Soqpaqbaevtyń synyptasy

«Mektepte jaqsy oqyǵandyqtan 1940 jyly Almaty qalasynda oqýshylar arasynda ótken olımpıadaǵa túıdeı qurdasym ári synyptasym Berdibek Soq­paqbaevpen birge baryp Narynqol aýdanynyń namysyn qorǵaǵanym jadymda jazylyp qalypty», dep áńgimesin bastaǵan anamyz Ártaı Baıaqynqyzy oıyna áldene tústi me tereń bir kúrsinip qoıdy. Sosyn jadyraı otyryp sol joly jyr alyby Jam­bylmen, kúı anasy Dına Nur­peıi­so­vamen jáne basqa da óner adamdarymen kezdeskenin maqtanyshpen esine aldy. 1941 jyly jetijyldyq mektepti támamdap ári qaraı bilimin ushtaýdy maqsat etip aldyna qoıǵan armanyn ekinshi dúnıejúzilik soǵys basqa arnaǵa buryp jiberedi. Teńdesteri on segizge tolar tolmastan maıdanǵa attanyp, soǵystyń alǵashqy aılarynda-aq oqqa ushady. Aýylda shal-kempir, bala-shaǵa ǵana qalǵan ýaqytta belin bekem býǵan Ártaı Baıaqynqyzy soqa súırep, jer jyrtyp, tańnyń atysy, kúnniń batysymen sanaspaı eńbek etedi. Astyqty oraqpen oryp baýlaý­da ólshep berilgen normany kishi besinde oryp bitirip tastaıtyn qaıratty adam bolǵanyn sińir­li saýsaqtary kór­­setip tur. Bú­gin­de jasy 90-nan asqany sol tynymsyz eńbektiń arqasy bolar. Ol jyldardaǵy analardyń, shal-kempir, bala-shaǵanyń eńbekterin aıta berse shegi joq qoı. «Bári de jeńis úshin, bári de Otan úshin» dep jeńis kúnin jaqyndatqan elimizdiń myńdaǵan tyl ardagerleri ishinde bizdiń anamyzdyń da bolǵanyn árqashan maqtan etemiz. 1944 jyly Stalıngrad shaıqasynda bir qolynan aıyrylyp, ekinshi toptaǵy múgedek bolyp elge oralǵan Ákimbaı Qudabaıulymen anamyz Ártaı Baıaqyn­qyzy shańyraq qurady. Otaǵasy qol jumysyna jaramaǵandyqtan anamyz ekeýi qosylǵan ýaqyttan bastap Narynqol aýdanynyń sol kezdegi irgeli sharýashylyqtarynyń biri Voroshılov atyndaǵy kolhozdyń jylqysyn baǵyp ketedi. Soǵys áli aıaqtalmaǵan ýaqytta ekeýi aq qar, kók muzda zańǵar taýlardyń ishinde attyń alqymynan asatyn qasat qar men sýyqqa syr bermeı, el ekonomıkasyn kóterýge úlesin qosady. Osylaısha erli-zaıyptylar 1952 jylǵa deıin taýda júrip tuńǵysh uldary mektepke barýyna baılanysty Ártaı Baıaqynqyzy aýylǵa keledi de, jubaıy jylqyny jaıdaq qospen ári qaraı salt baǵyp ketedi. Aýylǵa kelgennen keıin de Ártaı ana kolhozdyń qara jumysyn erinbeı atqaryp, jalań aıaq egin sýaryp, aryq qazyp, astyq sapyryp, ógiz arbamen aýdan ortalyǵyna astyq tartady. Keıinnen «trıer», «molotılka» atty astyq tazalaıtyn, ýnıversal traktorǵa jalǵap júrgizetin jabdyqtardy meńgerip, tapsyrylǵan jumysty atqarady. Zeınetkerlikke shyǵar aldynda biraz jyldar aýyldaǵy ambýlatorııalyq-feldsherlik pýnktte sanıtarka bolyp jumys istedi. Medısınalyq pýnktte aǵash otyndy ózi jaryp ot jaǵady. Ártaı Baıaqynqyzy 8 balany aman-esen ósirgen ana. Perzentteri ártúr­li maman­dyq ıeleri. Balasynyń úsheýi pedagog bolsa, ózgeleri aýyl sharýa­shy­lyǵy, zań, ekonomıka, medısına, qury­lys salalarynyń joǵary bilimdi maman­dary bolyp eńbek etedi, bireýi ǵylym kandıdaty. 2008 jyly jol apatynan qaıtys bolǵan asyl baýyrymyz Ǵalymjannyń mezgilsiz ómirden ótýi ana­myzǵa óte qıyn soqty. Biraq, amal ne­shik, ajalǵa arasha bola almaıdy ekensiń. Ártaı Baıaqynqyzy ósirgen ul-qyzdarynan otyzdan asa nemere, jıyrma bes shóbere súıip, máýeli báıterekteı el-jurtynyń qazynaly qarııasy bolyp otyr. Adam qartaıǵanda bir bala demekshi, balalaryna «Meniń synyptasym Berdibek Soqpaqbaevtyń kitaby shyqty ma, qashan shyǵady, tezirek qolyma tıgizseńdershi», dep nazdanyp qoıatyny bar. Taıaýda tasqa basylyp shyǵady eken degenimizge birde ılanyp, birde keıip qalady. Kóńili kóterilip, jaılanyp otyrǵan kezinde nemerelerine ózi jyldar boıy saqtap júrgen synyptasynyń «Meniń atym Qoja», «О́lgender qaıtyp kelmeıdi» kitaptaryn daýystatyp oqytyp tyńdaıdy. Sirá, keıipkerler áreketin, jer-sý ataýlaryn estigende sol bir balalyq shaǵy oıyna túser. Kimnen estigenin bilmeımin, birde Almaty oblysynyń ákimi Ańsar Musahanovtyń qoldaýymen qazaq balalar ádebıetiniń klassıgi Berdibek Soqpaqbaevtyń qos tomdyǵy jaryqqa shyǵatynyn qulaǵy shalypty. Jasy 90-nan asqan ananyń endigi armany synyptasy Soqpaqbaevtyń sý jańa kitaptaryn óz qolymen ustaý bolyp otyr. Soqpaqbaevtyń synyptasy Ártaı ananyń armany oryndalyp jatsa, nur ústine nur bolar edi. Muny eli men jur­tyna adal eńbek etip, tóńireginiń syıyna bólengen qarııanyń «Júzigiń altyn bolǵansha, júziń jarqyn bolsyn» degen ómirlik ustanymynan ańǵarý qıyn emes. Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan». Nurlan Ákimbaıuly, zeınetker-ustaz. Almaty oblysy, Raıymbek aýdany.