Bıýdjetke qansha qarjy tústi?
Byltyr jyldyń basynan bastap aksızder boıynsha túsimder 1,6 esege ulǵaıdy: 2021 jyly bıýdjetke 468,5 mlrd teńge tússe, 2022 jyly 757,3 mlrd teńge tústi (288,8 mlrd teńgege nemese 161,6%-ǵa artyq).
Túsimderdiń oń dınamıkasyna salyq derekterin salystyra otyryp, Komıtettiń qoldanystaǵy bıznes-prosesterin avtomattandyrýdyń tıimdiligi esebinen qol jetkizildi. Túsimderdiń ósýine aksızder mólsherlemesiniń ósýi de áser etti. Mysaly, ákimshilendirý nátıjesinde alkogol óniminiń óndirisi eki esege ósti, onyń ishinde araq: 2021 jyly 2,4 mln daldan 2022 jyly 5,0 mln dalǵa deıin ósti, degenmen tutyný sol deńgeıde qaldy. Bul araq bıznesi kóleńkeden shyǵa bastaǵanyn kórsetedi. Odan túsetin túsimniń ulǵaıýy 288,8 mlrd teńgeni qurady. Iаǵnı aksızder mólsherlemesin ulǵaıtý esebinen – 186,1 mlrd teńge (64,4%); alkogol zaýyttarynyń kóleńkeden shyǵý esebinen – 102,7 mlrd teńge (35,6%).
Aksızdeletin ónimderdi ákimshilendirý qalaı júrgiziledi?
Alkogol ónimi boıynsha aıtar bolsaq, 2022 jyly 187 satýshyda tekserý júrgizildi. Olar qoldanystaǵy zańnamany buza otyryp alkogol ónimin satty. Bul rette tekserý barysynda 782,9 myń lıtr alkogol tárkilendi.
Mysaly, Shymkent qalasynda 146,2 myń bótelke nemese memleket belgilegen eń tómengi bólshek saýda baǵasynan 75,1 myń lıtr mólsherinde alkogol ónimi satyldy. Osy fakti boıynsha
QR ÁQBtK-niń 282-baby boıynsha hattama jazyldy, 1,3 mln teńge kóleminde ákimshilik aıyppul salyndy.
Sondaı-aq salyq tóleýshiniń satyp alynǵan alkogol ónimi boıynsha shegerýge alynǵan QQS somasy, keıin alkogol ónimin qaıtarý, búldirý jáne joǵaltý nátıjesinde kemitilmegeni anyqtaldy. Atalǵan buzýshylyqtar nátıjesinde bıýdjetke 104 mln teńge óndirildi.
Temeki ónimderi boıynsha 2022 jyly kontrabandalyq temeki ónimderiniń 2,7 mln qoraby anyqtaldy. Mysaly, is-sharalardy ótkizý barysynda Almaty oblysy boıynsha Ekonomıkalyq tergeý departamentimen birlesip, 925,0 myń qorap zańsyz temeki ustaldy. Qazirgi ýaqytta qylmystyq is QR QK 24 jáne 214-baptary boıynsha Qarasaı aýdandyq sotynda qaralyp jatyr.
Aksızdik salyq stavkalaryn kóterý boıynsha josparly jumys júrgizilýde. Máselen, 2023 jyldan bastap mynadaı mólsherlemeler kózdelgen:
- fıltri bar jáne fıltri joq temeki – 14 100 teńge/1000 dana;
- qyzdyrylatyn temekisi bar buıymdar – 9 870 teńge / 1000 dana;
- qubyrly temeki, temeki shegý – 12 950 teńge/kılogramm;
- elektrondy temekide qoldanýǵa arnalǵan quramynda nıkotın bar suıyqtyq – 53 teńge/mıllılıtr suıyqtyq.
Munaı ónimderi boıynsha toqtalsaq, 2022 jyly 15,6 mlrd teńge somasyna 87,7 myń tonna kóleminde qujattarsyz (kóleńkeli aınalym) munaı ónimderin ótkizýdiń 411 faktisi anyqtaldy. Sot sheshimi boıynsha 55,5 mln teńge somasyndaǵy tabysy tárkilenip, 25,7 mln teńge somasynda aıyppul esepteldi. Mysaly, Aqtóbe oblysy boıynsha munaı ónimderi bazasynan tys (aınalyp ótý) 57 tonna kóleminde benzındi ótkizý faktisi anyqtaldy, 8,6 mln teńge somasyndaǵy tabysy tárkilenip, 0,3 mln teńge somasynda aıyppul eseptelindi. Osyǵan uqsas fakt Abaı oblysynda 900 tonna kóleminde anyqtaldy, 24,7 mln teńge somasyna tárkilenip, 1,5 mln teńge somasynda aıyppul esepteldi.
Sondaı-aq EAEO elderimen shekaradaǵy Memlekettik kirister organdary tyıym salýlar men shekteýler engizilgen taýarlardyń ótkizilýine baqylaýdy júzege asyrady. Jalpy kólemi 84 myń lıtrden asatyn munaı ónimderin áketýge 335 áreket toqtatyldy.
Qazaqstan Respýblıkasynyń úshinshi eldermen shekarasynda kásipkerlerge tyıym salýlar men shekteýler engizilgen taýarlarǵa kedendik deklarasııany rásimdeýge múmkindik bermeıtin, onyń ishinde iriktemeli negizde kedendik saraptama úshin synamalar men úlgilerdi irikteýdi kózdeıtin táýekel krıterııleri engizildi.
