoq qazasy – tek otbasy, et jaqyndaryna ǵana emes, dos-jarandaryna, turǵylastaryna, shákirtterine de óte aýyr tıdi. Ásirese, Qazaqstannyń medısına qoǵamy orny tolmas qasiretke ushyrady. Onyń otandyq medısınanyń nevrologııa salasynda jalǵastyryp kele jatqan ǵylymı izdenisteri, eńbekteri, oı-pikir, usynystary aıaqtalmaı, ómir paraǵynyń beti jabyldy... Áke kórgen oq jonar Nurlandy eske almas buryn onyń ákesi, ulttyq medısına ǵylymy men bilimin damytýǵa ózindik úles qosqan, Qazaqstan nevrologtary ǵylymı mektebiniń negizin salýshy kórnekti ǵalym, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor, marqum Smaǵul Qaıshybaev jaıly birer sóz aıtpaı ketýge haqymyz joq. Smaǵul aǵany men de jaqsy tanýshy edim. Jýrnalıstıkanyń eń bir jaqsy qasıeti – talaı tanymal, halyqqa eńbek jasaǵan tulǵalarmen dıdarlasý, syrlasý múmkindigin syılaıtyny. Sondaıda sóılesip, syr bólisken keıipkerińiz oıyńyzdan shyǵyp jatsa, janyńyz jadyrap, kók dónen kóńilińizge qanat bitip, marqaıyp qalasyz. Dál sondaı kóńil-kúıdi qazaq medısınasy nevrologııa salasynyń aqsaqaly, qarapaıym da elgezek minezdi Smaǵul aǵaımen kezdeskende bastan keshkenim bar-dy. Bir kórgende-aq ımanjúzdi, meıirim shýaǵyn shasha qaraǵan keıipkerim, sóılese kele ishki jansaraıynyń tazalyǵy, ımandylyǵy, parasat-paıymymen eriksiz tartyp, ózimdi sol kóńilimen qaryzdar etip qoıǵan-dy. Álbette, ár nárseniń negizi, bastaýy bolady desek, onda otandyq medısınadaǵy júıke aýrýlarynyń ǵylymı túrde jolǵa qoıylyp, zerttelýinde aldymen professor S.Qaıshybaevtyń esimi birinshi, ári qurmetpen atalady. Demek, kindik ákesi boldy. Ol óziniń eńbek jolyn eńbek gıgıenasy jáne kásibı aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynan bastap, biraz baspaldaqtardan ótip, laýazymdy qyzmetter atqarady. 25 jyl Qazaq nevrologteri ǵylymı qoǵamyn basqardy, 25 jyl Almaty memlekettik medısına ınstıtýty nevrologııa kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetinde, emdeý fakýl­tetiniń dekany, ǵylym jónindegi prorektory, QR shtattan tys bas nevrologi, 1993 jyldan aqtyq kúnine deıin dıs­sertasııalyq keńestiń tóraǵasy boldy. Onyń jetekshiligimen 46 kandıdattyq, 13 doktorlyq dıssertasııa qorǵaldy. Sondaı-aq, 250 ǵylymı jumystyń, sonyń ishinde 7 monografııa men 2 oqý-ádistemelik qural, 5 ónertapqyshtyq, orys, qazaq tilindegi nevrologııa oqýlyǵynyń avtory. Eń bas­tysy, ózgelerge úlgi bolatyndaı nevropatolog Qaıshybaevtar áýletiniń otbasylyq negizin saldy. Qudaı qosqan qosaǵy, bilikti dáriger Zýradaı aıaýly jar súıip, altyndaı urpaq ósirdi. Uly Nurlan men qyzy Gúlnaz áke jolyn qýyp, bilikti nev­ropatolog, kásibı maman atandy. – Shyr etip dúnıege kelgennen qasymda men úshin óte qymbat, ári janymdaı jaqsy kóretin adamnyń bolǵanyna ózimdi sheksiz baqytty sezindim, – dep Nurlannyń ákesi jaıly meıirlene aıtqany bar-dy. – Ákem erekshe meıirban jáne úlken júrekti jan edi. Ol kisiniń aınalasyna, shákirtterine, týǵan-týystaryna jasaǵan jaqsylyǵy óz aldyna, meniń dárigerlik mamandyqty qalaýyma qaı jaǵynan da úlgi bola bildi. Tipti, meni sportqa baýlý úshin ýaqyty bolmasa da, birge shańǵy tebýge esh qınalmaı shyǵýshy edi... Árıne, perzentiniń áke jaıly jaqsy sóz aıtyp, ony baǵalap, eske alýy – qaı ata-ananyń da armany bolsa kerek. Kóp uzamaı artynda qalǵan óreli urpaǵy áke esimin ardaqtap, este qaldyrý maqsatynda 2008 jyly «Smaǵul Qaıshybaev atyn­daǵy nevrologııa ınstıtýty» ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵyn ashyp, sońǵy eki jyl qatarynan «Qaıshybaev oqýlary: nevrologııanyń ózekti máseleleri» atty dástúrli halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııany úlken tabyspen ótkizdi. Al úshinshisin ótkizýdi josparlap otyrǵanda, qaıǵyly oqıǵa oryn aldy. Osylaısha, ákesiniń bastaǵan ómirdegi de, ǵylymdaǵy da jolyn jalǵastyryp, ózinshe iz salyp kele jatqan Nurlan Smaǵululynyń ishtegi arman, bolashaq jospary ózimen birge ketti. Al úshinshi konferensııa ákeli-balaly ǵalymǵa arnalady dep kim oılaǵan? – Smaǵul ekeýmiz Qaraǵandy medısına ınstıtýtynda birge oqydyq, – dep eske alady qazaq medısınasynyń aqsaqaly, akademık Tóregeldi Sharmanov. – Sol stýdent shaqtyń ózinde júregi taza, shyndyqty kez kelgen jaǵdaıda tike aıta alatyn azamat bolsa, keıin qazaqtyń mańdaıaldy ǵalymy atanǵan kezde de, sol qasıetinen aınyǵan joq. Ol – ózin ózi jasaǵan ǵalym. О́te izdenimpaz, bilimge toımaıtyn edi. Sol qasıetteri úshin de onyń tustastary, dostary erekshe baǵalaýshy edik. Kimge bolsa da jaqsylyq jasaýǵa, kómektesýge qushtar-tyn. Ásirese, shákirtterin esh ýaqytta bólip-jaryp qaramaıtyn. Smaǵul uly Nurlandy jaqsy tárbıelep, azamattyq qasıetin joǵary ustaýǵa úıretti. Áttegen-aı deımin, áke jolyn qýǵan ulyna ǵumyr bergende, ǵylymǵa bergeninen bereri kóp edi. Ádemi qylań berip, ádemi kórinis berip kele jatqanda qyrshynynan qıylyp ketkeni ókinishti-aq. О́mir súrý máńgilik emes ekendigi túsinikti, biraq bul azamattyń erterek dúnıe salýy orynsyz boldy. Sondyqtan da, qoǵamǵa qajet tulǵalar uzaǵyraq ómir súrse eken dep oılaısyń. Ákeli-balaly ǵalymdardyń esimderi, jemisti ǵylymı qaıratkerligi Qazaqstan medısınasynyń tarıhynda qalary sózsiz. Nurlan baǵyndyrǵan belester Professor Nurlan Qaıshybaev ózi ómir súrgen sanaly ǵumyrynda irili-usaqty ǵylymı jańalyqtar ashyp, dárigerlik praktıkada ınnovasııalyq tehnologııany engizdi, adam densaýlyǵyn emdeý men saqtaý baǵytynda kóptegen jumystar atqardy. Ol Qazaqstan nevrologter lıgasynyń tóraǵasy, Búkildúnıejúzilik nevrologter federasııasynyń (WFN) múshesi, QR densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi atandy. 80-nen astam ǵylymı eńbektiń avtory, talantty tálimger-ustaz bola júrip, nevrologııa salasynda ǵylymı-zertteý jáne keńes berý qyzmetin belsendi atqardy. «Smaǵul Qaıshybaev atyndaǵy nevrologııa ınstıtýty» ǵylymı-tájirı­­­belik ortalyǵyna jetekshilik etip, úsh jyl qatarynan nevrologııanyń ózekti máselelerine arnalǵan konferensııa uıym­­dastyrdy. Qazaqstanda neıro­rea­bılı­tasııa jónindegi klınıkalyq proto­koldar­dy zerttep, daıyndap, osy salanyń negizin saldy. «Neıropatıkalyq aýrýlar mektebi», «Insýltpen aýyrǵan naýqas­tar­dyń týystaryna arnalǵan mektep», «Mıastenııa mektebin» quryp, ınstıtýt qyzmetkerleri búkil elimiz boıynsha ta­qy­ryptyq sheberlik-dáristerin, semı­nar-trenıngter, dóńgelek ústelder ótkiz­di. Iá, Nurlan Smaǵululy 52 jas ómir súrse de, ony mándi, mazmundy, erik-jigerge toly jáne adamdarǵa degen súıspenshilikpen ótkizdi. Aınalasyn dospen qorshady. Olarǵa degen aq adal júregi, iltıpaty erekshe boldy. – Biz Nurlan ekeýmiz jas kezimizden tanysyp, dárigerlik joldy birge bastadyq, – deıdi Almatydaǵy Ortalyq qalalyq klınıkalyq aýrýhananyń dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Marat Abdollaev. – Ekeýmiz de osy aýrýhanada bólim meńgerip, qyzmettes, pikirles, jaqyn dostar boldyq. Nurlan ákesiniń barlyq jaqsy qasıetterin ózine mura etken, adamdy ózine tarta biletin talantty ǵalym, naǵyz klınısıst edi. 18-ǵasyrda ómir súrgen J.Bıýffonnyń «Stıl – adam» degen qanatty sózi bar. Mine, dáriger-klınısıst Nurlannyń stıli – tabıǵatyna tán talǵampazdyǵy, qamqorshyl, adamǵa qurmet kórsetkishtigi, kóp oqyǵan jan-jaqty bilimdiligi – barlyǵy túptep kelgende naýqastyń paıdasyna baǵyttalatyn. Nurlan óte isker, jan-jaqty, ǵylymı ortada da, elimizden tys jerlerde de bilikti ǵalym, kásibı dáriger retinde tanymal edi. Onyń jarqyn beınesi dostary turǵanda eshqashan umytylmaq emes. О́zbekstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bas nevrologi, Tashkent dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýty nevrologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Bahtııar Gafýrov Nurlan ekeýiniń arasyndaǵy jyp-jyly dostyq qarym-qatynas, anyǵyraq aıtsaq, baýyrlar arasyndaǵy syılastyqqa, qushtarlyqqa ulasqanyn jetkizedi. – Nurlannyń minezi jumsaq, óte meıirimdi edi. Sol meıirbandyǵy men sabyrlylyǵynyń artynda minezi, ıntellekti qylań berip turatyn. Bireýler janyn salyp jasaıtyn isti asyqpaı, aptyqpaı, ýaqytpen eseptes­peı únsiz atqara beretin. Ol tez sheshim qabyldaıtyn keremet dáriger, keremet uıymdastyrýshy, ǵalym jáne óte izgi, bekzat jan edi, – deıdi Bahtııar Gafýrovıch. Almaty memlekettik dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýtynyń rektory, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Ǵalymjan Toǵyzbaev ta marqum Nurlannyń adamı qasıetterin, atqarǵan qyzmeti jaıly tebirenispen eske alady. – Zymyran ýaqyt deseńizshi. Mine, búgin aramyzdan qurmetti professor, Qazaqstan nevrologtarynyń jetekshi mamany, pedagog, ǵalym, praktıkalyq dáriger Nurlan Smaǵulynyń ketkenine bir jyl tolypty. Ol ashyq ta keń júrekti úlken azamat edi. Biz úshin ol barlyq qasıet ataýlyny boıyna jınaǵan biregeı jan retinde este qalady. Nurlan ǵylymda da, shákirt tárbıeleýde de biraz jetistikterge qol jetkizdi. Árıne, óz súıgen mamandyǵyn damytýda az eńbek jasamaǵan adamdardyń ómirden erte ketýi, ókinishti-aq. Imany salamat bolsyn, – deıdi Ǵ.Toǵyzbaev. Iá, ornynda bar ońalar degen, dáriger Qaıshybaevtar áýleti bastaǵan isti, ákeniń, aǵanyń jolyn, amanatyn bilikti nevrolog, búginde Almaty memlekettik dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýty nevrologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Gúlnaz Qaıshybaeva jalǵastyrýda. Artynda qalǵan aıaýly jary Aıgúl qudaı qosqan qosaǵy Nurlannyń atyn da, otyn da óshirmeı, balalaryna bas kóz bolyp, qoldan kelgen analyq kómegin aıamaýda. Úlken uly Saıan neırohırýrg, qazir Amerıkada rezıdentýrada oqysa, Azat Astanada kásipker, Danııar energetık, «KEGOS» AQ-da bólim basqarady, kishkene qyzy Álken 2-shi synypta oqıdy. ... «Adam ólgen kúni ólmeıdi, umy­tyl­­ǵan kúni óledi» degen, endeshe, Nur­lannyń jarqyn beınesi artynda urpaǵy, shákirtteri, adal dostary, tipti ózi emdegen pasıentteri turǵanda umytylmaıdy, biraq saǵyndyrary haq. «Jol ústinde ketkender, ımanyn serik etkender» degen, baqılyq ómirge jol tartqan Nurlannyń nury peıishte shalqysyn. Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». P.S. Maqala jazylyp bitkende Nurlannyń anasy Zýra apaı telefon soǵyp: «Aınalaıyn, qyzym! Jańa «Nurlan jaıly qysqasha beınefılm túsirip jatyrmyz, balańyz týraly bir-eki aýyz sóz aıtasyz ba?» degen soń barǵanymdy qaıteıin, keýdeme óksik tyǵylyp, aıtaıyn degen sózimdi aıta almaı, kóz jasyma erik berip, qaıtyp keldim. Múmkin bolsa, myna bir analyq sońǵy sózimdi bir jerine qosýǵa bola ma?» dedi. Árıne, júregin jaryp shyqqan baýyr et balasyna degen ananyń tileginen asqan ne bar deısiń?! «Asylym meniń, asqar bıigim, Izdediń derttiń túıinin. Jalǵasy ediń aqyldyń, Keshirip ana paryzyn, Táńirge seni tapsyrdym... Qulynym Nurlanym, jatqan jeriń jaryq, janyń jánnatta bolsyn dep tileýshi – anań Zýra...».