Qazaq tilin sonaý jyldary ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetine oqýǵa túskennen keıin úırene bastadym. Áli esimde, birinshi kýrs stýdentterin Qostanaı oblysyna kartop jınaýǵa jiberdi. Kún saıyn tańǵy altyda joǵary kýrstyń stýdenti Ulbolsyn «Qyzdar, turyńdar!» degen sózben oıatýshy edi. Bul – men úırengen alǵashqy qazaqsha sóz.
Aýyl sharýashylyǵy jumysynda bizdiń jetekshimiz – ýnıversıtet oqytýshysy Asylbek Tasymov boldy. Keıin ol bizge qazaq tilinen sabaq berdi. Jaqsy túsindiretin edi. Bir ret ol maǵan: «Erteń túski asqa deıin qazaqsha 100-ge deıin sanap úıren», dep qatań talap qoıdy. Qudaı ońdaǵanda, kýrstastarymnyń bári kómektesti. Solardyń keńesimen shelekke ár kartopty qazaqsha sanap saldym. Kelesi kúni ashanaǵa bara jatyp, ishimnen «bir, eki, úsh....júz» dep sanap bardym. Sol sátte jattaǵanymdy umytyp qalamyn ba dep abyrjydym. Jańylysyp ketsem, qasymdaǵy qyzdar túzetip otyrdy. Áıteýir Asylbek Tasymulynyń aldynda birinshi emtıhandy «óte jaqsy» degen baǵaǵa tapsyrdym.
Maǵan qazaq tilin úırenýime fakýltetimizdiń qazaq bóliminde oqyǵan Sofıa Álıeva kómektesti. Sonyń arqasynda qazaq tilinde turmystyq deńgeıde sóıleýdi úırendim.
Birde ózim úırenisken ortadan bóten jerde qazaqsha sóıleımin dep, kúlkige qalǵanym da bar. Avtobýsta «Oqasy joq» deýdiń ornyna, «Oryn joq» deppin... Osydan keıin tanymaıtyn adamdarmen qazaqsha sóılesýge dátim barmaıtyn boldy. Boıymda bir úreı paıda boldy. Qazir men qazaqsha turmystyq deńgeıde sóıleımin, saýatty jazamyn, biraq sol úreıdi áli kúnge jeńe alar emespin.
Sol qorqynyshty jeńý úshin 2019 jyly Maǵjan Jumabaev atyndaǵy joǵary kolledjge – ózim alǵash bilim alǵan oqý ornyna qaıtyp oraldym. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-ǵa oqýǵa túskenge deıin Petropavl pedagogıkalyq kolledjinde bilim alǵan edim. Osy kolledjdi támamdap, qazaq tili jáne ádebıeti muǵalimi dıplomyn aldym. Kóńilimniń túkpirinde júrgen bir armanymnyń oryndalǵanyna qýanyshtymyn. Alaıda kóp adam meniń bul qadamymdy: «Saǵan onyń qajeti qansha?» dep túsinbeı dal.
Eki birdeı joǵary bilimnen keıin 51 jasymda qaıta oqýǵa túsýimniń sebebi kóp. Birinshiden, qazaq tilinde sóıleýdegi qorqynyshymdy jeńip, osy tildiń grammatıkasyn meńgerip, sóılem baılanysy qalaı qurylatynyn, jańa sózder qalaı týatynyn túsinip, frazeologızmderdi durys paıdalanýdy úırengim keldi.
Meniń qazaq tilinde bilim alyp júrgen balalarǵa orys tili páninen sabaq bergen kezderim boldy. Sonda balalarǵa sabaq uǵynyqty bolýy úshin qazaq tiliniń erekshelikterin bilý mańyzdy ekenin túsindim.
Al meniń kórshilerim – qandastar. Kórshi bolǵan soń, lám-mım demesten, ún-túnsiz syılasyp ómir súre almaımyz ǵoı. «Kórshi kórshiden tálim alady» degen sóz bar. Sondyqtan sálemimiz túzý, syılastyǵymyz sýymas úshin osy qadamǵa bel býdym.
Men – orys tili men ádebıetiniń ǵana emes, tarıh pániniń de muǵalimimin. Sabaqtarymnyń barysynda Otanymyzǵa, memlekettik tilge degen qurmet jaıly aıtqanymda meniń sózim jalań bolmaýǵa tıis. Men ár sózimdi isimmen dáleldeýim kerek.
Qazaqstan – meniń Otanym. Men qıyn kezderde de shekara aspadym, aldaǵy ýaqytta da týǵan elimnen ketý oıymda joq. Sondyqtan da men úshin qazaqsha sóıleý – paryz ǵana emes, qajettilik. Qazaq tilin úırenýge degen qulshynysymnyń taǵy bir sebebi bar. Ol meniń kýrstasym Narat Tolybaevtyń ákesi – belgili qazaq jazýshysy Qurmanbaı Tolybaevtyń shyǵarmalary. Sonymen qatar qazaq klassıkteriniń shyǵarmalaryn tupnusqada oqyǵanǵa ne jetsin?! Ádebıetshi úshin budan asqan mereı joq shyǵar.
Galına BALAJENTIS,
Asqar Igibaev atyndaǵy orta mekteptiń orys tili men ádebıeti pániniń muǵalimi
Soltústik Qazaqstan oblysy
