Tutynýshylar quqyqtary basty nazarda

Tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaý agenttigi Prezıdenttiń Jarlyǵy boıynsha 2013 jyly quryldy. Qazir jańa vedomstvonyń qyzmeti tolyq kúshine endi jáne belgilengen jumys rejimderin ıgerýde. Jolǵa qoıylǵan jumystar jáne jumys josparlary týraly bilý úshin biz atalǵan agenttik tóraǵasy Bolatbek QÝANDYQOVPEN áńgimelesken edik. – Bolatbek Baıanuly, jańa agenttik qyzmetiniń negizgi baǵyttary týraly aıtyp berseńiz. – Agenttik qyzmetiniń birneshe negizgi baǵyttary bar. Birinshisi, aqyly negizde usynylatyn taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyq­taryn qamtamasyz etýge baǵdarlanǵan. Ekinshisi – elimizdiń sanıtarlyq-epı­demıologııalyq salamattylyǵyn saq­taý jáne oǵan kepildik berý. Bizdiń qyz­mettiń úshinshi mańyzdy túri tutynýshylarǵa satylatyn taýarlardyń tehnıkalyq reglamentteriniń saqtalýyna baqylaýdy, sondaı-aq, tamaq ónimderin ótkizý satysynda olardyń qaýipsizdigi salasyndaǵy qadaǵalaýdy júzege asyrý bolyp tabylady. Bul rette sanıtarlyq-epıdemıo­lo­gııalyq baqylaýdyń sapasyn jetildirýdiń mańyzdylyǵyn bólip kórsetkim keledi. Ol boıynsha jańa sanıtarlyq normalar men qaǵıdalar ázirlenýde, olar jeńil­detiledi jáne kásipkerler úshin barynsha qoljetimdi bolady. Sonymen qatar, bizdiń elimizdegi ózekti másele tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý bolyp tabylady, munda quqyqtyq oralymdylyq pen azamattyq belsendilik jetispeıdi. Biz osyǵan yqpal etýdi jáne taýar sapasy men kórsetiletin qyzmetter úshin ózderiniń quqyqtaryn qorǵaýǵa daıyn qarapaıym azamattardyń bilim qoryn turaqty túrde nyǵaıtýdy qarastyramyz. – Agenttik tutynýshylardyń quqyq­taryn qorǵaý boıynsha qandaı sharalar qoldanýda? – «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qor­ǵaý týraly» zańǵa sáıkes agenttik olar­dyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy mem­­­lekettik saıasatty iske asyrady jáne memlekettik organdardyń tutyný­shy­­­­lardyń quqyqtaryn qorǵaýdy qam­tama­­syz etý boıynsha qyzmetin sala­ara­­lyq úılestirýdi júzege asyrady. Bu­dan basqa, agenttik tutynýshylar qu­qy­q­taryn qorǵaý týraly zańnamany jetil­dirý boıynsha sharalar qabyldaýda, son­daı-aq, osy salada jumys isteı­tin tutynýshylardyń qoǵamdyq birles­tikterimen, qaýymdastyqtarymen jumys júrgizýde. Qazirgi ýaqytta agenttik beıindi qoǵam­dyq birlestiktermen yntymaqtasyp «Tu­tyný­shylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» zańnyń jańa jobasyn ázirleýde. Mem­lekettik organdardyń qyzmetin sala­ara­lyq úılestirý týraly aıtqanda úı­­­lestirý keńesi qurylatynyn aıta ketý qa­jet, oǵan ortalyq memlekettik or­gan­­dardyń basshylary, UKP, qoǵamdyq birlestikter qosylmaq. Keńes tutyný­shylar problemalaryn sheshýmen aınalysatyn bolady. Budan basqa, qoǵamdyq birlestiktermen birlesken sharalardy jáne tıimdi ózara is-qımyldy daıyndaý úshin agenttik turaqty negizde memlekettik organdar men úkimettik emes uıymdardy shaqyra otyryp, tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha dóńgelek ústel ótkizýde. Nátı­jeleri boıynsha Úkimetke tıisti usynym­dar daıyndalady. Sondaı-aq, agenttik ekonomıka salalaryndaǵy ótkir prob­le­malar men kemshilikterdi anyqtaý úshin tutynýshylardyń shaǵym­daryna monıtorıngti júzege asyrady. – Búgingi kúni tutynýshy sapasyz taýardan qanshalyqty qorǵalǵan? – Bul másele óte ózekti. Qazir naryq taýarlarǵa toly, olardyń assortımenti únemi ósip keledi, bul rette olardyń arasynda shyndyǵynda sapaly taýardy tabý óte qıyndyq týdyrady. Tutynýshy qandaı da bir taýardy, jumysty jáne qyzmetti tańdaǵan kezde ózi durys, jan-jaqty jáne obektıvti baǵalaý júrgizýi tıis. Al tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń naqty tetikteri tek sapasyz taýardy satyp alǵannan keıin ǵana iske qosylýy kerek. Sondyqtan, bizdiń ulttyq zańnama búgingi kúngi barlyq talaptarǵa jaýap berýi tıis – bul tutynýshylardyń qajettilikterin qanaǵattandyrýdyń tıimdi rásimi, barlyq tutynýshylyq ózara qarym-qatynastarda tutynýshylardy quqyqtyq kepildiktermen qamtamasyz etý. Sondyqtan, biz turǵyndardyń tutyný­shylyq saýattylyǵyn arttyrýdy jáne tutynýshylarǵa taýarlar, jumystar nemese qyzmetterdi satyp alǵanǵa deıin jáne odan keıin olardyń quqyqtaryn qorǵaý tásilderin túsindirýdi josparlaýdamyz. Tıisti túsindirýler alý úshin tutynýshylar árqashan agenttiktiń, ne bizdiń aýmaqtyq organdardyń «qaýyrt jeli» telefondaryna júgine alady. – Qazaqstanda shaǵymdar nysany kóbine ekonomıkanyń kólik jáne qurylys sektory bolady. Agenttik osy salalar boıynsha qalaı jumys isteýde? – Azamattar qurylys pen kólik qyzmetterine óz qaltalarynan tóleıtin bolǵandyqtan, olardyń kóliktegi sapasyz qyzmet kórsetýge nemese qurylystaǵy aqaýlyqtarǵa shaǵym aıtýlaryna bolady. Agenttik óz tarapynan qurylys nysandaryn paıdalanýǵa berý jáne kóliktegi profılaktıkalyq sharalarǵa sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qada­ǵalaýdy qamtamasyz etedi. Jalpy, agenttik osy salalardaǵy tutynýshylar shaǵymdaryna ýaqtyly den qoıýǵa jiti nazar aýdarady. – Tutynýshylardyń uıaly baılanys operatorlary olardyń aqshalaryn negizsiz alyp qoıady dep shaǵymdanǵan jaǵdaılary boldy. Olar osyndaı jaǵdaılarda sizderge júgine ala ma? – «Baılanys týraly» Zańǵa sáıkes baılanys qyzmetteri naryǵynyń jumys isteýi úshin jaǵdaılar jasaý jáne telekommýnıkasııa qyzmetteri naryǵynda basym nemese monopolııalyq jaǵdaıǵa ıe naryq sýbektileriniń taýarlarǵa, jumystarǵa, qyzmetterge arnalǵan baǵalaryn memlekettik retteýdi júzege asyrý baılanys jáne aqparat jónindegi ýákiletti organnyń quzyretine jatady. Alaıda, atalǵan másele tutynýshylardyń múddelerin qozǵaıtyn bolǵandyqtan, biz osy problemalardy zerdeleımiz jáne taldaý nátıjeleri boıynsha tıisti usynymdar daıyndaımyz. Ár memlekettik organ ózi­niń quzyreti sheginde tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý boıynsha, sondaı-aq, halyqqa qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etý boıynsha jaýapty ekenin túsinýi qajet. – Tutynýshylar taýar baǵalaryna qatysty jıi shaǵymdanady. Alaıda, «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» Zańǵa sáıkes satyp alýshy taýardyń qunyn bilýge quqyly. Ol týraly ne aıtar edińiz? – «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» Zańnyń 10-babyna sáıkes tutynýshynyń taýar, jumys, kórsetiletin qyzmet týraly, sondaı-aq, satýshy-daıyndaýshy nemese oryndaýshy týraly tolyq, durys jáne ýaqtyly aqparat alýǵa quqyǵy bar. Ákimshilik quqyq buzý­shylyqtar týraly kodekstiń 159-babyna sáıkes tutynýshylardy aldaǵany úshin aıyppul kózdelgenin aıta ketý qajet. Bul rette osy quqyq buzýshylyqtar boıynsha tekserýdi ishki ister organdary júrgizedi. Shaǵymdardy tekserýge moratorıı jarııalanǵandyqtan biz saýda oryndary ákimshiligine shara qoldaný týraly tıisti hattar jiberip otyramyz. – Agenttikke tutynýshylardyń «halal» ónimderine shaǵymdary boldy ma jáne olardyń standarttaryn bekitetin qandaı da bir normatıvtik quqyqtyq aktiler bar ma? – Bizde osy standarttar jóninde aıtarlyqtaı problema bar. Mine, qarańyz, qazir kez kelgen sóreden «halal» ónimin tabýǵa bolady. Biraq osy ónimniń standarttary joq. Iаǵnı, «halal» uǵymy men standarty bizdiń qazaqstandyq zańnamada joq, bul normalar esh jerde kózdelmegen. Demek, eger olar kózdelmegen bolsa, onda «halal» standarttary nemese halyq­aralyq qaǵıdattary saqtalǵan joq dep sha­ǵymdanýdyń esh paıdasy joq. Qazaq­standyq zańnama sottarǵa olar boıynsha qandaı da bir sheshim qabyldaýǵa múmkindik bermeıdi. Zańnamalyq normalar bar, qoǵamdyq uıym bekitken ereje bar, ol normatıvtik quqyqtyq akti bolyp tabylmaıdy. – ShOB-ty tekserý jarııalanǵan moratorıı sheńberinde taýarlardyń sapasyna baılanysty ahýaldy qalaı baqylamaqshysyzdar? – Moratorıı agenttikke monıtorıng júrgizý, turǵyndarmen jumys isteý jáne núkteli zerthanalyq saraptama júrgizý turǵysynan erekshe mindetter qoıady. Sondyqtan tikeleı tekserýlerdi biz tek Bas prokýratýranyń bekitýi boıynsha ǵana jáne erekshe jaǵdaılarda – halyq densaýlyǵyna tikeleı qaýipti jappaı ýlanýlar jaǵdaıynda júzege asyra alamyz. Bızneske túsetin júktemeni tómendetý úshin agenttik kameraldyq baqylaýǵa, monıtorıngke, turǵyndarǵa ózderiniń sapaly taýarlardy tutynýǵa quqyqtaryn qorǵaý isinde belsendi azamattyq ustanymnyń qajettiligi týraly aqparat berýdi josparlaýda. Sondyqtan biz úlken aqparattyq naýqan men aýmaqtyq departamentter arqyly ashyqtyq aksııasyn ótkizemiz. Qaýipsizdikke qatysty máselelerde eshqandaı jeńildik bolmaýy tıis degen pikirmen kelisetin kásipkerlermen birqatar kezdesýler ótkizbekpiz. Osyǵan oraı biz, bir jaǵynan, ruqsat berý rásimderi men tekserýlerdi qysqartamyz, ekinshi ja­ǵy­nan, sanıtarlyq normalardyń júıeli buzylýy úshin jaýapkershilikti kúsheıtetin bolamyz. Osylaısha, azamattardyń ómiri men densaýlyǵynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselelerinde bosańdyq bolmaıdy. – Jumystarynyń sapasyna turǵyndar jıi shaǵymdanatyn kóptegen PIK-ke qatysty agenttiktiń is-áreketi qalaı bolmaq? PIK problemalary keshe jáne búgin paıda bolǵan joq. Sondyqtan, biz jınaqtalǵan problemalardy talqylaý úshin Astanaǵa dóńgelek ústel ótkizdik. Nátıjesinde PIK qyzmetine jáne TKSh salasyndaǵy qatynastarǵa baılanysty jıi talqylanatyn on suraq anyqtaldy. Birinshi problema – kondomınıýmdardy zańdy tirkeýdiń bolmaýy jáne olardy baqylaý. Budan basqa, dóńgelek ústelge qatysýshylardyń sózderi boıynsha, monopolısterdiń PIK-pen kondomınıým nysanyn basqarý organy men sońǵy tutynýshylarǵa kommýnaldyq qyzmetterdi jetkizetin naryq sýbektileri arasynda yntymaqtastyq sharttaryn jasasý boıynsha zańnama talaptary oryndalmaýda. Qoǵamdyq uıymdardyń derekteri boıynsha, tutynýshylarǵa kóbine jalpy úı qajettilikteri úshin negizsiz tólem esepteledi. Sondaı-aq, PIK-tiń jazbasha esep­terdi páter ıelerine toqsan saıyn berýi jónindegi óziniń mindetterin oryn­­damaý faktisi bar. Turǵyndar úshin ekin­shi mańyzdy problema «TKSh-ny jańar­tý baǵdarlamasy» boıynsha kóppáterli úılerdi sapasyz jóndeý bolyp qalyp otyr. Budan basqa, kóppáterli úılerde ser­vıstik kompanııalarmen sharttar ja­sa­­sý boıynsha zańnamanyń talaptary oryn­dalmaıdy, salýshylar kóp jaǵ­daı­larda PIK qurýǵa kedergi jasaý úshin teh­nıkalyq qujattamany bermeıdi jáne olardaǵy jertóle úı-jaılaryn zańsyz ót­ki­zedi. Sonymen qatar, kóppáterli tur­ǵyn úıge jer ýchaskesine quqyq aktisin alýǵa baılanysty qıyndyqtar jıi týyndaıdy. – Agenttik áleýmettik shıelenistiń ósýine jáne tutynýshylardyń nara­zy­lyǵyna alyp keletin kommýnaldyq qyzmetterge baǵanyń negizsiz ósýimen aınalysatyn bola ma? – Tarıf jasaý máselelerimen zań boıynsha Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttigi aınalysady. Sonymen qatar, shaǵymdardyń kóbiniń kommýnaldyq qyzmetter tarıfteriniń artýyna baılanysty ekendigin eskere otyryp, agenttik osy máselelerdi TMRA, tutynýshylardyń qoǵamdyq birlestikteriniń basshylaryn shaqyra otyryp, úılestirý keńesi otyrys­tarynda qaraıtyn bolady. Jalpy, agenttik tarıfterdi qalyptastyrýdyń aı­qyn­dylyǵy qamtamasyz etilýi tıis dep sanaıdy. – Azamattardyń taǵam qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qoldanylyp jat­qan naqty sharalarǵa aýyssaq. Jaqyn­da agenttik kedendik shekaranyń ortaqtyǵyna qaramastan, Reseıden jáne Belorýssııadan qus etin ákelýge tyıym saldy... – Shyndyǵynda, ákelýge tyıym salyn­ǵa­n joq. Qazaqstan men Reseı arasyn­daǵy memlekettik shekaradan 2010 jylǵy 1 shildeden bastap barlyq baqylaý túrleri, onyń sanıtarlyq-karantındik baqylaý alyp tastalǵan. Eger qustyń eti týraly aıtatyn bolsaq, onda biz Re­seı men Belorýssııanyń jekelegen ón­dir­ý­shileri ónimderiniń sáıkes kelmeý faktileriniń anyqtalýyna baılanysty olardy ótkizýge tyıym salý boıynsha sharalar qabyldadyq. – Qazaqstanǵa qus sharýashylyǵy ónimderi men irimshik ákelýge tyıym qansha merzimge engizilgen? – Tyıym Qazaqstan qabyldaǵan naryqta ótkiziletin ónimderdiń qaýipsizdigi men sapasy úshin tıisti baqylaýdy qamtamasyz etý boıynsha mindettemeler sheginde engizilgen. Ol ónimderdiń belgilengen talaptarǵa sáıkes kelmeý sebepteri anyq­talǵanǵa deıin ýaqytsha sıpatta bolady. – Shetelden jáne KO elderinen alkogol ónimderiniń birneshe túrlerin ákelýge jáne ótkizýge ýaqytsha tyıym salý qandaı sebepterge baılanysty engizildi? – Tyıym salýǵa daıyndaýshy nemese ımporttaýshy týraly aqparattyń bolmaý, zattańbadaǵy búlingen jáne anyq emes tańbalaý, sondaı-aq, memlekettik tildegi aqparattyń ishinara nemese tolyq bolmaýy sebep. Osyndaı jaǵdaıda aza­mat­tardyń ónimniń quramy men óndirý­shisi týraly habardar bolý quqyǵy qozǵalatyny belgili. Alkogoldiń jıi kontrafakt nysany bolýyn eskere otyryp, ol týraly aqparat tolyq bolýy tıis. Tyıym salý 1 maýsymnan bas­tap engizildi jáne sol ýaqytqa deıin jaqyn sheteldegi óndirýshilerde tańbalaýdy 2013 jylǵy shildede qoldanysqa engizilgen tehnıkalyq reglamentterge sáıkes japsyrý úshin ýaqyt jetkilikti boldy ǵoı dep oılaımyn. Alys shetelderdiń araq-sharap ónimderin ımporttaýshylarǵa qatysty aıtatyn bolsaq, olarǵa uzaq ýaqyt boıy elemeı kelgen talaptardyń buzylýyn joıý úshin edáýir eńbektenýge týra keledi. – Endi sanıtarlyq-epıde­mıo­logııalyq qadaǵalaýǵa aýysalyq. Sońǵy ýaqytta baspasózde tamaqtan ý­lanýlar týraly jıi jazylyp júr. Sońǵy jyldary osyndaı jaǵdaı­lardyń sany ósken sııaqty. Agenttik onymen qalaı kúrespekshi? – Eń aldymen, sanyn bilip, aıqyndap alýdy usynamyn. 2011 jyly zardap shek­ken adamdar sany 91 bolǵan 6 ýlaný jaǵ­daıy, 2012 jyly zardap shekken adamdar sany 296 bolǵan 11 jaǵdaı, 2013 jyly zardap shekken adamdar sany 243 bolǵan 8 jaǵdaı oryn aldy. Aǵymdaǵy jyldyń sáýiriniń basynan bastap elimizde jappaı tamaqtan ýlanýdyń úsh faktisi tirkeldi, olardyń nátıjesinde 70-ten astam adam zardap shekti. Tamaqtan ýlanýlardyń órshýine júr­gizilgen taldaý olardyń jyly mezgil­diń ishinde is júzinde birdeı paıda bolatynyn kórsetti jáne kóbine qoǵamdyq tamaqtaný nysandarynda jáne mektepter men bala­baq­shalardyń ashanalarynda oryn alad­y. Ýlanýdyń 44%-y toıhanalarǵa, meıramhanalar men dámhanalarǵa, 31%-y mektepke deıingi jáne mektepterdiń as bloktaryna, al 25%-y ónerkásip obektileriniń vahtalyq jáne astanalyq nysandaryna tıesili. Osylardy eskere otyryp, ónimder men qyzmetterdiń qaýipsizdik júıesin arttyrý maqsatynda agenttik qyzmetiniń aıtarlyqtaı epıdemıologııalyq mańyzy bar sýbektilerge qoıylatyn talaptardy qaıta qaraý jáne kórsetiletin qyzmetterdiń qaýipsizdigi úshin óndirýshiler men ıeleriniń jaýapkershiligin qatańdata otyryp, qaýipsizdikti baqylaý júıesin jetildirý boıynsha jumysty bastady. – Memleket basshysy jaqynda Astana qalasy bazarlarynyń qanaǵat­tanǵysyz jaǵdaıy týraly aıtty. Agenttik osy másele turǵysynan ne jasap jatyr? – Astana qalasynda azyq-túlik ta­ýar­­laryn satatyn 15 bazar jumys istep tur. 2012 jyly bazarlardyń sanı­tar­lyq-tehnıkalyq jaǵdaıyn jaqsartý jónindegi is-sharalar josparlaryn ja­saý maqsatynda bazarlardyń sanı­tarlyq-tehnıkalyq jaǵdaıyna tekserý júrgizildi. Nátıjesinde, 2012-2013 jyl­dardyń ishinde «Shapaǵat», «Qulager», «Álem» jáne «Eýrazııa», «Ásem» bazarlarynyń sanıtarlyq-tehnıkalyq jaǵdaıy jaqsartyldy. «Sharyn» bazary men «Mereı» shaǵyn bazarynda belgilengen talaptardy saqta­maýdyń oryn alýy áli de jalǵasýda. Bazar qyzmetin uıymdastyrýdaǵy eń taralǵan buzýshylyqtar azyq-túlik taýarlaryn ótkizý jáne saqtaý sharttaryn oryndamaý, bazardy kútip-ustaýǵa qoıylatyn talaptardyń buzylýy, aýmaqty aımaqtaýdyń joqtyǵy jáne taýar kórshilestiginiń buzylýy. Anyqtalǵan buzýshylyqtar boıynsha ákimshilik sharalar qabyldandy. Jalpy, respýblıka boıynsha agent­­tiktiń aýmaqtyq organdarynyń baqy­laýynda 419 azyq-túlik bazary tur, onyń ishin­de, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talap­­tarǵa saı emesi – 8. Bul Qyzylorda obly­syndaǵy eki bazar, OQO-da úsh, Astana qalasynda eki jáne Manǵystaý oblysynda bir bazar. Halyqtyń sanıtarlyq-epıdemıo­logııa­lyq salamattylyǵy salasyndaǵy zańnamany buzǵany úshin 13 mln. 41 myń teńge somasyna 13051 aıyppul salyndy. Sot organdaryna 684 materıal berildi, onyń ishinde 554 talap-aryz boıynsha sot sheshimderi qabyldandy. 402 saýda nysany jumysy sot sheshimimen ýaqytsha toqtatyldy. – Bazarlardy moratorıı kezinde baqylaı alasyzdar ma? – Biz shaǵyn jáne orta bıznes sýbek­tileriniń isine aralaspaı-aq, kameraldy baqylaý ádisimen tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa, satylatyn jáne ákelinetin ónimderdiń sapasy men qaýip­siz­digin arttyrýǵa baǵyttalǵan sha­ra­lar keshenin qurý jumystaryn bas­ta­­dyq. Agenttik memlekettik organdar, ak­kre­dıt­teý sýbektileri jáne tutyný­shy­lar ara­syndaǵy ózara aqparat almasý maq­satynda yqpaldastyrylǵan aq­parattyq jú­ıeni qurý máselesin qa­raýda, sondaı-aq osy júıe ónimderdiń teh­nıkalyq regla­mentterde belgilengen talaptarǵa sáı­kes­tigin rastaıtyn quja­t­tardy beretin jáne tirkeıtin akkredıtteý sýbektileri ju­­my­synyń ashyq bolýyn qamtamasyz etedi. – Respýblıkada jyl saıyn tur­ǵyndardyń Kongo-Qyrym ge­maorragııalyq qyzbasymen (KQGQ) syr­qattanýshylyq jaǵdaılary tirkeledi, osy ınfeksııaǵa qarsy aǵym­daǵy jyly qandaı aldyn alý sharalary qabyldanýda? – 2012 jyly aýrýdy 13 adam, 2013 jyly 7 adam juqtyrdy. Aǵymdaǵy jy­ly respýblıkada halyqtyń Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbamen syr­qat­taný jaǵdaılary tirkelgen joq. Res­pýb­lıkanyń ońtústiginde KQGQ boıynsha en­demııalyq óńirlerde malǵa, mal qora­laryna, veterınarııalyq, sanıtarlyq-epı­­demıologııalyq jáne obaǵa qarsy qyz­­metterdiń kúshterimen jergilikti at­qa­rý­­sh­y organdardyń kómegimen qolaısyz pýnk­­t­terdiń aınalasynda sanıtarlyq-qorǵanysh aımaǵyn qurý arqyly býferlik aımaqqa kenege qarsy óńdeý júrgizilýde. Aǵymdaǵy maýsymda 146 eldi mekenniń aınalasyna sanıtarlyq-qorǵanysh aımaǵy quryldy. Áńgimelesken Seıfolla Shaıynǵazy, «Egemen Qazaqstan».