Odaqtyń basty negizi – ekonomıka

Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov pen basqa da memlekettik organdardyń ókilderi Qazaqstanda tirkelgen dıplomatııalyq korpýs úshin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qol qoıylý qorytyndysyna arnalǵan brıfıng ótkizdi. Qazaqstan jaǵynan shara­ǵa, sondaı-aq, Ekonomıka jáne bıýd­jettik josparlaý, Indýs­trııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrlikteriniń ókilderi qa­tysty. Ústimizdegi jyldyń 29 mamy­rynda Astanada Joǵary Eý­­ra­­zııalyq ekonomıkalyq ke­ń­es­tiń memleket basshylary deńgeıindegi basqosýy ótip, onyń barysynda Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń, Belarýs Res­pýb­lıkasynyń jáne Reseı Fede­ra­sııasynyń prezıdentteri Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qol qoıǵany belgili. Dıplomatııalyq korpýs ókil­­­­deri aldynda sóz sóılegen E.Ydyrysov EAEO-nyń óz ju­mysyn 2015 jyldyń 1 qań­tary­­nan bastaıtynyn habarlaı kelip, Odaqtyń halyqaralyq qu­qyqtyq sýbektige ıe óńirlik eko­nomıkalyq uıym retinde qury­lyp otyrǵanyn atap kór­set­ti. Iаǵnı, áýel bastan-aq EAEO-nyń basty negizi ekono­mıka ekeni naqtylandy, dedi Qa­zaq­stan syrt­qy saıasat vedomstvo­synyń basshysy. Osy oraıda, qurylyp otyr­ǵan birtutas 170 mıllıon adam­dyq naryqtyń orasan zor ekono­mıkalyq áleýeti atap aıtyla kelip, ıntegrasııa úderisiniń oǵan qatysýshylar úshin de, syrt­taǵy áriptesteri úshin de paı­daly ekendigi kóldeneń tartyldy.  Atap aıtqanda, Qazaq­stan úshin Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik sheńberindegi ıntegrasııalyq úderister jalpy taýar aınalymyn arttyrý turǵysynan kelgende aıtarlyqtaı tıimdilik ákelgendigi málimdeldi. Máselen, saýda-sattyq kólemi 2009 jyly 72 mlrd. dollar qurasa, bul kór­setkish 2013 jyly 133 mlrd. dollarǵa jetken. Buǵan qosa, EAEO qyzmetimen baılanysty 2030 jylǵa qaraı jańa Odaqqa qatysýshy memleketterdiń ishki jalpy ónim kóleminiń artýy 25 paıyzdy quraıtyn bolady. Jańa birlestiktiń jańa múshe­lerdi qabyldaýǵa daıyn­dy­ǵy turǵysynan onyń ashyq sıpatta ekendigi de nazardan tys qalǵan joq. Bul qatysýshy memleketter úshin basqa eldermen tyǵyz ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytýyn jalǵastyryp, jańa kelisimder jasasý úshin de tıimdi bolyp tabylady. Sonymen qatar, ústi­mizdegi jyly Qazaqstannyń Dú­nıe­júzilik saýda uıymyna (DSU) kirýge nyq qadam basý­ǵa um­ty­lys tanytatyny qýat­taldy. Qazaqstan syrtqy saıasat vedom­st­vosynyń basshysy brı­fıngke qatysýshylardy bola­shaq Odaqtyń qurylymdary týraly da jan-jaqty qulaǵdar etti. Buǵan deıin jumys istegen Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik organdarynyń arqaýyn­da Joǵary keńes (memleket basshylary deńgeıinde), Úkimet­ara­lyq keńes (úkimet basshylary deńgeıinde), Eýrazııalyq eko­nomıkalyq komıssııa (Keńes jáne Alqa), Eýrazııalyq ekono­mıka­lyq odaq soty sııaqty organdar qurylatyn bolady, dedi E.Ydyrysov. Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri, son­daı-aq, bolashaq Odaqtaǵy she­shim qabyldaý mehanızmin de tú­sin­dirip berdi. Barlyq sheshimder Joǵary keńes, Úkimetaralyq keńes, sonymen qatar, Komıssııa keńesi (Keńes quramyna úkimet basshylarynyń orynbasarlary kiredi) deńgeılerinde tek qana konsensýs negizinde qa­byldanady. Komıssııa alqa­sy­nyń sheshimderi Alqa múshe­leri­niń jalpy sanynyń úshten ekisiniń basym daýysymen qa­byl­danady. Onyń ústine, Shart­ta Alqa konsensýstyq ne­giz­de sheshim qabyldaıtyn bar­lyq máselelerdiń tizimin Jo­ǵary keńes aıqyndaıtyny naq­tylanǵan. Joǵary jáne úki­met­aralyq keńesterdiń ókilet­tikterinde tómengi turǵan or­gan­dardyń, onyń ishinde, Ke­ńes­tiń jáne Komıssııa alqa­sy­nyń sheshimderiniń kúshin joıý múmkindigi qarastyrylǵan, dedi E.Ydyrysov. Shartta Odaqtyń turaqty ju­mys isteıtin qurylymdyq bólim­sheleriniń basshylyǵynda qatysýshy memleketterdiń teńdeı ókildik etý qaǵıdaty bekitilgen. Departamentter dırektorlary men Komıssııadaǵy olardyń orynbasarlary laýa­zymyna, sondaı-aq, Hatshy­lyq basshysy men onyń oryn­ba­sarlary jáne Odaq Soty keńes­shileri qyzmetine úmitkerler konkýrstyq negizde taraptardyń teń­deı ókilettiligi qaǵıdaty es­­kerile otyryp irikteledi. Bar­­­lyq qalǵan qyzmetkerler Odaq or­gandaryndaǵy basqa laýa­zym­darǵa EAEO-ǵa qatysýshy el­der­diń ony qarjylandyrýdaǵy úlestik mólsheri esepke alyna otyryp, múshe memleketter azamattarynyń arasynan konkýrstyq negizde iriktep alynady, dedi Qazaqstan Syrtqy ister mınıstri. E.Ydyrysov, sondaı-aq, brıfıngke qatysýshylardyń nazaryn Shart boıynsha mú­she elderdiń barlyǵynyń memle­kettik tilderin paıdalaný qa­ras­tyrylyp otyrǵa­nyna aýdardy. Máselen, dedi ol, taraptardyń zańdy jáne jeke tul­ǵalaryna Komıssııaǵa mem­le­­kettik til­derde qaıyrylýǵa múm­­­kindik beretin norma engizilip otyr. Buǵan qosa, Shartqa agroóner­kásip kesheni, ónerkásip, eńbek mıgrasııasy, valıýta saıasaty, qarjy naryqtaryn retteý, bá­se­kelestik saıasaty, tabıǵı mo­nopolııa, qyz­met kórsetýler já­­ne ınvestısııalar saýdasy, salyq­tar jáne salyq salý, syrt­qy saýda saıasaty, makro­eko­­nomıkalyq saıasat, energe­tıka sııaqty baǵyttar boıyn­sha bó­limder engizilgeni atap kórse­tildi. Taraptar atalǵan baǵyt­tar­dyń kópshiligi boıynsha qazirdiń ózinde BEK qalyptastyrý sheń­berinde qol jetkizilgen ýaǵda­las­tyqtardy bekitip úlgerdi. Budan bólek, tórt erkindik – taýar­lar qoz­ǵalysy, qyzmet kórse­týler, qar­jy jáne jumys kúshiniń arsenaldary, mindet­teri men maq­sat­taryna qol jet­kizýdiń tetikteri aıtar­lyqtaı jańardy, dedi sóziniń qory­tyndysynda Qa­zaqstan syrt­qy saıasat vedomstvosynyń basshysy. Múddelilik tanytylǵan áń­gime barysynda shet memle­ketterdiń elshileri Qazaq­stan ókilderinen basqa memle­ketterdiń EAEO-ǵa kirý perspektıvalary men mer­zimi, EAEO-ǵa kirýdiń onyń múshe­leriniń ekonomıkalyq reıtıngine yqpaly, Odaqtyń basqarýshy or­gandarynyń geografııalyq orna­lasýy, ulttyq memlekettik til­derdiń EAEO jumysynda paı­dalanylýy jáne de basqa kóp­tegen osy sııaqty suraqtarǵa eg­jeı-tegjeıli jaýaptar aldy. Sáýlebek BIRJAN.