Úkimet
О́tken Úkimet otyrysynda birqatar ózekti máseleler talqylaýǵa túsip, óz sheshimderin tapty. Naqty toqtalsaq, Almatyda óńirlik qarjy ortalyǵyn qurý, jer telimderin sheteldikterge jalǵa berý sharty, sondaı-aq tarıftik saıasattaǵy ózgerister men halyqty jumyspen qamtý isi sekildi mańyzdy máseleler qaraldy.
Arnaıy mamandar aımaqtardy aralaıdy
Otyrystan keıin Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde brıfıng ótkizgen Úkimet músheleri birqatar jaǵymdy málimdemeler jarııalady. Máselen, Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev budan bylaı mınıstrlikterdiń mamandary aımaqtarǵa arnaıy shyǵyp, aýyl-aýdandardy jıi aralap, jaǵdaımen jergilikti jerdiń ózinde tikeleı tanysyp otyratyndyǵyn aıtty. «О́zderińizge belgili, Elbasynyń ózi árkez óńirlerge saparlaǵanda aımaq basshylarynan aýyldy jerlerdegi azamattardyń shaǵyn kásipkerligin jandandyrý úshin berilip jatqan nesıelerge ıelik etý jaıyn aldymen suraıdy. Qalypty jumys júrgizip jatqan ákimder naqty derekter keltirip, bar jaǵdaıdy múdirmeı áńgimeleıdi. Al keıbir ákimder mundaıda jerge qaraıdy.
Belgilisi – memleket aýyldy jerlerdegi kásip kózderin órkendetip, jumys oryndaryn ashý maqsatynda birneshe jyldan beri san túrli baǵdarlamalar arqyly qarjylyq qoldaý kórsetýdi toqtatqan emes. Toqtatpaıdy da. Tek, biz endi jaqyn kúnderi osy baǵdarlamalardyń nátıjesin tekserip, tanysý úshin aımaqtardy aralaıtyn bolamyz. Sebebi, keı oblystarda osyǵan qatysty olqylyqtar jetkilikti. Mysaly, Jambyl oblysy negizinen agrarly óńir bola tura, osy kúnge deıin birde-bir kredıtti sharýalarǵa úlestirmegen. Nege olaı? Rasymen de ol jaqta nesıege eshkim muqtaj emes pe, álde, oǵan qol jetkizý múmkin bolmaı otyr ma? Sol sekildi mamandardy qaıta daıarlaý isine qatysty da mysaldar jetkilikti. Aıtaıyq, Mańǵystaý oblysynda arnaıy qaıta daıarlaý kýrsynan ótken birde-bir maman qyzmetke ornalaspaǵan. Osyndaı máselelerdiń arajigin ajyratyp, tıisti sharalar qoldaný úshin mamandarymyz el aralaıtyn kez keldi. Osylaı etkende ǵana memlekettik ister ilgerileıtin bolady», dedi B.Saǵyntaev.
Almaty – Azııadaǵy óńirlik qarjylyq hab
Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde baspasóz máslıhatyn ótkizgen Ulttyq bank tóraǵasy Qaırat Kelimbetov bıylǵy jyldyń 1 jeltoqsanynda Almaty qalasyn qarjy ortalyǵy retinde damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasy qabyldanýy tıis ekendigin aıtty. «Úkimet otyrysynda Almatynyń óńirlik qarjy ortalyǵy retinde damý máselesi talqylandy. Almatyda qarjy ortalyǵyn qurý bastamasy, ókinishke qaraı, osy ýaqytqa deıin tıisti deńgeıde damytylǵan joq. Sondyqtan búgin Úkimet Ulttyq bankpen birge bul baǵyt boıynsha birqatar naqty sheshim qabyldady. Almaty qalasyndaǵy qarjy ortalyǵynyń 2020 jylǵa deıingi damý tujyrymdamasy qaıta qaralady. Bul qujat osy jyldyń 1 jeltoqsanyna deıin qabyldanady», dedi Q.Kelimbetov.
Elimizdiń bas bankıriniń aıtýyna qaraǵanda, Almaty Islam damý bankiniń Ortalyq Azııadaǵy óńirlik habyna aınalady. Jaqynda ótken Astana ekonomıkalyq forýmynda 2 mlrd. AQSh dollary kóleminde ınvestısııany memleketimizge tartý týraly Qazaqstan Úkimeti Islam damý bankimen keliskeni esimizde. Osy kelisim negizinde Almaty Ortalyq Azııadaǵy Islam damý bankiniń óńirlik habyna aınalady eken. Ulttyq bank tóraǵasy salyq salý jáne zańnama máseleleri boıynsha zańdarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jumystaryn jalǵastyrý úshin arnaıy granttar bólingenin jetkizdi. Sondaı-aq, Islam damý banki ıslam qarjylandyrýy boıynsha álemdik deńgeıdegi elýshaqty mamandy qaıta daıarlaýǵa keńes beripti. Olardyń bul tilegi taıaý arada oryndalatyn bolady.
Jerdi jalǵa berý uzartylady
Qazirgi kúnde sheteldikterge jalǵa berilgen jerdiń jalpy kólemi 313 myń gektarǵa jýyq kórinedi. Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte О́ńirlik damý mınıstri Bolat Jámishev osyny málimdedi. Onyń sózine qaraǵanda, budan bylaı sheteldik kompanııalar nemese tulǵalar jalǵa alǵan jer telimderi jobanyń ózin-ózi aqtaý merzimine deıin beriletin bolmaq. О́ıtkeni, qazirgi ýaqytta ol 10 jyl merzimge deıin shektetilgen. Endigi kezekte ol 10 jyldan uzartylady. Degenmen, oǵan qol jetkizý úshin jobaǵa ınvestısııa salý talaby oryndalýy kerek. Bul sharttar aýylsharýashylyq maqsattaryna arnalǵan jerlerge qatysty aıtyldy.
О́ńirlik damý mınıstri Úkimet otyrysynda «Keıbir zań aktilerine jer qatynastaryn retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynyń talqylanǵanyn da aıtty. Jańa zań jer telimderiniń paıdalanylmaý jaǵdaılaryn anyqtaý, jer ýchaskesin májbúrlep alyp qoıý sharttaryn jetildirý, kepilde turǵan aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy paıdalanylmaıtyn nemese zańnamany buza otyryp paıdalanylatyn jer ýchaskelerin ýaqytsha basqarý, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi sheteldikterge, azamattyǵy joq jáne sheteldik zańdy tulǵalarǵa berý men paıdalanýdyń mehanızmderin jetildirý, jeke qosalqy sharýashylyq júrgizý jónindegi normalardy retteý, memleket muqtajy úshin jer ýchaskesin májbúrlep ıelikten shyǵarý rásimin qadaǵalaýdy qamtamasyz etedi eken. Onyń aıtýyna qaraǵanda, osy zań jobasy negizinde Jer jáne Azamattyq is-júrgizý kodeksteri men «Investısııalar týraly», «Turǵyn úı qurylysynda úlestik qatysý týraly» zańdaryna birqatar túzetýler engizý kózdelip otyrǵan kórinedi.
Jumyspen qamtý sharalary shıratyldy
Elimizde kásipkerlikti damytyp, halyqty jumyspen qamtý sharalary keń aýqymda júrip jatyr. Máselen, «Aýyldy jerlerdegi kásipkerlikti damytý arqyly jumys oryndaryn qurý jáne tirek aýyldardy damytý» jobasy aıasynda aǵymdaǵy jyly shamamen 10 myń adamdy jumyspen qamtý kózdelip otyr eken. Búgingi kúnge deıin 944 adam shaǵyn kredıt alyp, 1 myńnan astam qosymsha jumys ornyn ashypty. Buryn berilgen kredıtterdi qaıtarý kestesi ázirlenip, onyń oryndalýyna monıtorıng júrgizilýde. Bul sózdi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde bolǵan baspasóz máslıhatynda aıtty. «Osy baǵytty odan ári damytý úshin óńirler «Aýyl sharýashylyǵyndaǵy kásipkerlikti qoldaý qory» AQ-tan beriletin nesıe mólsherlemesin taǵy 6 paıyzǵa azaıtý múmkindigin qarastyrýdy ótindi. Al biz oǵan qosymsha, aımaqtardaǵy qarjy uıymdary arasyndaǵy básekelestikti qamtamasyz etý úshin áleýmettik-kásipkerlik korporasııalardy qarjy agenttiginiń tizimine qosýdy da usynyp otyrmyz», dedi mınıstr.
«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda ınfraqurylymdy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn damytý esebinen jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý sharalary aıasynda aǵymdaǵy jyly shamamen 17 myń jumys orny ashylady eken. Osy maqsatty oryndaý úshin 1 037 jobany júzege asyrý josparlanǵan. Qazirgi kezde 316 jobany iske asyrý bastalyp ta ketken. Nátıjesinde 4 myńnan astam jumys orny qurylǵan. Respýblıka boıynsha qatysýshylardyń ortasha aılyq jalaqysy 40 myń teńge deńgeıinde qalyptasypty. О́ńirlerdiń kópshiliginde bastalǵan nysandardyń úles salmaǵy 47 paıyzdan joǵary ekendigin aıtty T.Dúısenova.
Aýsyldyń aldyn alý qajet
Elimiz kórshiles memleketterdiń shekaralas aýdandarynda janýarlardy aýsylǵa qarsy vaksınalaýǵa 2 mln. eýro jumsaýdy kózdep otyr. Byltyrǵy jyldyń qazan aıynda Astana qalasynda Ortalyq Azııa óńirinde aýsylmen kúresti úılestirý jáne baqylaý boıynsha sýbóńirlik keńse ashylǵany málim. Endi osy keńse janynda vaksına bankin qurý josparlanýda eken. Ondaǵy birinshi grant 2 mln. eýrony quraıdy. Ol kórshiles memleketterdiń shekaralas aýdandarynda janýarlardy vaksınalaý úshin joǵary sapaly vaksına satyp alýǵa jumsalmaq kórinedi. Sondaı-aq, elimizdiń 5 oblysynda aýsyldyń qurylymsyz aqýyzyn anyqtaý jáne vaksınalanǵan janýarlardyń ımmýnıtetti alǵany anyqtalyp jatyr. Bul týraly brıfıngte Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Gúlmıra Isaeva málim etti. «Biz qurylymdyq aqýyzǵa turaqty monıtorıng júrgizip otyrmyz. Bul bizge taıaý jyldardyń ishinde elimizdiń aýsyldan azat aımaq qataryna kirýine múmkindik beredi», dedi vıse-mınıstr. Mınıstrlik derekterine qaraǵanda, aǵymdaǵy jyldyń 5 aıynda, keıbir jiti jáne sozylmaly ınfeksııalardy qospaǵanda, Qazaqstan aýmaǵynda epızootııalyq jaǵdaı birqalypty. Osy jyldyń basynan mamyr aıyna deıin jiti ınfeksııalardyń 74 oshaǵy tirkelipti. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 29 paıyzǵa kem eken.
Uzaq merzimdi tarıfter tıimdiligi
Aldaǵy jyldan bastap, eldegi barlyq tabıǵı monopolııalar sýbektileri 5 jyl merzimge uzaq merzimdi tarıftermen jumys isteýge aýystyrylatyn bolady. Bul rette monopolıster tarıfterdiń qoldanys kezeńinde tıimdilikti arttyrýdan túsken kiristerdi ózdiginen basqarý arqyly óndiristik shyǵyndardy tómendetýge yntalandyrylmaq. Al uzaq merzimdi kezeń ishinde belgilengen tarıfterdiń ósýi, sonymen qatar, tómendetý jaǵyna ózgerýi fors-majorlyq jaǵdaılarda jáne aıryqsha jaǵdaılarda ǵana múmkin bolady. Mysaly, strategııalyq taýarlar naryǵynyń konıýnktýrasy kúrt ózgergen kezde tıimdiligi anyq baıqalmaq. Muny Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttiginiń tóraǵasy Murat Ospanov aıtty.
Onyń sózine qaraǵanda, jańa ádister tarıfterdiń boljaldy bolýyn qamtamasyz etetindikten, elimizge kelýge nıetti ınvestorlar sanynyń artýyna sep bolmaq. Sonymen qatar, eldiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń tıimdi jumys isteýi tikeleı áser etetin kórinedi.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan».
