Astananyń asqaqtyǵy – el mereıi

Investısııa – damý qaınary

Táýelsiz elimizdiń aıbary men aıdynyna aınalǵan Astana tórtkúl dúnıe túgel tanyǵan beıbitshilik pen izgilik ordasyna aınaldy. Búginde elordamyz qaı salada bolmasyn serpindi damyp keledi. Astanada júzege asyrylyp jatqan túbegeıli damý jetistikteri álemdik qaýymdastyqtyń nazarynan tys qalmady. HHI ǵasyrdyń ozyq megapolısi retinde qalamyzdyń qol jetkizgen jetistikteri álemdik sarapshylardyń laıyqty baǵasyna ıe bolýda. 1999 jyly shildede qala IýNESKO-nyń «Álem qalasy» syılyǵyna ıe boldy. 2012 jyly «Moody`s Investors Service» atty dúnıejúziniń jetekshi reıtıngtik agenttigi elordamyzǵa Vaa3 kredıttik reıtıngin usynyp, 2010 jyldyń tamyzynda «Pozıtıvtik» boljamy deńgeıine deıin kóterdi. 2011 jyly Astana «TMD men EýrAzEQ-tyń eń úzdik qalasy» atty III Halyqaralyq qalalyq baıqaý konkýrsynyń jeńimpazy atandy. Mine, munyń bári Memleket basshysynyń tikeleı qoldaýymen qalamyzdyń osy 16 jyl ishinde qarqyndy damýynyń jemisi. Astananyń aldynda turǵan búgingi basty mindet – qalany osynaý damý úrdisinen jańyldyrmaı, ilgeri bastyryp, álemniń úzdik shaharlarynyń qataryna qosý. Ol úshin, birinshi kezekte, bıznes ortanyń senimine kirip, olardyń ınvestısııalyq áleýetin ınnovasııalyq jobalarǵa tartý qajet. Sondyqtan da qanatyn keńge jaıyp kele jatqan jas qalamyzǵa molynan ınvestısııa tartý máselesi árqashan ózekti bolyp otyr. Bul másele Úkimettiń jáne qala ákimdiginiń nazarynan tys qalyp kórgen joq. Osy maqsatpen sońǵy jyldary Astana ekonomıkalyq forýmy sheńberinde turaqty túrde «Astana Invest» atty Halyqaralyq ınvestısııalyq forým ótkizý dástúrge aınaldy. Bıylǵy jyly besinshi ret ótkizilgen «Astana Invest» forýmynyń elordamyzǵa ınvestısııa tartý máselesine zor úles qosyp kele jatqandyǵy daýsyz. Qalanyń qarqyndy damý úrdi­sinde ınvestısııaǵa birinshi kezekte basymdyq berilip otyrǵandyǵy zańdy. Qala ekonomıkasyna tar­tylǵan osy ınvestısııalar az ýaqyttyń ishinde Astananyń ózin-ózi tolyq qamtamasyz etetin elimizdegi sanaýly qalalardyń qataryna kirýine múmkindik berdi. Elordanyń qazyǵy qaǵylǵan 16 jyl ýaqyt ishinde qalamyzǵa 4 trln. 780 mlrd. teńge (30 mlrd. AQSh dollary) tikeleı ınves­tısııa tartyldy. Bul birinshi kezekte qalamyzdaǵy qurylys ındýstrııasynyń damýyna erekshe yqpal etti. Osy jyldar ishinde elordamyzda 12 mln. sharshy metr turǵyn úı salynsa, onyń 4 mln. sharshy metri tek sońǵy 4 jyl ishinde boı kóterdi. Osy ınvestısııalardyń arqa­synda qalamyzdyń ındýstrııalyq damýyn joǵary deńgeıge kóterýge qol jetkizildi. Sońǵy jyldary elordada dúnıe júzine keńinen málim óndiris markalarynyń ónim­deri shyǵaryla bastady. Bul rette elordada shyǵarylatyn «Djeneral Elektrık» lokomotıvin, «Talgo» jolaýshylar vagonyn, «Alstom» elektrovozdaryn, «Evrokopter» tikushaqtaryn erekshe atap ótken jón. Tek osy atyshýly óndiris oryndarynyń ózi shyǵarǵan ónim­deriniń kólemi ótken jyly jarty mıllıard AQSh dollaryn qurady. Sońǵy 4 jyl ishinde qala ekonomıkasyna tartylǵan jekemenshik ınvestısııa kólemi úsh ese artty. Jaqynda ótken V «Astana In­vest-2014» Halyqaralyq forýmy sheńberinde jalpy kólemi 500 mln. AQSh dollaryn quraıtyn 11 ınvestısııalyq joba týraly kelisimge qol qoıyldy. Elorda ekonomıkasyna jyl­dan-jylǵa qomaqty ınvestısııa tartýdyń basty sebebi qala aýmaǵynda júrgizilip otyr­ǵan tıim­di ınvestısııalyq saıasat­tyń nátıjesi. 2001 jyly Asta­na damýy­nyń dınamıkasyn qamtama­syz etý úshin «Astananyń órkendeýi – Qa­zaqstannyń órkendeýi» atty qalanyń damýy boıynsha mem­le­kettik baǵdarlama sheńberinde Qa­zaq­stan Prezıdentiniń tapsyrmasy boıynsha «Astana – jańa qala» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy qu­ryldy. Munda jeńildetilgen quqyqtyq rejim jumys isteıdi. Investorlar korporatıvtik tabys salyǵyn, múlik salyǵyn, jer ýchaskeleriniń menshik ıeleri úshin jer salyǵyn jáne 10 jylǵa deıin jer ýchaskelerin paıdalanǵany úshin jalǵa alý tólemin tóleýden bosatylǵan. Sondaı-aq, «Astana – jańa qala» arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń jańa ákimshilik-iskerlik ortalyǵynyń aýmaǵynda obektilerdi salǵan kezde paıdalanylatyn taýarlardyń jetkizýshileriniń QQS-ty qaı­tarýy kózdelgen. Odan basqa arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń aýma­ǵynda erkin keden aımaǵy rejimi qoldanylady, ıaǵnı ınvestor­lar taýarlardy, materıaldar men jab­dyqtardy ımporttaǵan kezde keden­dik baj tóleýden bosatylady. Qalamyzda sońǵy jyldary is júzine asyrylyp jat­qan ozyq tehnologııalarǵa negiz­­del­gen ınnovasııalyq jobalar ınvestorlardyń erekshe qyzy­ǵý­shylyǵyn týǵyzýda. Bul rette «Smart Astana» jobasy negizinde júzege asyrylatyn nysandardy ataýǵa bolady. Búgingi kúni «Smart Astana» jobasy boıynsha qalamyzdyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda «As­tana qalasynyń ómir tirshiligin qamtamasyz etýdiń keshendi júıesi», kólik júıelerin jańǵyrtý jónindegi «Intellektýaldyq kólik júıesi» jobalaryna ınvestısııa tartý máselesi kún tártibine qoıylǵan. Mine, osyndaı ınnovasııalyq jobalardy, «aqyldy» tehnologııalardy qala tirshiligine keńinen engizý arqyly Astana qalasy 2017 jyldary álemniń eń ozyq 50 «aqyldy» qalalarynyń quramyna kirýdi maqsat tutyp otyr. «EKSPO-2017» Búkilálemdik jetistikter kórmesin Astanada ótkizý qalamyzdyń damý úrdisindegi aıtýly beles bolmaq. Osy Ulttyq joba sheńberinde júzege asyrylatyn ınnovasııalyq jobalar men zamanaýı qurylys nysandaryna tikeleı ınvestısııa tartý máselesi búginde barynsha basymdyqpen is-júzine asyrylýda. Qala ákimdigi «Astana EKSPO-2017» Ulttyq jobasynyń aıasynda ómir súrý standarttary óte joǵary, ekologııalyq taza, ınnovasııalyq jańa qala salý maqsatyn kún tártibine qoıyp otyr. Osy maqsatpen birqatar ozyq jobalar baǵdarlamasy jos­parlanýda. Ozyq tehnologııalarǵa negizdelgen bul jobalar qazirdiń ózinde otandyq jáne sheteldik ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyza bastady. Osy oraıda elordada jańǵyrmaly energııa qýat kózderin jáne energetıkalyq tıimdilik máselelerin sheshýdi kóz­­deıtin «Astana Grın Sıtı», EKSPO-2017 halyq­ara­lyq kórmesin ótkizý sheń­berinde qalamyzdyń kólik ınfraqu­ryly­myn jáne logıstıkasyn túbegeıli jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan «Astana mobılıtı», qalamyzdaǵy qyzmet kórsetý jáne qonaqúı bıznesiniń ınfraqurylymyn halyqaralyq standarttarǵa laıyqty damytatyn «Ýelkom tý Astana» jobalaryn erekshe atap ótýge bolady. Aldaǵy ýaqytta otandyq jáne sheteldik ınvestorlar bul zamanaýı jobalarǵa ózderiniń qomaqty ınvestısııalaryn salatyndyǵyna senim zor. О́z kezeginde bul elordamyzdyń sapaly da qarqyndy damý úrdisiniń jańa betterin ashatyndyǵy sózsiz. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».

Taǵdyrym tamyrlasqan kıeli meken

Azamat bolyp qalyptasý jyldarymyz astananyń Almatydan Arqa jerine kóshý kezeńine týra keldi. Áýeli Elbasynyń bul sheshiminiń el damýyndaǵy strategııalyq mańyzy men saıası mániniń astaryn tereń uqpasaq ta, el ordasynyń el ortasyna kelgenin shyn quptadyq. Ásker qatarynda Almaty qalasynda bolyp, sáýkeleli arý shahardyń qyzyǵy men dýmanyn talaı kórdik. Alataýdyń qoınynda jatyp, jasyl jelekke bólengen ásem Almaty ár jas qazaqtyń arman qalasy-tuǵyn, áli de sol saltanatty qalpymen arman qala bolyp qala beretinine shúbám joq. Biraq, men úshin Astananyń orny bólek! Kórkem ári kıeli qala – Astana! О́zińde azamat bolyp qalyptastyq. Ǵalamat qurylysyńa qatysyp, birshama is tyndyrǵan da boldyq. Qalanǵan ár tasyńnan ǵumyrlyq tájirıbe jınap, búkil ómirimizge altyn arqaý etip tarttyq. Kıeli deıtinim, Arqanyń kórkem de kerim arýyna ózińde júrip taǵdyr qostym. Qudaıǵa táýbe, ósip-ónip jatyrmyz. Astanamen birge boı kóterip, saltanat bıigine shyqtyq. Quldyrańdaǵan qulynshaqtarym jasampaz qalada erjetip, boıjetip keledi. О́z qolymyzben turǵyzyp jatqan qalany aralatqanda, árbir ásem ǵımarat pen jasyl jelegi jelkildegen kóshelerdiń qalaı salynyp, qalaı qulpyrǵany jóninde uzaq-uzaq áńgime shertemin. Búginde taǵdyr qosqan zaıybym muǵalıma. Orys synyptaryna qazaq tili men ádebıeti páninen dáris oqıdy. Al ózim Qazaqstandaǵy eń iri kompanııanyń biri «KEGOK» AQ-ta mamandyǵym boıynsha ınjener-energetık bolyp qyzmet atqaramyn. Shúkir, bireýden keıin, bireýden ilgeri taryqpaı, tartynbaı ǵumyr keshirýdemiz. Biz jaspyz. Búgin Astananyń 16 jyldyǵyn toılaýǵa kirisip ketsek, keleshekte elordanyń 50 jyldyǵynda egemen el tarıhy jóninde keleli sóz aıtyp otyramyz degen úmittemiz. Araılap, asqaqtaı ber kıeli qalam – Astana! Nurǵalı JUMABAIULY, qala turǵyny, ınjener-energetık.

Astanadaǵy aksııa – adam ómirine arasha bolý

Qala kúni merekesi qar­sańynda, ıaǵnı 20-21 maýsym kúnderi saǵat 10.00-15.00 araly­ǵynda Astanadaǵy «Araı» saıabaq aımaǵy men qalanyń medısınalyq mekemelerinde qalalyq ákimdiktiń qoldaýymen «Bir tamshy qan – bir adamnyń ómiri» aksııasy ótedi. Bul aksııanyń maqsaty aýyr halge tap bolǵan adamdarǵa kómektesý úshin deni saý jandardy donorlyqqa tartý bolyp tabylady. Osyǵan oraı, qaladaǵy kópsalaly stasıonarlar men transfýzıologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵynda (TǴО́O) qan alý oryndary uıymdastyrylady. Joba TǴО́O men stasıonar dárigerleriniń qatysýymen júzege asyrylmaq. Aksııa barysynda 250-300 adamnan qan alý kózdelýde. Bul sharanyń túpki maqsaty – árbir otandastarymyzdyń sanasyna adam ómirin qutqarýǵa sep bolatyn donorlyq azamattyq paryz sezimin uıalatý. Búgingi tańda elordada jańa medısınalyq nysandardyń kóbeıýine, kórsetiletin medı­sı­nalyq qyzmet pen ota jasaý sanynyń artýyna baılanys­ty qalalyq medısınalyq meke­melerdiń qanǵa degen qajettiligi 2 esege artyp, kúnine 100 lıtrge jetip otyr. Astananyń barlyq me­dı­sınalyq uıymdarynda jylyna 83000 ota jasalady. Onyń ishinde joǵary tehnologııalardy qoldaný arqyly 25000 ota ótkiziledi. Osydan-aq qanǵa degen suranys aýqymyn boljaýǵa bolady. Sondyqtan donorlyq ıgi qozǵalysty arttyrýdyń mańyzy zor. Árbir donor «qanatymen sý sepken qarlyǵashtaı» birneshe adam ómirin saqtap qalady. Qan alý oryndary 20 maýsymda – №1, №2 qalalyq emhanalarda; 21 maýsymda – «Araı» saıabaǵynyń aımaǵy, Transfýzıologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵynda jumys isteıtin bolady. Janar BIKEEVA. Astana.

Múgedekterge múmkindik

Jaqynda Qala kúni merekesi qurmetine arnalǵan múmkindigi shekteýli adamdardyń «Bárimiz birdeımiz – kemsitýdi bilmeımiz» atty baıqaýy bastaldy. Bul dástúrli baıqaý birneshe atalymdar boıynsha ótkizilip, Qala kúni merekesinde márege jetedi. Eske sala ketetin bolsaq, byltyr múmkindigi shekteýli jandar arasynda ótken osy respýblıkalyq baıqaý barysynda «Al, qurbym» ánimen astanalyq A.Nuǵymanova «Úzdik oryndaýshy» atalymy boıynsha jeńimpaz atanǵan edi. Bıylǵy jarystyń alǵashqy kezeńinde de «Eń tatý otbasy», «Eń úzdik bı», «Úzdik oryndaýshy» jáne «Úzdik jasampaz» atalymdary boıynsha 50-den astam úmitkerler baq synasty. Konkýrs erejesine saı ónerimen top jarǵandar iriktelip, respýblıkalyq aýqymdaǵy sheshýshi jarysqa joldama aldy. Jarys jeńimpazdarynyń arasynda I toptaǵy múgedek Saıat Qorǵanbekovtiń óneri men ómirge degen yntasy kórermender yqylasyna bólendi. Ol óziniń ómirge degen qushtarlyǵy men azamattyq belsendiligi arqasynda berik otbasyn quryp, jigerli urpaq tárbıeleýde. Saıat Qorǵanbekovtiń otbasy 10 jyldan astam ýaqyttan beri dám-tuzy jarasyp, belsendi ómir keshýde. – Otbasy – eń asyl qazynam. Otan da otbasynan bastalady. Sondyqtan da, otbasymdy qadir tutyp, jarymdy syılap, balalarymdy maqtan etemin. О́zim balalar úıinde óstim. Endi meniń balalarym ondaı qıyndyqty kórmeı, ata-ananyń meıirimi men súıispenshiligine bólenip, jarasymdy otbasynda tárbıelenýin ómirimniń bas­ty paryzy sanaımyn, deıdi «Bárimiz birdeımiz – kemsitýdi bilmeımiz» baıqaýynyń irikteý jarysynyń jeńimpazy Saıat Qorǵanbekov. «Egemen-aqparat».

Balalar baq synasady

Bıylǵy Balalardy qorǵaý kúni elordamyzda «Aıalaǵan As­tana» ulttyq mýzykalyq tele­vızııalyq balalar baıqaýynyń jeńimpazdaryna arnalǵan arnaıy mýzykalyq mektep esigin aıqara ashty. Osy mektep qa­byrǵasynda sheberlikterin shyń­­dap, Qala kúni ótetin baı­qaýǵa daıyndalý jáne «Jańa tolqyn» baıqaýynda Qazaqstan namysyn qorǵaýǵa múmkindik alý úshin As­tanaǵa elimizdiń ár óńirinen 16 daryndy bala at aryltyp keldi. 1 maýsymda Saryarqa tósine jınalǵan balalar bir-birimen alǵash júzdesti jáne ózderiniń talanttaryn shyńdaýǵa Lına Arıfýllına sheberhanasynyń akterlik sheberlik, solfedjıo, vokal boıynsha Máskeýden kelgen ustazdarymen tanysty. Esterińizge sala keteıik, 2014 jyly naýryz-sáýir aılarynda ótken «Aıalaǵan Astana» jobasynyń irikteý jarystarynda Almaty, Taldyqorǵan, Taraz, Shymkent, Qyzylorda, Qostanaı, Oral, Atyraý, Aqtaý, Aqtóbe, Qaraǵandy, Pavlodar, Semeı, Kókshetaý, Petropavl, Astana qalalarynyń 8-12 jas aralyǵyndaǵy 1000-nan astam talantty balalary baq synas­ty. Mamyr aıynyń ortasynda fınalǵa ótken elimizdegi eń talantty balalardyń esim­deri belgili boldy. Olar: Lýı­za Nurqýatova (Aqtaý), Zamı­ra Sagadıeva (Zerendi), Danııa Ishanqulova (Oral), Muha­medálı Júginisov (Asta­na), Dılnaz Tólegen (Qy­zyl­orda), Dıas Omar (Qy­zylorda), Nastıa Pershıkova (Pav­lodar), Jahan Qabyken (As­tana), Malıka Samaǵulova (Pav­lodar), Dılnur Birjanova (Qaraǵandy), Ǵalımurat Ábdi­ma­napov (Jezqazǵan), Janaı­gerim О́tegenov (Qostanaı), Al­dııar Oreken (Ekibastuz), Iаs­mın Majıtova (Almaty), Saǵynǵan Qýanǵan (Astana), Ádi­let Meırambekov (Kók­she­taý). Aımaqtyq jarysta top jarǵandar endi Qala kúni merekesi qurmetindegi básekede baq synasady. Maýsym aıy boıy balalar astanalyq mýzykalyq mektepte ózderiniń vokaldyq qabiletterin shyńdap, Rýslan Butabaevtyń jetekshiligindegi «Zaratushtra Band» jandy daýystaǵy orkestriniń súıe­mel­deýimen qoıylatyn televı­zııalyq shoýǵa daıyndalady. Fınalǵa 12 konserttik nómir daıyndalýda. Biri jeke oryndasa, biri topta óner kórsetedi. «Aıalaǵan Astana» baıqaýy úsh ataýly jarys kúninen turady: «Balalyq shaq ánurany» (4 shilde), «Juldyzdarmen dýet jáne álemdik hıt» (5 shil­de), «Atameken» (6 shilde). Osy kúnderdegi jarys qory­tyn­dy­syna sáıkes halyqaralyq qazy­lar alqasy men telekórermender «Balalarǵa arnalǵan Jańa tol­qynǵa» joldamany alatyn jeńim­pazdy anyqtaıtyn bolady. Báseke barysynda júldeli 1,2,3 oryndarmen birge jeńim­pazǵa arnalǵan basty syılyq (1 mıllıon teńge) belgilengen. So­nymen birge arnaıy «Kórer­men kózaıymy» syılyǵy da óz ıesin kútýde. «Egemen-aqparat». Betti ázirlegen Jylqybaı Jaǵyparuly, sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV, «Egemen Qazaqstan».