Bul beınejazbany jýrnalıst Samal Qabysheva óziniń Facebook paraqshasynda jarııalap, kámelet jasyna tolmaǵan qyzdardyń tárbıesin synǵa aldy. Artynsha ol beınejazbadaǵy jasóspirimderdiń paraqshalaryna sholý jasaıdy. Onda boıjetkenderdiń alkogoldik ishimdik iship, bylapyt sózder aıtqan kadrlaryn baıqaıdy. Muny kórip, jaǵasyn ustaǵan jýrnalıst oblystyq bilim basqarmasy men ishki ister organdaryna buzaqy qyzdardy qatań jazalaý kerek degen pikirin bildiredi.
Bul jazbanyń izin jalǵap jýrnalıst mektep oqýshylary aınanyń aldynda ashyq-shashyq kıimmen bılep turǵan vıdeosyn júkteıdi. Beınejazbany kórgen jurtshylyq dúr silkindi. Facebook qoldanýshysy Rıshat Asqarbekuly qyzdardyń aǵalary, ákeleri qaıda dep suraqty tótesinen qoıyp: «Qyzǵa qyryq úıden tyıym» degen qazaq salt-dástúrindegi tárbıelik uǵym, ustanym qaıda ketkenine túsinbeı qynjylady. Taldyqorǵandaǵy qazaqtyń órimdeı qyzdarynyń áreketteri men aýyzdarynan shyqqan bylapyt sózderi jaǵa ustatty. On bes-on alty jastaǵy qarakózderdiń bir-birin tepkilegendegi qatygezdigin sózben aıtyp jetkizý múmkin emes. Jetisý jurtshylyǵy, myna jaǵdaı bútindeı bir ultqa syn. Basqalarǵa kúlki boldyq», deı kele beınejazbany jalaýlatyp jarııalaı bermeı, tez shara qoldanyp, máseleni jabý kerektigin aıtady.
Búkil áleýmettik jelilerge tarap ketken beınejazbalarǵa qatysty jaqynda Jetisý oblysynyń bilim basqarmasy da túsinikteme berdi. Bas maman Merýert Ábdiqalıevanyń sózinshe, oblys ákimdigi bilim basqarmasy, quqyq qorǵaý organdary, bilim berý salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý departamentiniń ókilderinen turatyn arnaıy komıssııa qurylǵan.
– Búginde bilim basqarmasy tarapynan jasóspirim qyzdardyń oqıtyn bilim berý uıymdarynyń tárbıe salasyndaǵy jumystaryn zerdeleý, ádistemelik kómek kórsetý jumystary júrgizildi. Keshki mektep, kolledj ákimshilikterine tártiptik sharalar qoldanyldy. 10 qańtarda bul jas qyzdardyń máselesi aýdandyq, qalalyq ákimdikter janyndaǵy kámeletke tolmaǵandar isteri jáne olardyń quqyqtaryn qorǵaý, komıssııa otyrystarynda qaralyp, sheshim shyǵarylady. Bul jerlerde mundaı minez-qulyqtaǵy balalarǵa kóp jaǵdaıda óz bilim berý uıymdarynda profılaktıkalyq jumystardy kúsheıte otyryp, qaldyrý nemese devıanttyq minez-qulyqty balalarǵa arnalǵan arnaıy mekemelerge jiberý usynysy beriledi, – dedi M. Ábdiqalıeva.
Al Jetisý oblysynyń Polısııa departamenti ókilderiniń sózinshe, beınejazba 9 qańtarda Taldyqorǵandaǵy «Samal» shaǵyn aýdanyndaǵy páterlerdiń birinde túsirilgen. Oqıǵaǵa qatysty barlyq adamnyń jeke tulǵasy anyqtalǵan. Departamenttiń málimdeýinshe, jábirlenýshi qyz ájesimen birge aryz jazýdan bas tartqan. Biraq osyǵan qaramastan ÁQBtK-niń 73-1-babynda kózdelgen «Densaýlyqqa qasaqana jeńil zııan keltirý» boıynsha is qozǵalǵan.
– Bul oqıǵaǵa qatysty kámeletke tolmaǵan 2007 jylǵy úsh qyz anyqtaldy. Qyzdardyń ata-analaryna Ákimshilik kodekstiń 127-baby boıynsha 20 AEK kóleminde aıyppul salyndy. Bul – shamamen 69 myń teńge. Tekseris barysynda jaldamaly páterde osy qyzdardy túsirip, áleýmettik jelige salǵan boıjetkendi de anyqtadyq. Ol da ákimshilik jaýapkershilikke tartylady. Budan basqa jasy kámeletke tolmaǵan qyzdarǵa páterin jalǵa bergen azamattyń da qujattaryn jınap, salyq organdaryna jiberdik. Is Jetisý oblystyq polısııa departamenti basshylarynyń baqylaýynda tur, – dedi Taldyqorǵan qalalyq polısııa basqarmasynyń bastyǵy Marat Kúshtibaev.
Sondaı-aq áleýmettik jelide jalǵyz qyzdy jabylyp urǵan mektep oqýshylarynyń polısııa qyzmetkerlerimen birge júrgen beınejazbasyn da jarııalaǵan edi. Oqıǵaǵa qatysy bar qyz ártúrli resýrstardan polısııa qyzmeti týraly beınematerıaldardy (garnızondyq jıyn, polısııa avtoparki, tanystaryn patrýldik ekıpajben jetkizýi men ýchaskede olardan jaýap alǵandaryn jáne t.b.) «Stories» jasaý maqsatynda montajdap, júktelgenin túsindirip álek boldy. Buǵan qosa jasóspirim janjalǵa tikeleı qatyspaǵanyn, tek beınerolıkti ınternet paraqshasyna salǵanyn aıtyp aqtaldy. Bul beınejazba polısııa departamentiniń Instagram jelisindegi paraqshasynda da jarııalanǵan.
Oqıǵaǵa qatysty ákimshilik is qozǵalyp, sharalar qabyldansa da, áleýmettik jeli jurtshylyǵy talqylaýyn toqtatar emes. Basym kópshiligi mundaı máselelerdiń halyqtyń aldynda keshirim suraýmen jabylatynyna qynjyldy. Olardyń paıymdaýynsha, «ózge jasóspirimderge sabaq bolý úshin qatygez jetkinshekterdi túrmege otyrǵyzý kerek» dep otyr. Endi biri ata-ananyń bala tárbıesindegi róli bosańsyp ketkenin alǵa tartty.
Kópshiliktiń bul pikirimen tanymal psıholog Anna Qudııarova da kelisedi. Onyń paıymdaýynsha, qyzdardyń ákesimen de, anasymen de ishki emosııalyq baılanysy óte nashar. «Uıada ne kórse, ushqanda sony iledi» demekshi, jasóspirimderdiń basym bóligi ata-anasynyń arasyndaǵy kıkiljińdi sanasynda jattap qalady. Buǵan qosa mekteptegi muǵalimderi ashýmen jaýap qatsa, bala eki ortada del-sal kúıde júredi», deıdi psıholog.
– Bul ár mektepte bolyp turatyn qubylys. Kerisinshe osy oqıǵa qoǵamnyń taǵy bir jarasyn ashyp kórsetti. Eger áleýmettik jelini bulaı shýlatpasa, ata-analar, mektep dırektorlary, odan qaldy psıhologter jaýapkershilikti bir-birine artyp júre beretin be edi, kim bilsin? Qyzdardyń beınejazbany ınternetke júkteýi – beısanaly, sanaly túrde ishki janaıqaıy. Bul – boıjetkenderdiń ishki qubylystardy, ózara daý-damaıdy ıgere almaı jatqanynyń kórinisi,– dedi Ortalyq Azııa psıhoanalız ınstıtýtynyń dırektory A.Qudııarova.
Psıholog sondaı-aq jasóspirimder arasyndaǵy qatygezdiktiń osynshalyqty nasyrǵa shabýyna bilikti mamandardyń jetispeýshiligi túrtki bolǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, búginde Psıhoanalız ınstıtýtynda 50-den astam maman bar eken. «Eger quzyrly mınıstrlik qoldaý bildirse, mektep psıhologteri men synyp jetekshilerine qoldan kelgenshe kómek qolyn sozýǵa daıynbyz. Tipti olardy tegin úıretýge keliser edik. Eń bastysy, jetkinshekter máselesiniń sebep-saldarymen kúresý úshin muǵalimderdiń basyn biriktirý kerek. Osy baǵytta arnaıy trenıngter ótkizip, mektep psıhologterin daıarlaıtyn bolsaq, mundaı sumdyq oqıǵalar azaıar edi. Dál osy oqıǵada agressııaǵa boı berip, ashýǵa býlyqqan úsh qyz mektep psıhologine sense, kómegine júginse, múmkin istiń arty osynshalyqty nasyrǵa shappas edi. Bir aıta keterligi, mundaı trenıngter men semınarlarǵa tek mektep psıhologteri emes, ata-analar da qatysýy qajet. «Bala nege jabyrqaý?», «Bala nege ashýǵa bir taban jaqyn bolyp turady?», «Jetkinshektiń jany neni qalaıdy?». Aldymen osy saýaldarǵa jaýap izdeý qajet. Qazir ata-analardyń deni jaýapkershilikti ózine alýdan qashqaqtaıdy», deıdi ol.
Ras, Taldyqorǵandaǵy oqýshy qyzdardyń tóbelesi qoǵamnyń syzdaǵan taǵy bir jarasyn, ótkir problemasyn ashyp berdi. Mundaı jaǵdaıda máseleni tek ata-ana, mektep pen bala arasyndaǵy qatynaspen shekteýge kelmes. Sebebi, bala tárbıesimen aınalysatyn ujymdy jazalap, saldarymen ǵana kúresý, máseleniń túp sebebin anyqtap, olqylyqtyń ornyn toltyryp bere almasy anyq.
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»
