«Asa qymbatty Beket inim, siz 1947 jyly 5 maýsym kúni týypsyz. Bul merzim meniń ómirimdegi eń baqytty kúnderdiń biri edi. Sol kúni men ózim toǵyz jyl ǵashyq bolǵan jan jarym Halımaǵa qosylǵanmyn. Kólik bolmaǵandyqtan, jas kelinshegimdi temirjol razezinen toǵyz shaqyrym jerdegi soǵystan júdegen jetim aýylyma jaıaý ertip ákelgenmin. Meniń kelinshegim aýylymyzǵa soǵystan keıin túsken alǵashqy kelin edi. Shamamyzǵa qaraı toı jasadyq. Kolhoz toıǵa dep bergen bir put bıdaıdy qýyryp, jartysyn talqan etip túıdirdik. Toıǵa jınalǵan jastarǵa dep dastarqanǵa bıdaı shashyp, kárilerdiń aldyna qurǵaq talqan qoıdyq. О́ıtkeni ákem Nurshaıyq soǵysta oqqa ushyp, sheshem Muhtar soǵys kezinde elde ólgen. Sondyqtan birneshe jyl ıen turǵan meniń úıimde aqsaqaldardyń aldyna qoıǵan kebir talqandy shylaıtyn bir kese sút te joq bolatyn.
Minekeı, men Qazaqstannyń shyǵys jaǵyndaǵy Aqbuzaý degen aýylda jetim toı ótkizip jatqanda, qasıetti Qazyǵurt taýynyń etegindegi Taldybulaq aýylynda siz dúnıege kelipsiz. Eki aýyl qatar toı jasap, qýanyshqa kenelipti. Joǵaryda «jetim toı» dep ataǵan sebebim, soǵys kezinde ata-anamnan aıyrylǵan men de, 1932 jylǵy ashtyqta áke-sheshesinen kóz jazyp qalǵan kelinshegim de jetim edik. Soǵysta qyryq shaqty azamatynan aıyrylǵan aýylym da jetim bolatyn.
Siz soǵystan tiri qaıtqan soldattyń besinshi balasy bolypsyz. Men soǵysta ólgen soldat ákeniń jalǵyz uly edim. Sizdiń týǵan kúnińiz ben meniń úılený toıym osylaı sáıkes kelipti.
Men sizden: «Nege sonshama qarjyńyzdy jumsap, meniń on tomdyǵymdy shyǵarýǵa nıet bildirdińiz? Qazir qaltaly kisiler óziniń aǵaıyndaryna ǵana kómektesip jatyr. Men sizdiń jaqynyńyz emes, jerlesińiz emes, aıdaladaǵy bir qaımana qazaqpyn ǵoı. Biraq ózimdi bar qazaqqa birdeımin dep esepteımin. Al bizdiń aǵaıyndar ózge turǵaı, óz jaqyndaryna da kómektese qoımaıdy», dedim.
Sonda siz kúldińiz de:
– Meniń sizdi Uly Jeńistiń 60 jyldyǵy qarsańynda qýantqym keldi, – dedińiz.
– Ne úshin?
– Ne úshin ekenin menen emes, halyqtan surańyz, – dedińiz siz.
Men qatty qýanyshtymyn, árıne. Bul on tom arqyly qýantatynyńyz jalǵyz men ǵana ma eken? Bir tomdy oqyǵan
1 000 adam, on tomdy oqyǵan 10 000 adam qýanady. Bul ǵajap oqıǵa ǵoı, qalqam-aý! Ǵajap qýanysh! Tek sizdeı asyl azamattyń qolynan ǵana keletin, júreginen shashyraıtyn qýanysh. Halyq qýanyshy.
Siz aınalańyzǵa qýanysh shashyp kele jatqan adamsyz. Onyń da birneshe mysalyn aıtaıyn. О́z qarajatyńyzben týǵan aýylyńyz Taldybulaqqa jańa mektep saldyryp berýge ýáde ettińiz. Ol ýádeńizdi abyroımen oryndadyńyz. Sóıtip, qanshama jas urpaqty, ata-anany qýanyshqa kenelttińiz. Siz «Qazyǵurt» ensıklopedııasyn shyǵarýǵa demeýshi bolýǵa ýáde berdińiz ári oǵan basshylyq ettińiz. Sóıtip, ol óńirdiń bolashaq urpaǵyna ǵajap qazyna qaldyrdyńyz. Siz Tóle bı, Qazybek bı, Áıteke bı, Toqsan bıdiń sheshendik sózderin jınaqtatyp, kitap etip shyǵarttyńyz. Sóıtip, halyqty aıaýly bılerdiń asyl sózderine kenelttińiz. Siz ataqty Toqsan bıdiń basyna eskertkish ornatý isine belsene aralasyp, beıit basyna shoıynnan qorshaý jasatyp, eskertkish tas ornatýǵa ýáde berdińiz. Beıit basyna kıiz úı tiktirtip, ardaqty ataǵa arnap as berýdi óz mindetińizge aldyńyz. Ol ýádeńizdi de oıdaǵydaı oryndap, búkil Soltústik Qazaqstan oblysy halqynyń súıispenshiligine bólendińiz. О́zińiz turǵan Petropavl qalasyna kelgen jazýshy 3.Qabdolovtyń «Meniń Áýezovim» romanynyń 500 danasyn, aqyn Q.Myrzalıevtiń 14 tomdyǵynyń 50 komplektisin (700 kitap) óz aqshańyzǵa satyp alyp, mektepterge úlestirdińiz. Adamgershiliktiń rýhanı ordasy kitaphanalarǵa únemi osyndaı kómek kórsetip kelesiz.
О́zińizge málim, qazirgi zamandaǵy qazaq halqynyń janyn qınap turǵan eń ózekti másele ana tiliniń taǵdyry ǵoı. Ekonomıkamyz ósip, es jınap kelemiz. Oǵan myń shúkirshilik. Al ana tilimizdiń jaǵdaıy jan aýyrtady. Ana tilinen aıyrylsa, qazaq ult retinde óshedi. Sondyqtan ana tilimizdiń tuǵyryn nyǵaıtyp, ómirin uzartý úshin ár saladaǵy qazaq zııalylary jan sala kirisip otyr. Ásirese, jazýshylar qaýymy jantalasa janashyrlyq bildirýde. Ǵalym da, joǵary oqý oryndary men mektep ustazdary da shyryldap, ana tiline arasha bolýda. Al zań qyzmetkerlerinen bul iske aıanbaı atsalysyp otyrǵan siz ǵanasyz. Oǵan baspasóz betterinde jarııalanǵan maqalalaryńyz kýá. Máselen, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 2004 jyly 17 qarasha kúngi sanynda basylǵan «Aldymen sanamyz silkinsin» degen maqalańyzdy alaıyq. Osy maqalańyzda siz ana tilin ardaqtaý jóninde ótkir de óreli pikirler aıttyńyz. Joǵary-tómengi laýazymdy sheneýnikter aıtpaǵan, aıta almaıtyn ýytty, otty sóz zań qyzmetkeri sizdiń aýzyńyzdan shyqty.
О́tken ǵasyrdyń otyzynshy jyldaryndaǵy ataqty lań kezinde jazyqsyz jala jabylyp, atylyp ketken asyl azamat, respýblıkamyzdyń tuńǵysh bas prokýrory Súleımen Esqaraevtyń esimin este qaldyrý úshin zań júıesiniń bir ınstıtýtyna sol kisiniń atyn bergizýińiz úlken adamgershilik. Jaqyny emes, týysy emes ári kórmegen azamattyń atyn óshirmeý úshin áýrege túsip, azaptaný qaı qazaqtyń qolynan kelip jatyr?
Men sizdi dosym dep atap otyrmyn, eger ruqsat etseńiz. О́ıtkeni adamnyń eń jaqyny (ata-anadan keıingi jáne máńgilik) adal jary ǵoı. Odan keıingi orynǵa adal dos ıe. Biraq adal dostyń da qolynan kelmeıtin jaqsylyqtary bolady. Al siz maǵan eń adal degen dos jasaı almaıtyn jaqsylyq jasap otyrsyz. Eshqandaı aralas-quralasy joq, alystaǵy beıtanys jazýshynyń 10 tomyn shyǵaryp berý degen eshbir dostyń, tipti jeke dos turǵaı, Úkimettiń qolynan kelmeı turǵan jaqsylyq. Sóıtip, siz meniń tóbemdi kókke jetkizip otyrsyz.
Jalpy, men eń baqytty aǵalaryńnyń birimin, Beket baýyrym. Meniń birinshi baqytym – keshegi 1418 kúnge sozylǵan surapyl soǵysta 786 kún alǵy shepte júrip, aman qalǵanym. Ekinshi baqytym: Halıma sııaqty dana, jany jaqsy jarmen jup jazbastan 54 jyl qyzyqty ómir súrgenim. Úshinshisi: keıbir kitaptarymnyń týa sala «tunshyǵyp» qalmaı, qaıta-qaıta jańadan «týyp» jarııalanyp jatqany. Iаǵnı oqyrmandarymnyń ózime degen ózgeshe súıispenshiligi! Al sizdiń meniń on tomymdy shyǵaryp bergen qamqorlyǵyńyz tórtinshi ári máńgilik baqytym boldy. Iá, máńgilik baqyt dep osyny aıtýǵa bolady. О́ıtkeni tiri kisiniń basynda baqyt uzaq turmaıdy. Sondyqtan máńgilik baqyt joq deımiz. Al adamnyń ólgennen keıin de aty atalyp júrse, máńgilik baqyt sol!
Asa qymbatty Beket baýyrym! Men sizge qysqa ǵana hat jazyp, shyn júrekten shyqqan alǵysymdy bildirsem dep oılap edim. Hatymnyń munshama uzaq bolyp ketkenine keshirim suraımyn. Men sizdiń Jeńistiń 60 jyldyǵy qurmetine on tomdyǵymdy shyǵartyp jatqanyńyzdy áli jurtqa jarııalaǵan joqpyn, sabyr saqtadym. Onyń ústine sizdiń de aldyn ala jar salyp, aıǵaılatyp júrýdi jaratpaıtynyńyzdy sezdim. Sondyqtan da úndemedim. «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt – nury tasysyn!» degen sóz bar emes pe? Endi el gazeti arqyly sizdiń tól ádebıetimizge degen bul ǵajap qamqorlyǵyńyzdy jurtqa jarııalaýdy jón kórdim. Oǵan siz de qarsy bolmassyz dep senemin.
Osymen óz hatymdy aıaqtaımyn, Beket baýyrym!
Alla aldyńyzdan jarylqasyn!
Sizdiń úzdik úlgińiz qazaqtyń ózge de azamattaryna oı salsyn!
Aǵalyq sálemmen,
Ázilhan NURShAIYQOV,
Qazaqstannyń halyq jazýshysy,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty».
2005 jyl
