Sol bir surapyl kúnderde kóshege shyqqan jastardyń saýatty bóligi eldi qıratamyz dep emes, kerisinshe, nadandyq pen ádiletsizdikke, tamyry tereńge ketken sybaılas jemqorlyq pen qyzmet bólistegi jónsiz qamqorlyqqa, bir qolǵa shoǵyrlanǵan baılyqqa, jumyssyzdyqqa, baspanasyzdyqqa, jastar saıasatyndaǵy salǵyrttyqqa qarsy kúres úshin dep shyqty. Qoǵamda ádilettik ornatamyz, otbasylyq klandardy joıamyz, ashyq saıasatqa jol ashamyz dep sendi. О́kinishtisi, órimdeı jastarymyzdyń basym bóligi sodyrlardyń aldaýyna, memleketti kúshpen basyp alý arqyly tóńkeris jasaýdy kóksegen terispıǵyldy opasyzdardyń arbaýyna ilikti.
«Ishten shyqqan jaý jaman» degendi babalar tegin aıtpaǵan. Aı-kúnniń amanynda nıetine qasqyr shapqan búlikshi-sodyrlardyń arbaýynyń kesirinen qanshama jas azamattar qaza boldy. Bul – shyqqan kúndeı shyndyq!
Opasyzdyqtyń shegi sol, memlekettik tóńkeris jasaýǵa umtylǵandardyń arasynda saıası qyzmettegi adamdardyń bolǵany. Ulttyń qaýipsizdigin senip tapsyrǵan adam Táýelsizdiktiń irgesin shaıqap, memleketke qaýip tóndirgen soń basqadan ne úmit, ne qaıyr?! Budan shyǵatyn qorytyndy – joǵary laýazym ıeleri eldiń bolashaǵyna sengen jastardyń senimine satqyndyq jasady. Olar jyldar boıǵy zańsyz áreketterin odan ári jalǵastyra berý úshin, jastarǵa qarý ustatyp, olardy terrorlyq áreket etýge ıtermeledi. Esten tandyratyn sıntetıkalyq esirtki men ashy sýdy ońdy-soldy taratqanyn tergeý ızolıatorlaryn aralaǵanda óz qulaǵymyzben estidik.
Qańtarda aldanǵan, arbalǵan jastar qolshoqparǵa, quralǵa aınalýy – saldar ǵana, al munyń sebebi tym tereńde edi. Mysaly, qoǵamnyń basty indetine aınalǵan barlyq saladaǵy: densaýlyq, bilim berý, sot júıesi, aýylsharýashylyq, munaı-gaz sektory, jer qatynasy, keden júıesindegi jolǵa qoıylǵan júıeli jemqorlyq, baı balasy men kedeı balasynyń arasyndaǵy múmkindikter alshaqtyǵy, tamyr-tanystyqqa qurylǵan sybaılastyq, ádiletsiz kelgen baılyq sııaqty tizip kete berýge bolady. Bul – Qazaqstannyń saıası-áleýmettik, ekonomıkalyq keńistigine jyldar boıy batpandap kirgen «aýrýlardyń» bir parasy ǵana edi.
Buǵan qosa, jastar arasynda adal eńbektiń, bilimniń laıyqty baǵalanbaýy, olardyń ortasynda qylmystyq toptarmen baılanysy bar azamattardyń kóleńkeli lıderge aınalýyna ákelip soqtyrdy. «Avtorıtet» aǵalardy jaǵalaǵan jastardyń kóbeıgeni sonsha, qoǵamda «Bókeńniń jigitteri», «Tókeńniń balalary» degen toptardyń atynan at úrketin jaǵdaıǵa jetti. Mundaı toptar áleýmettik jeliler arqyly ózderiniń patsha ómirlerin kórsetip, talaı jastarymyzdyń sanasyn buzdy. Tipti zańdy belden basý, quzyrly oryndardyń basynan attap ótý bedelge aınaldy. Al mundaı toptardyń kóksegeni – ádiletsiz baılyq pen qýyrshaq bılik.
Olar úshin qarý ustap, álsizge álimjettik kórsetý batyrlyqpen teńestirildi. Sonyń saldarynan bir top jastar qańtar oqıǵasynda qylmeskerler arasynda «Dıkıı Arman» laqap atymen tanymal Arman Jumageldıevtiń qylmystyq is-áreketteriniń qurbany boldy. Sonda jastardyń logıkasy boıynsha eldi osyndaı opasyz-qylmyskerdiń qolyna berýge bolatynyna sengeni me?
Al Mańǵystaý óńirindegi «bizge ury Áblıazovty aldyryńdar, áıtpese bardak jasaımyz, bul óńirdi Qazaqstannan bólemiz» dep úı ishinen úı tigýdi kózdegen kóldeneń kókattylardyń úndeýin qalaı túsinemiz?! Sál bolǵanda, ózderiniń aram oılaryn iske asyrý úshin qyzýqandy jastardy «tank astyna» salýǵa daıyn boldy emes pe?
Rasynda qańtardaǵy qaıǵyly oqıǵalar jastardyń áleýmettik-ekonomıkalyq beıimdelýinde úlken olqylyqtardyń bar ekenin aıqyn kórsetti. Sol kúnderi qylmysker bolýǵa, elin opasyzdardyń qolyna berýge daıyn jas azamattarymyzdyń bar ekenin shyqqyr kózimiz kórdi. Bul asa qaýipti úrdis. Alaıda bul qubylys aspannan qulap túsken joq, buǵan jyldar boıy madaq pen maqtannan aryla almaǵan, jalǵan urandarǵa aldanǵan ıdeologııalyq keńistiktegi kemshilik pen memlekettik basqarý júıesindegi jastarǵa degen qaldyqty prınsıppen qaraýdyń nátıjesi dep bilemin.
Árıne, elimizdegi jastardyń máselesine baılanysty qaǵaz júzindegi daıarlanatyn aqparattar men onyń qazirgi shynaıy jaǵdaıynyń arasyndaǵy alshaqtyq syn kótermeıtinin bilemiz. Degenmen, bizdiń ózge Otanymyz joq.
Sondyqtan adal eńbek pen ozyq bilim baǵalanatyn qoǵam qurý úshin jastar kóp eńbektený kerek. Aram pıǵyldy bandıtterdi aǵalaıtyn zaman emes, bilimdi panalaıtyn zaman ekenin túsinetin ýaqyt jetti. Jańa bilim alýǵa, óz kásibimizdiń sheberi bolýǵa umtylatyn, istiń tek mánisin biletin emes, ádisin qatar qoldanatyn kezeń keldi. Al ol úshin elimizde Memleket basshysynyń bastamasymen túbegeıli saıası reformalar júzege asa bastady. Onyń jalǵasy tereń ekonomıkalyq, ári áleýmettik reformalarmen kómkerilýge tıis. Ol úshin otanshyl meniń zamandastarym qamdanýy qajet. Sondyqtan elimizdiń alǵan betten burylmaýy, adal mindetten taımaýy árqaısymyzǵa qasıetti paryz.
Janarbek ÁShIMJAN,
Májilis depýtaty
