Qazaqstan – alyp armandarǵa qol sozǵan el. Bul tek ádemi sóz emes, ýaqyt aqıqaty, bizdiń el tańdaǵan jol. Memleket basshysy N.Nazarbaev usynǵan «Qazaqstan-2050» Strategııalyq baǵdarlamasy bizge álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna enýdi mindetteıdi, oǵan jetý qurǵaq sózdi emes, tyń sheshimderdi, júıeli josparlardy, mejeli mindetter men kókjıegi keń kelisimderdi, qyrýar jumysty, batyl bastamalardy qajet etedi.
Elbasy N.Nazarbaev ıdeıasymen budan 20 jyl buryn aıtylǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq taqyryby qazir ábden pisip-jetildi. Osynsha jyldar ishinde zerttelip-zerdelengen joba qazirgi tańda ómirge ený ústinde. Elimizdegi bilikti ekonomıster men saıasatkerlerdiń, zııaly qaýymnyń buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy odaqtyń Qazaqstannyń táýelsizdigine nuqsan keltirmeı, ekonomıkalyq turǵyda damýyna oń áser etetindigi jaıly pikirleri kóńilge qonymdy. Bul týraly ıdeıa avtory da jıi aıtyp keledi, tipti Reseı eliniń bıik minberinde turyp ta aıtqan bolatyn.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý elimizdiń ekonomıkasyn nyǵaıtýǵa quıylatyn qarjy kólemin aıtarlyqtaı arttyrýǵa múmkindik beredi. Birinshiden, 170 mln.-nan astam halyqtyń naryǵy – úlken tutyný alańy, demek qazirgi 17 mln. ǵana halqy bar elimiz úshin úlken naryq keńistigi ashylady. Ekinshiden, bul el tarıhyndaǵy megajoba. Onyń áseri úlken naryq arqyly ekonomıkany kóterýge jáne ulttyq ekonomıkanyń básekege qabilettiligin nyǵaıtýǵa alyp keledi.
Qazaqstan Respýblıkasy Statıstıka agenttigi Mańǵystaý oblystyq departamentiniń málimeti boıynsha, 2013 jyly Keden odaǵy boıynsha saýda kólemi 33093,0 mln. teńge quraǵan, onyń ishinde 3223,5 mln. teńge eksport qarjysy bolsa, 29869,5 mln. teńge ımporttyq taýarlar bási. Munyń ishinde Reseı eliniń alatyn orny men saýda aınalymy kólemi aýqymdy. Joǵaryda aıtylǵan barlyq saýda kóleminiń 31 524 556, 9 mln. teńgesi Reseımen, qalǵan 1 568 462,8 mln. teńgesi Belarýs elimen aradaǵy qarym-qatynastan quralǵan. Eksport pen ımport máselesinde de osyndaı kórsetkishterge kóz jetkizemiz. Jyl basynan beri de Mańǵystaý oblysy atalmysh eldermen biraz saýda aınalymyn qurap tastady, ıaǵnı Reseımen 6 247 951, 6 mln. teńgeniń, Belarýspen 325 199, 6 mln. teńgeniń taýary almasty. Azyq-túlik túrleriniń 80 paıyzǵa jýyǵy syrttan tasymaldanatyn Mańǵystaýda qazirgi tańda eksporttan góri ımporttyń qatary qalyńdaý bolatyny túsinikti.
Mańǵystaýda Belarýs eli kásipkerlerimen birikken negizde sanaýly ári 50 adamǵa deıin jumyspen qamtý áleýeti bar shaǵyn kásiporyndar jumys jasaýda. Olardyń arasynda «Dánekerleý kompanııasy» JShS, «KEM-KAZ MOSTOSTAL» birlesken kásiporny» JShS, t.b. bar. Olar tehnıkalyq qural-jabdyqtardyń kóterme saýdasymen, avtokólikter bólshekteriniń saýdasymen jáne ınjenerlik jabdyqtar qurylystarymen aınalysady. Al Reseımen arada saýda-sattyq, kásipkerlik baılanys kólemdi. Qazir Mańǵystaýda 100-diń ústinde jaýapkershiligi shekteýli seriktestikter jumys júrgizýde. Jumyspen qamtý aýqymy jaǵynan shaǵyn bolǵanmen, qyzmeti men ónimi alýan túrli. Olardyń arasynda baılanys-telekommýnıkasııa salasynda, sáýlet salasynda jumys isteýshiler, qabyrǵa bloktaryn óndirýshiler, qara jáne tústi metall saýdasymen aınalysatyndar, elektrotehnıkalyq jáne montajdaý qyzmetin kórsetetinder bar. Munaı jáne ilespe gaz óndiretin JShS men olarǵa tehnıkalyq qoldaý kórsetetin seriktestik, bank salasynyń fılıaly, hımııalyq ónimder óndirisi, meıramhana jáne azyq-túlik tasymaldap-jetkizý, teńiz jáne jaǵalaý júk tasý kóligi, dızel otynyn, sondaı-aq avtokólik túrlerin satý, turǵyn úı emes ǵımarattar qurylysyn salý, geodezıkalyq qyzmet, kompıýterlik tehnologııa boıynsha keńes berý, vakýým jáne aýa nasostary óndirisi, azyq-túlik, sýsyndar men temeki ónimderin satý, dári-dármekter túrlerin satý sekildi qyzmet túrleri bar. Munyń bári tek quryla salǵan shaǵyn kásiporyndar emes, shaǵyn ujymy men tutynýshysy bar ujym. Demek, keshegi Keden odaǵynyń da, búginde qol qoıylǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń da negizi ózara qalyptasyp, bekı túsken baılanystarda jatyr. Atalmysh odaq osy keńistikti keńeıtip, tutynýshylar naryǵyn ulǵaıta túspek.
Mańǵystaý oblysyndaǵy Reseı jáne Belarýs elderimen baılanys tek saýda-sattyq turǵysynda ǵana emes, jan-jaqtylyq sıpatqa ıe bola túsedi. Buǵan deıin Astrahan oblysy aýmaǵyndaǵy Qurmanǵazy babamyzdyń kesenesine baryp kúı tógiltip, óner shashýyn shashyp kelip júrgen jerlester úshin endi barys-kelis, mádenı-rýhanı baılanys esh qıyndyq týǵyzbaq emes. Al, Reseıdiń birneshe qalalaryna jáne Belarýstiń astanasy Mınsk qalasyna baryp emdelip kelýshiler sany jyl ótken saıyn kóbeıip keledi. Odaq osy saparlarǵa sátti jol ashady dep oılaımyz.
Baqyt ULYQBANOV,
Mańǵystaý oblystyq kásipkerlik jáne saýda basqarmasynyń basshysy. Aqtaý.
