Jemqorlyqtyń úlken-kishisi joq

О́ziniń ómirge kelgeninen bergi 20 jyl ishinde Qar­­jy polısııasy quqyq qor­ǵaý organy retinde úlken damý jo­lyn bastan keshirdi. Vedom­stvo­nyń quzyretimen qatar, qyz­met­kerlerdiń kásibı deńgeıi ósip, maqsat-mindetteriniń aıa­sy keńeıdi, kúrdelene tústi. Bul oraıda óz oıyn taratqan Ekono­mı­kalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi (qarjy polısııasy) tóraǵasynyń orynbasary Marat Ahmetjanov osy salada atqarylyp jatqan birqatar mándi de mańyzdy isterge toqtalyp ótti. Máselen, 2013 jyly 10 myń­nan astam qylmys (10 094) tir­kelip, tergeldi, al aǵymdaǵy jy­ly olardyń sany shamamen 5 myń­dy (4 616) qurady, dedi ol.  Bul qyl­mystardyń 27 paıyzy aýyr jáne asa aýyr qylmystar kóri­nedi. Barlyq qylmystardyń ishi­nen, shamamen 65 paıyz (9 596) eko­no­mıkalyq qylmystardyń úle­sinde, 21 paıyz (2 828) – sybaı­las jemqorlyq qylmystardy qu­raıdy. 2013-2014 jyldary aıaqtalǵan ister boıynsha anyq­tal­ǵan jalpy shyǵynnyń mólsheri 290 mlrd. teńgeni qurap, onyń 157 mlrd. teńgesi tergeý barysynda qabyldanǵan sharalardyń nátıjesi boıynsha qaıta óndirilgen eken. Al Agenttik qyzmetiniń bas­ty baǵyttarynyń biri sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres bolyp tabylady. О́tken jyldan bas­tap búgingi kúnge deıin ártúrli deńgeıdegi 300-ge jýyq basshylar qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy (194 jáne 105), onyń ishinde respýblıkalyq deńgeıde – 22 (12 jáne 10) adam, oblystyq – 83 (50 jáne 31), (qalalyq – 43 (30 jáne 13), aýdandyq – 135 (102 jáne 51). Máselen, Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstriniń orynbasary О́mirııavke, Bilim jáne ǵylym mınıstriniń orynbasary Shaıahmetovke, «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» Ulttyq kompanııasynyń prezıdenti Myrzaqulovqa, Atyraý jáne Pavlodar oblystarynyń burynǵy ákimderi Rysqalıev pen Arynǵa, SQO ákiminiń orynbasary Balahonsevke, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Veterınarlyq baqylaý men qadaǵalaý komıtetiniń burynǵy tóraǵasy Jaqypbaevqa jáne «Kazatomprom» men «Qa­zaq­stan temir joly» ulttyq kompa­nııalarynyń top menedjerleri men taǵy basqalarǵa qatysty qozǵalǵan qylmystyq ister keń qoǵamdyq pikir týdyrdy. Ekonomıkanyń qarqyndy damý prosesi vedomstvonyń al­dynda turǵan mindetterdi tu­raq­ty túrde kúrdelendirip, qyzmet­kerlerdiń kásibıligi men ekonomı­kalyq qylmystarǵa qarsy kúres qyzmetiniń tıimdiliginiń udaıy ósýin talap etti. Ýaqyt óte kele jańadan qurylǵan Qar­jy polısııasy agenttigine ishki ister organdarynyń barlyq ekono­mı­kalyq jáne qarjylyq qylmys­tarǵa qarsy kúres júrgizý ókilet­tigi berildi. Osy sátten bastap qar­jy polısııasy men salyq organdary bir-birinen derbes damydy. Tájirıbe kórsetkendeı, eko­no­mıkalyq jáne sybaılas jemqor­lyq qylmystarǵa qarsy kúreste keshendi tásil qajet ekendigi bel­gili boldy. Buǵan 2003 jyldyń jeltoqsan aıynda qarjy polısııasy organdaryna sybaılas jemqorlyq qylmystardy tergeý fýnksııalarynyń berilýine negiz edi. Sóıtip, 2005 jyldan bastap agenttik tek Prezıdentke tikeleı esep beretin boldy. Endi vedomstvo ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyq qylmystardyń anyqtalýy men tergelýin qamtamasyz etedi, dedi odan ári oıyn sabaqtaǵan M.Ahmetjanov. Búgingi tańda qarjy polısııa­sy – elimizdiń ekonomıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha kúrdeli máselelerdi sheshýge jáne sybaılas jemqorlyqtyń barlyq kórinisterine qarsy is-qımyl júrgizýge qabiletti joǵary kásibı kadrlyq quramy bar organ. Memleketke zalal keltirgen jáne úlken qoǵamdyq pikiri bar birtalaı qylmystar anyqtalyp, tergeldi. Respýblıkanyń bıýd­jetine mıllıardtaǵan teńge qaı­tarylýda. Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan Jol­daýynda jáne basqa da baǵdar­la­ma­lyq qujattarda atalyp ótil­gen tapsyrmalardy eskere otyryp, agenttik sońǵy birneshe jyl­dan beri vedomstvonyń strategııalyq baǵyttary men min­detterin jetildirip jáne keńeı­tip keledi. «Ahýaldyq ortalyq» qyzmeti bastalǵannan beri satyp alý negizdiligi men josparlanatyn baǵalardy negizsiz kóterý mán-jaılaryn anyqtaý maqsatynda memlekettik organdar satyp alý josparlaryn monıtrıngteý arqyly shamamen 5 mlrd.teńge bıýdjet qarajattarynyń tıimsiz shyǵyndalýynyń aldy alyndy. Sol sııaqty kásipkerlerdi tek­serýdi ońtaılandyrýǵa baǵyt­talǵan júıeli is-sharalar da qa­byl­­danýda. Aldyn ala jasal­ǵan taldaý quqyqqa qaıshy áre­ket­terdiń naqty belgileri bar eken­digin kórsetken jaǵdaıda ǵana tekserister júrgiziledi. Qarjy polısııasynyń bastamasy boıynsha memlekettik organdarmen júrgiziletin tekseristerdiń sany jyldan-jylǵa azaıyp keledi. Eger 2011 jyly 1715 tekseris júrgizilgen bolsa, 2012 jyly – 1009, al 2013 jyly olardyń sany 340-ty qurady. Sonymen qatar, memlekettik organdardyń laýazymdy tulǵalarynyń bıznes isine zańsyz aralasý faktileriniń jolyn kesý jumysy júrgizilýde. Bul másele boıynsha agenttik Ulttyq kásipkerler pa­latasymen belsendi ózara is-qımyl jasaıdy. Sonymen qatar, júıeli sybaılas jemqorlyq, jalǵan kásipkerlik, kóleńkeli ekono­mıkaǵa qarsy turý, memlekettik satyp alý salasynda, keden jáne sa­lyq salalaryndaǵy sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres jumysy jandandyryla tústi. О́ıtkeni, jemqorlyqtyń úlken, kishisi joq. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».