Qarjy polısııasy agenttiginiń 20 jyldyǵy men Qarjy polısııasy akademııasynyń 15 jyldyǵy qarsańynda «Egemen Qazaqstan» gazeti uıymdastyrǵan dóńgelek ústel
Mine, Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttiginiń qurylǵanyna da 20 jyl toldy. Osy jyldar ishinde Qarjy polısııasynyń talaı aýqymdy, nebir mańyzdy isterdi júzege asyrǵanyn jurt ta jaqsy biledi. Sondaı irgeli jumystardyń arqasynda bizdiń elimizde sybaılas jemqorlyqtyń deńgeıi jyldan-jylǵa tómendeı túsýde. Sonaý Táýelsizdigimizdi tý etip tikken kezde-aq TMD elderi arasynda birinshi bolyp Qazaqstanda sybaılas jemqorlyqqa qarsy zań qabyldandy. Elbasymyzdyń sara saıasatynyń arqasynda ekonomıkalyq qylmystarǵa qarsy kúres júrgize alatyn mamandardy oqytý, daıarlaý jumystary júrgizildi. Sonyń biri retinde atalǵan agenttik janynan Qarjy polısııasy akademııasy ashyldy. О́ıtkeni, bilikti de bilekti mamandarsyz qaýipti keselmen kúresý ońaı emes ekeni belgili. Endi búginde Qarjy polısııasy akademııasy materıaldyq-tehnıkalyq bazasy zamanaýı, joǵary ǵylymı áleýeti bar bilikti kásibı oqytýshy-professorlyq qurammen jasaqtalǵan, jahandyq bilim berý ortasynda básekelestikke daıyn oqý ordasynyń biregeıi desek, artyq aıtqandyq emes. Biz osy oraıda «Qarjy polısııasynanmyn» dese sybaılastardyń degbirin qashyratyn, júrek jutqan mamandardy daıarlap jatqan Qarjy polısııasy akademııasyndaǵy basshylyq jáne oqytýshylyq qurammen kezdesip, «Qarjy polısııasy akademııasy – Qazaqstandaǵy sybaılas jemqorlyqqa qarsy maman daıarlaıtyn birden-bir bilim berý ortalyǵy» atty dóńgelek ústel ótkizýge muryndyq bolǵan edik. Oǵan Qarjy polısııasy akademııasynyń basshysy, zań ǵylymdarynyń doktory, professor Sarqytbek Moldabaev, akademııa bastyǵynyń ǵylym jáne halyqaralyq yntymaqtastyq jónindegi orynbasary qarjy polısııasynyń podpolkovnıgi, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty Svetlana Arystambaeva, kúndizgi bilim berý fakýltetiniń bastyǵy Manarbek Baımurzın, tárbıe jumysy bóliminiń bastyǵy, qarjy polısııasynyń podpolkovnıgi, psıhologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Zámzágúl Shaharbaeva, kýrs bastyǵy, qarjy polısııasynyń aǵa leıtenanty Serǵazy Jaqjanov jáne akademııa tyńdaýshylary, ıaǵnı magıstrant Anna Polnıkova men doktorant Erbol Omarov qatysty. Tómende olardyń «Egemen Qazaqstan» gazeti tilshisiniń qoıǵan suraqtaryna qaıtarǵan jaýaptaryn usynyp otyrmyz.
– Sarqytbek Sársembaıuly, akademııanyń bilim berý sapasy men bolashaq jospary týraly aıtsańyz.
– Qazaqstandy álemniń 30 damyǵan eliniń qataryna qosý bolyp tabylatyn «Qazaqstan – 2050» Strategııasy, eń aldymen, joǵary bilim berý sapasyn arttyrýdy talap etedi. Biz osy aıtylǵandardyń negizinde Shved polısııasyn reformalaý boıynsha tájirıbesi bar Shvedtik «Enhancer» kompanııasymen birlese otyryp, qurylymdanǵan júıe teorııasy negizinde akademııanyń uıymdastyrýshylyq qurylymyna taldaý jasadyq. Taldaý nátıjesi qyzmetkerlerdiń atqaryp otyrǵan laýazymdarynda jumys isteý qabileti, sonymen qatar, akademııanyń qurylymy men quramy qazirgi talaptarǵa sáıkestigi jáne laýazymdardyń qurylymdyq sapasyn kórsetti. Birikken zertteý nátıjesi boıynsha oqý jáne tárbıe negizin, ǵylymı zertteýdi jetildirý jáne materıaldyq-tehnıkalyq bazany jaqsartý boıynsha usynys ázirlendi.
Bilim berý sapasyn qajetti deńgeıge jetkizý úshin akademııada menedjment jáne sapa júıesin (MSJ) endirý baǵdarlamasy satyly qoldanysqa jiberildi. MSJ ázirleý jáne endirý «Human Capital Management & Competence Center» JShS birige júzege asyrylýda. Akademııa bastyǵynyń buıryǵymen sapa boıynsha basshy ókil (MSJ endirý boıynsha jáne onyń jumys isteý jaǵdaıyn qadaǵalaıtyn) – akademııa bastyǵynyń orynbasary taǵaıyndaldy, bilim berý qyzmeti úderisin biletin, quramyna JOO-nyń úzdik qyzmetkerleri engen úılestirý organy – jumys toby quryldy.
Oqý úderisine ınnovasııalyq jáne aqparattyq tehnologııany belsendi endirý bilim berý sapasyn arttyrýdyń bir úrdisi bolyp tabylady. Osy maqsatta 2013 jyly búgingi kúni qoıylǵan mindetterdi nátıjeli atqaryp jatqan, aqparattyq-tehnıkalyq qoldaý toby jáne ınnovasııalyq tehnologııa bólimi quryldy.
Akademııada ótken jyldan beri avtomattandyrylǵan aqparattyq júıe «Platonus» (AIS «Platonus») – tyńdaýshylardy ákimshiliktendirý oqý úderisin qoldaný jáne qashyqtyqtan oqytý, elektrondy qujat aınalymynyń birikken júıesi, tyńdaýshylardy oqytýda baqylaý jáne esep júrgizý sapasyn arttyrýǵa yqpal etetin oqytýdyń avtomattandyrý «úsh kıt» kredıttik júıesin qosatyn bilim berý portaly engizildi. Búginde Akademııanyń aqparattyq saıty (www.ademfinpol.kz), symsyz baılanys negizindegi Internet qyzmeti wi-fi i, buqaralyq aqparat quraldaryna sholý, Qazaqstandyq vırtýaldy ǵylymı kitaphana sekildi (QVǴK) jańalyqtarǵa qoljetimdi jaǵdaıda.
Sonymen qatar, akademııa Oxford University Press elektrondy resýrstarynyń tegin testine, Web of Knowledge (Thomson reuters) elektrondy resýrsynyń málimetter bazasyna tolyq mátindik qol jetkizdi. Qazirgi ýaqytta Qarjy polısııasy akademııasynyń ujymy halyqaralyq akkredıtasııadan ótýge daıyndyq jumysyn júrgizýde.
Akademııa elimizdegi joǵary oqý oryndarynda Jemqorlyqqa qarsy keńes qurý boıynsha usynys tastap jáne onyń tujyrymdamasyn jasady. Búgin bizdiń bul usynysymyz Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan tolyq qoldaý taýyp, ony júzege asyrý boıynsha sheshim qabyldandy. Budan basqa Qarjy polısııasy akademııasy janyndaǵy «Jemqorlyqqa qarsy bastama» bilim berý-kórme kesheniniń tujyrymdamasyn ázirledi. Jobanyń maqsaty – jemqorlyqqa qarsy tehnologııalar men bastamalardy usyný jáne kórsetý alańyn jasaý. Osy jyldyń basynan beri Qarjy polısııasy akademııasy janynan qurylǵan «Jemqorlyqqa qarsy mektep» bilim berý salasy qyzmetkerleri úshin jumys jasaıdy.
– Svetlana Andreevna, siz osy Qarjy polısııasy akademııasy qurylǵannan beri jumys istep kelesiz. Joǵary oqý ornynyń qurylýy men damýy jolynda qandaı kedergiler boldy jáne sizdiń oıyńyzsha ujym qazir qandaı deńgeıge jetti?
– Árıne, mundaı oqý ordasynyń ashylýy men qyzmetin jalǵastyrý barysynda birqatar aıaqtan shalar kedergilerdiń bolǵany ras. Degenmen, akademııany qurylǵannan beri ony birneshe talantty basshylar basqaryp otyrdy. Olardyń árqaısysy akademııanyń damyp, gúldenýine óz úlesterin qosty, árqaısysynyń ózinshe uıymdastyrý joly boldy. Biri – ǵylymı-zertteý jumysyn damytty, biri – akademııa qyzmetin tanytý baǵytynda jumys istedi. Endi biri rýhanı dúnıege, dinı toleranttylyqqa erekshe mán berdi. Máselen, búgingi basshy Sarqytbek Sársenbaıulynyń olardan ereksheligi, ol – akademııanyń árbir bilim alýshysy men qyzmetkeriniń damý áleýetine keshendi uıymdastyrýshylyqpen qaraıdy. Eń aldymen atqarylyp jatqan jumystyń ashyq kórsetilýi, atqarylar jumysqa jeke jaýapkershilik qaǵıdatymen qaraý sııaqty talaptardy aıta ketkim keledi. Búgingi júrgizilip jatqan reformalardyń arqasynda akademııa zamanaýı IT tehnologııalardy qoldanýǵa kóshti.
ESJKA basshylarynyń qoldaýymen akademııa josparly túrde eski uıymdastyrý tehnıkasy parkin aýystyrýda, zamanaýı baǵdarlamalyq qamtamasyz etý júıelerin satyp alý jolǵa qoıylǵan jáne standartqa aınalǵan bilim berý ádisterin, sonyń ishinde qashyqtyqtan oqytý jumysy júzege asyrylýda. Áriptestermen birigip, qarjy polısııasy qyzmetkerleri úshin anyqtamalyq-aqparattyq júıelerdi ázirleý qolǵa alyndy.
Bir jyl ishinde Qarjy polısııasy akademııasy ózin tek oqý orny retinde ǵana emes, brend retinde, ıaǵnı ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreske arnalǵan mamandardy shyǵaratyn oqý orny pozısııasyna turaqtandy. Bul brend, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste ózin kórsetti. Bizdiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy ǵylymı-tanymal eńbekterimizben Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi esep beredi. Bul brendtiń syrtynda muǵalimder men ǵalymdardyń, oqýshylar men qyzmetkerlerdiń ıntellekti men shyǵarmashylyq kúshi tur.
– Manarbek Saparbekuly, akademııanyń sońǵy sheshimderi oqý-ádistemelik qyzmetke qalaı áser etýde?
– Akademııanyń bastyǵy aıtqandaı, «Bizde pedagogtar az, bári zańger», sondyqtan biz alǵash ret qysqy demalys ýaqytynda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ókilderiniń qatysýymen professorlyq-oqytýshylyq quramnyń oqý-ádistemelik jıynyn ótkizdik. Atalǵan jıynnyń aıasynda biliktilikti arttyrý kýrstary, tájirıbemen almasý, esepke alý jáne vedomstvolyq oqýdy jaqsartý týraly usynymdar daıyndaldy. Budan basqa, bizde turaqty túrde «pedagogıkalyq sheberlik mektebi» qyzmet atqarady. Innovasııalyq oqytýdyń túrlerine erekshe nazar aýdarylady, eger byltyr tek úsh-tórt muǵalim ınteraktıvti taqtany qoldana alsa, qazirgi tańda mundaı daǵdy árbir muǵalimde bar.
Sońǵy jyly akademııanyń alys-jaqyn shetelderdiń ǵylym jáne bilim ortalyqtarymen qarym-qatynasy nátıjesinde qyzmetkerlerdiń áleýeti birshama artty. Mysaly, salyqtyq jáne qarjylyq zertteýler boıynsha halyqaralyq sarapshy-krımınalısterdi shaqyrý, qarjylyq jáne aýdıtorlyq esep berýdiń halyqaralyq standarttaryna sáıkes oqý baǵdarlamalardy jańartý jáne beıimdeýdiń aıasynda akademııa Úlken tórttiktiń «Deloıt jáne Týsh» ókilderimen qyzmetkerler biliktiligin arttyrý maqsatynda kelissóz júrgizedi. Sonymen qatar, aǵymdaǵy jylda «polıseılik deontologııa» jáne «Analıtıkalyq barlaý» arnaıy kýrstary daıyndaldy jáne maquldandy. Munyń bári, akademııa tyńdaýshylarynyń alyp jatqan bilim deńgeıin jáne oqý prosesiniń sapasyn jaqsartatyny sózsiz.
– Zámzágúl Jolamanqyzy, siz Qarjy polısııasy akademııasyndaǵy tárbıe jáne sport jumysynyń júrgizilý barysyn qalaı baǵalaısyz?
– Akademııanyń basshylyǵy ótken jyldan bastap tárbıe jumysy bóliminiń qyzmetine erekshe nazar aýdarýda, 2013-2016 jyldarǵa arnalǵan tárbıe jumysy bóliminiń tujyrymdamasy men baǵdarlamasy daıyndaldy jáne bekitildi, kishi komandırler, kýratorlar, ata-analar komıtetiniń keńesi sııaqty qoǵamdyq uıymdarmen jumys jaqsardy.
Bilim berý prosesinen basqa sport seksııasy, kórkem-ónerpaz úıirmeleri: vokal, hor, bı, «Jeti jarǵy» ǵylymı-teorııalyq úıirmesi, «Saıysker» debat klýby, kóńildiler men tapqyrlar klýby belsendi jumys istep keledi. Tyńdaýshylar astanalyq JOO spartakıadasy baǵdarlamalarynda 17 sport túri boıynsha jarystarǵa, shańǵy, sambo, voleıbol, jeńil atletıka, qarýdan atý, qoıan-qoltyq urys, shaǵyn fýtbol, «Prezıdentskaıa mılıa» júgirý jarysyna qatysady. Mysaly, ótken jyly akademııa 40 sporttyq is-shara ótkizdi, onda 3 439 tyńdaýshy qatysty. 58 halyqaralyq, respýblıkalyq, oblystyq, qalalyq deńgeıdegi jarystarǵa 455 tyńdaýshy qatysty, 17 kýbok, 101 medal, 203 dıplom men gramota, 26 baǵaly syılyq utyp aldy.
– Serǵazy Aıdarhanuly, akademııadaǵy tártip jóninde aıta otyrsańyz.
– Akademııa basshylyǵy tyńdaýshylardyń úlgerimi, áskerı-qyzmettik tártibi, turmystyq jaǵdaılarynyń deńgeıin jaqsartý boıynsha sharalar keshenin júzege asyrdy. Sonymen qatar, jańa oqý jylyna oqý aýdıtorııalary men jatyn oryndaryna jóndeý júrgizildi. Taǵamnyń sapasyn arttyrýdyń syry ony básekelestik ortasyna berý boldy jáne qazirgi tańda as mázirin qurýda tyńdaýshylardyń jáne kezekshi ofıserlerdiń barlyq tilekteri eskeriledi, osylaısha beriletin tamaq quramy jaqsardy.
Akademııa basshylyǵy ár kýrstyń kýrs zvenosyna kýrs bastyǵynyń oqý isi jónindegi orynbasary retinde qosymsha oryn bólindi. Kishi komandırlerdiń ınstıtýttaryna jańa komandırlerdiń qyzmetteri engizildi. Osynyń bári mamandardy daıyndaýdyń sapasyn arttyrý men oqý úrdisin tıimdi qamtamasyz etýge kómektesedi. Ár kýrsta qosymsha ofıserdiń paıda bolýymen jalpy áskerı-qyzmettik tártip, tyńdaýshylardyń ózindik daıyndyǵy qadaǵalanyp, oqýdyń nátıjesinen oń kórinis tabýda.
Taldaý kórsetkendeı, ǵylymı-zertteý jumysyna qatysatyn tyńdaýshylardyń (olar túrli ǵylymı-praktıkalyq konferensııalardyń júldegerleri men jeńimpazdary) sany artty. Qabyldanǵan is-sharalar nátıjesin saralaı otyryp tyńdaýshylar úlgeriminiń, áskerı-qyzmettik tártibiniń, ǵylymı-zertteý jumysy kórsetkishteriniń ári qaraıǵy jetilýin boljaýǵa bolady.
– Anna Andreevna, oqý ornyndaǵy sońǵy ýaqytta ótken reformalarǵa sáıkes, Qarjy polısııasy akademııasy, sizdiń pikirińizshe, qanshalyqty perspektıvaly dep oılaısyz?
– Qarjy polısııasy akademııasy – qarjy polısııasy organdaryndaǵy qyzmet ótiliniń jalǵasýymen bilim alǵysy keletin adamnyń durys tańdaǵan bilim berý orny. Qazirgi ýaqytta bilim alýshylarǵa bilim men ǵylym jumystaryn sátti jalǵastyrý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Akademııa basshylyǵynyń bastamasy boıynsha Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń buıryǵymen buryn bolmaǵan PhD doktorlyq dıssertasııalardy qorǵaý boıynsha dıssertasııalyq keńes ashyldy. 2006 jyldan beri alǵash ret akademııa magıstranttary men doktoranttarynyń sheteldik ǵylymı taǵylymdamadan ótýdi qarjylandyrý týraly másele sheshimin tapty. Aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynda magıstranttar men doktoranttardyń ǵylymı taǵylymdamadan ótý úshin Cheh Respýblıkasyna barýy qamtamasyz etildi.
– Erbol Aǵbaıuly, atalǵan Qarjy akademııasynyń basqa JOO-lardan aıyrmashylyǵy bar ma? Bar bolsa, qandaı?
– Akademııanyń Qazaqstannyń basqa JOO-dan basty negizgi aıyrmasy – onda oqýshylardyń bilim alýyna oń áser etetin joǵary teorııalyq jáne praktıkalyq bilimderi tereń, sapaly professorlyq-oqytýshylyq quramnyń bolýy. Akademııada bilim alý Qazaqstan Respýblıkasy zańdylyǵynyń damýyna jáne qylmystylyqpen kúresýdiń tıimdiligin arttyrýǵa úlken úles qosatyn quqyq qoldaný tájirıbesi máselelerin ǵylymı zertteýge múmkindik beredi. Sońǵy kezderi oqý qıyn bolǵanymen, bizge akademııada oqyǵan kóńilimizden shyǵady. Talaptar men jaýaptylyq artty. Akademııanyń basshylyǵyna bilim alýdyń jaqsy jaǵdaılary men sapaly bilim alý múmkindigi úshin alǵys bildirgimiz keledi. Osy qalyptan taımaýdy tileımin!
Dóńgelek ústeldegi áńgimeni jazyp alǵan
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».
– Sarqytbek Sársembaıuly, akademııanyń bilim berý sapasy men bolashaq jospary týraly aıtsańyz.
– Qazaqstandy álemniń 30 damyǵan eliniń qataryna qosý bolyp tabylatyn «Qazaqstan – 2050» Strategııasy, eń aldymen, joǵary bilim berý sapasyn arttyrýdy talap etedi. Biz osy aıtylǵandardyń negizinde Shved polısııasyn reformalaý boıynsha tájirıbesi bar Shvedtik «Enhancer» kompanııasymen birlese otyryp, qurylymdanǵan júıe teorııasy negizinde akademııanyń uıymdastyrýshylyq qurylymyna taldaý jasadyq. Taldaý nátıjesi qyzmetkerlerdiń atqaryp otyrǵan laýazymdarynda jumys isteý qabileti, sonymen qatar, akademııanyń qurylymy men quramy qazirgi talaptarǵa sáıkestigi jáne laýazymdardyń qurylymdyq sapasyn kórsetti. Birikken zertteý nátıjesi boıynsha oqý jáne tárbıe negizin, ǵylymı zertteýdi jetildirý jáne materıaldyq-tehnıkalyq bazany jaqsartý boıynsha usynys ázirlendi.
Bilim berý sapasyn qajetti deńgeıge jetkizý úshin akademııada menedjment jáne sapa júıesin (MSJ) endirý baǵdarlamasy satyly qoldanysqa jiberildi. MSJ ázirleý jáne endirý «Human Capital Management & Competence Center» JShS birige júzege asyrylýda. Akademııa bastyǵynyń buıryǵymen sapa boıynsha basshy ókil (MSJ endirý boıynsha jáne onyń jumys isteý jaǵdaıyn qadaǵalaıtyn) – akademııa bastyǵynyń orynbasary taǵaıyndaldy, bilim berý qyzmeti úderisin biletin, quramyna JOO-nyń úzdik qyzmetkerleri engen úılestirý organy – jumys toby quryldy.
Oqý úderisine ınnovasııalyq jáne aqparattyq tehnologııany belsendi endirý bilim berý sapasyn arttyrýdyń bir úrdisi bolyp tabylady. Osy maqsatta 2013 jyly búgingi kúni qoıylǵan mindetterdi nátıjeli atqaryp jatqan, aqparattyq-tehnıkalyq qoldaý toby jáne ınnovasııalyq tehnologııa bólimi quryldy.
Akademııada ótken jyldan beri avtomattandyrylǵan aqparattyq júıe «Platonus» (AIS «Platonus») – tyńdaýshylardy ákimshiliktendirý oqý úderisin qoldaný jáne qashyqtyqtan oqytý, elektrondy qujat aınalymynyń birikken júıesi, tyńdaýshylardy oqytýda baqylaý jáne esep júrgizý sapasyn arttyrýǵa yqpal etetin oqytýdyń avtomattandyrý «úsh kıt» kredıttik júıesin qosatyn bilim berý portaly engizildi. Búginde Akademııanyń aqparattyq saıty (www.ademfinpol.kz), symsyz baılanys negizindegi Internet qyzmeti wi-fi i, buqaralyq aqparat quraldaryna sholý, Qazaqstandyq vırtýaldy ǵylymı kitaphana sekildi (QVǴK) jańalyqtarǵa qoljetimdi jaǵdaıda.
Sonymen qatar, akademııa Oxford University Press elektrondy resýrstarynyń tegin testine, Web of Knowledge (Thomson reuters) elektrondy resýrsynyń málimetter bazasyna tolyq mátindik qol jetkizdi. Qazirgi ýaqytta Qarjy polısııasy akademııasynyń ujymy halyqaralyq akkredıtasııadan ótýge daıyndyq jumysyn júrgizýde.
Akademııa elimizdegi joǵary oqý oryndarynda Jemqorlyqqa qarsy keńes qurý boıynsha usynys tastap jáne onyń tujyrymdamasyn jasady. Búgin bizdiń bul usynysymyz Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan tolyq qoldaý taýyp, ony júzege asyrý boıynsha sheshim qabyldandy. Budan basqa Qarjy polısııasy akademııasy janyndaǵy «Jemqorlyqqa qarsy bastama» bilim berý-kórme kesheniniń tujyrymdamasyn ázirledi. Jobanyń maqsaty – jemqorlyqqa qarsy tehnologııalar men bastamalardy usyný jáne kórsetý alańyn jasaý. Osy jyldyń basynan beri Qarjy polısııasy akademııasy janynan qurylǵan «Jemqorlyqqa qarsy mektep» bilim berý salasy qyzmetkerleri úshin jumys jasaıdy.
– Svetlana Andreevna, siz osy Qarjy polısııasy akademııasy qurylǵannan beri jumys istep kelesiz. Joǵary oqý ornynyń qurylýy men damýy jolynda qandaı kedergiler boldy jáne sizdiń oıyńyzsha ujym qazir qandaı deńgeıge jetti?
– Árıne, mundaı oqý ordasynyń ashylýy men qyzmetin jalǵastyrý barysynda birqatar aıaqtan shalar kedergilerdiń bolǵany ras. Degenmen, akademııany qurylǵannan beri ony birneshe talantty basshylar basqaryp otyrdy. Olardyń árqaısysy akademııanyń damyp, gúldenýine óz úlesterin qosty, árqaısysynyń ózinshe uıymdastyrý joly boldy. Biri – ǵylymı-zertteý jumysyn damytty, biri – akademııa qyzmetin tanytý baǵytynda jumys istedi. Endi biri rýhanı dúnıege, dinı toleranttylyqqa erekshe mán berdi. Máselen, búgingi basshy Sarqytbek Sársenbaıulynyń olardan ereksheligi, ol – akademııanyń árbir bilim alýshysy men qyzmetkeriniń damý áleýetine keshendi uıymdastyrýshylyqpen qaraıdy. Eń aldymen atqarylyp jatqan jumystyń ashyq kórsetilýi, atqarylar jumysqa jeke jaýapkershilik qaǵıdatymen qaraý sııaqty talaptardy aıta ketkim keledi. Búgingi júrgizilip jatqan reformalardyń arqasynda akademııa zamanaýı IT tehnologııalardy qoldanýǵa kóshti.
ESJKA basshylarynyń qoldaýymen akademııa josparly túrde eski uıymdastyrý tehnıkasy parkin aýystyrýda, zamanaýı baǵdarlamalyq qamtamasyz etý júıelerin satyp alý jolǵa qoıylǵan jáne standartqa aınalǵan bilim berý ádisterin, sonyń ishinde qashyqtyqtan oqytý jumysy júzege asyrylýda. Áriptestermen birigip, qarjy polısııasy qyzmetkerleri úshin anyqtamalyq-aqparattyq júıelerdi ázirleý qolǵa alyndy.
Bir jyl ishinde Qarjy polısııasy akademııasy ózin tek oqý orny retinde ǵana emes, brend retinde, ıaǵnı ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreske arnalǵan mamandardy shyǵaratyn oqý orny pozısııasyna turaqtandy. Bul brend, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste ózin kórsetti. Bizdiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy ǵylymı-tanymal eńbekterimizben Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi esep beredi. Bul brendtiń syrtynda muǵalimder men ǵalymdardyń, oqýshylar men qyzmetkerlerdiń ıntellekti men shyǵarmashylyq kúshi tur.
– Manarbek Saparbekuly, akademııanyń sońǵy sheshimderi oqý-ádistemelik qyzmetke qalaı áser etýde?
– Akademııanyń bastyǵy aıtqandaı, «Bizde pedagogtar az, bári zańger», sondyqtan biz alǵash ret qysqy demalys ýaqytynda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ókilderiniń qatysýymen professorlyq-oqytýshylyq quramnyń oqý-ádistemelik jıynyn ótkizdik. Atalǵan jıynnyń aıasynda biliktilikti arttyrý kýrstary, tájirıbemen almasý, esepke alý jáne vedomstvolyq oqýdy jaqsartý týraly usynymdar daıyndaldy. Budan basqa, bizde turaqty túrde «pedagogıkalyq sheberlik mektebi» qyzmet atqarady. Innovasııalyq oqytýdyń túrlerine erekshe nazar aýdarylady, eger byltyr tek úsh-tórt muǵalim ınteraktıvti taqtany qoldana alsa, qazirgi tańda mundaı daǵdy árbir muǵalimde bar.
Sońǵy jyly akademııanyń alys-jaqyn shetelderdiń ǵylym jáne bilim ortalyqtarymen qarym-qatynasy nátıjesinde qyzmetkerlerdiń áleýeti birshama artty. Mysaly, salyqtyq jáne qarjylyq zertteýler boıynsha halyqaralyq sarapshy-krımınalısterdi shaqyrý, qarjylyq jáne aýdıtorlyq esep berýdiń halyqaralyq standarttaryna sáıkes oqý baǵdarlamalardy jańartý jáne beıimdeýdiń aıasynda akademııa Úlken tórttiktiń «Deloıt jáne Týsh» ókilderimen qyzmetkerler biliktiligin arttyrý maqsatynda kelissóz júrgizedi. Sonymen qatar, aǵymdaǵy jylda «polıseılik deontologııa» jáne «Analıtıkalyq barlaý» arnaıy kýrstary daıyndaldy jáne maquldandy. Munyń bári, akademııa tyńdaýshylarynyń alyp jatqan bilim deńgeıin jáne oqý prosesiniń sapasyn jaqsartatyny sózsiz.
– Zámzágúl Jolamanqyzy, siz Qarjy polısııasy akademııasyndaǵy tárbıe jáne sport jumysynyń júrgizilý barysyn qalaı baǵalaısyz?
– Akademııanyń basshylyǵy ótken jyldan bastap tárbıe jumysy bóliminiń qyzmetine erekshe nazar aýdarýda, 2013-2016 jyldarǵa arnalǵan tárbıe jumysy bóliminiń tujyrymdamasy men baǵdarlamasy daıyndaldy jáne bekitildi, kishi komandırler, kýratorlar, ata-analar komıtetiniń keńesi sııaqty qoǵamdyq uıymdarmen jumys jaqsardy.
Bilim berý prosesinen basqa sport seksııasy, kórkem-ónerpaz úıirmeleri: vokal, hor, bı, «Jeti jarǵy» ǵylymı-teorııalyq úıirmesi, «Saıysker» debat klýby, kóńildiler men tapqyrlar klýby belsendi jumys istep keledi. Tyńdaýshylar astanalyq JOO spartakıadasy baǵdarlamalarynda 17 sport túri boıynsha jarystarǵa, shańǵy, sambo, voleıbol, jeńil atletıka, qarýdan atý, qoıan-qoltyq urys, shaǵyn fýtbol, «Prezıdentskaıa mılıa» júgirý jarysyna qatysady. Mysaly, ótken jyly akademııa 40 sporttyq is-shara ótkizdi, onda 3 439 tyńdaýshy qatysty. 58 halyqaralyq, respýblıkalyq, oblystyq, qalalyq deńgeıdegi jarystarǵa 455 tyńdaýshy qatysty, 17 kýbok, 101 medal, 203 dıplom men gramota, 26 baǵaly syılyq utyp aldy.
– Serǵazy Aıdarhanuly, akademııadaǵy tártip jóninde aıta otyrsańyz.
– Akademııa basshylyǵy tyńdaýshylardyń úlgerimi, áskerı-qyzmettik tártibi, turmystyq jaǵdaılarynyń deńgeıin jaqsartý boıynsha sharalar keshenin júzege asyrdy. Sonymen qatar, jańa oqý jylyna oqý aýdıtorııalary men jatyn oryndaryna jóndeý júrgizildi. Taǵamnyń sapasyn arttyrýdyń syry ony básekelestik ortasyna berý boldy jáne qazirgi tańda as mázirin qurýda tyńdaýshylardyń jáne kezekshi ofıserlerdiń barlyq tilekteri eskeriledi, osylaısha beriletin tamaq quramy jaqsardy.
Akademııa basshylyǵy ár kýrstyń kýrs zvenosyna kýrs bastyǵynyń oqý isi jónindegi orynbasary retinde qosymsha oryn bólindi. Kishi komandırlerdiń ınstıtýttaryna jańa komandırlerdiń qyzmetteri engizildi. Osynyń bári mamandardy daıyndaýdyń sapasyn arttyrý men oqý úrdisin tıimdi qamtamasyz etýge kómektesedi. Ár kýrsta qosymsha ofıserdiń paıda bolýymen jalpy áskerı-qyzmettik tártip, tyńdaýshylardyń ózindik daıyndyǵy qadaǵalanyp, oqýdyń nátıjesinen oń kórinis tabýda.
Taldaý kórsetkendeı, ǵylymı-zertteý jumysyna qatysatyn tyńdaýshylardyń (olar túrli ǵylymı-praktıkalyq konferensııalardyń júldegerleri men jeńimpazdary) sany artty. Qabyldanǵan is-sharalar nátıjesin saralaı otyryp tyńdaýshylar úlgeriminiń, áskerı-qyzmettik tártibiniń, ǵylymı-zertteý jumysy kórsetkishteriniń ári qaraıǵy jetilýin boljaýǵa bolady.
– Anna Andreevna, oqý ornyndaǵy sońǵy ýaqytta ótken reformalarǵa sáıkes, Qarjy polısııasy akademııasy, sizdiń pikirińizshe, qanshalyqty perspektıvaly dep oılaısyz?
– Qarjy polısııasy akademııasy – qarjy polısııasy organdaryndaǵy qyzmet ótiliniń jalǵasýymen bilim alǵysy keletin adamnyń durys tańdaǵan bilim berý orny. Qazirgi ýaqytta bilim alýshylarǵa bilim men ǵylym jumystaryn sátti jalǵastyrý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Akademııa basshylyǵynyń bastamasy boıynsha Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń buıryǵymen buryn bolmaǵan PhD doktorlyq dıssertasııalardy qorǵaý boıynsha dıssertasııalyq keńes ashyldy. 2006 jyldan beri alǵash ret akademııa magıstranttary men doktoranttarynyń sheteldik ǵylymı taǵylymdamadan ótýdi qarjylandyrý týraly másele sheshimin tapty. Aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynda magıstranttar men doktoranttardyń ǵylymı taǵylymdamadan ótý úshin Cheh Respýblıkasyna barýy qamtamasyz etildi.
– Erbol Aǵbaıuly, atalǵan Qarjy akademııasynyń basqa JOO-lardan aıyrmashylyǵy bar ma? Bar bolsa, qandaı?
– Akademııanyń Qazaqstannyń basqa JOO-dan basty negizgi aıyrmasy – onda oqýshylardyń bilim alýyna oń áser etetin joǵary teorııalyq jáne praktıkalyq bilimderi tereń, sapaly professorlyq-oqytýshylyq quramnyń bolýy. Akademııada bilim alý Qazaqstan Respýblıkasy zańdylyǵynyń damýyna jáne qylmystylyqpen kúresýdiń tıimdiligin arttyrýǵa úlken úles qosatyn quqyq qoldaný tájirıbesi máselelerin ǵylymı zertteýge múmkindik beredi. Sońǵy kezderi oqý qıyn bolǵanymen, bizge akademııada oqyǵan kóńilimizden shyǵady. Talaptar men jaýaptylyq artty. Akademııanyń basshylyǵyna bilim alýdyń jaqsy jaǵdaılary men sapaly bilim alý múmkindigi úshin alǵys bildirgimiz keledi. Osy qalyptan taımaýdy tileımin!
Dóńgelek ústeldegi áńgimeni jazyp alǵan
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».
