Ádebıet • 06 Aqpan, 2023

Saǵı jyry

410 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Erte, erte, ertede, eski jyldar qoınaýynda, Túrkistan oblysynyń belgisiz bir aýylynda, belgisiz bir úıde qop-qońyr qos tomdyq turatyn. Ishine úńilseńiz balalyq páktikpen, aýsar adaldyq, jylylyqpen úılesetin aqmonshaq jyrlar tógile beretin. Sábı raıly, nárkes júrekti samal elitip, eliktire túsetin. Sirá, aqynnan qalary qorǵaýshysyz, kepilsiz beıkúná óleńder ǵana.

Saǵı jyry

«Kóktemde bulttar asyǵyp,

Seldetip óte shyǵatyn,

Artynan shaıdaı ashylyp,

Dúnıe balqyp turatyn.

Malshynyp shıler nópirge,

Qaıtadan gúrlep oshaqtar,

Aspanǵa shyǵar kópirdeı –

Turatyn kempirqosaqtar».

Osynaý aq qanat shýmaqtarda qanshama ómirge ǵashyqtyq, bolashaqqa ińkárlik, erteńge qushtarlyq bar deseńshi. Alda asý-asý armandar, qojyr tas­tardaı qııal tizbekteri. Saǵı aqynnyń jany mahabbatpen sýarylǵan. Ol túnekti bilmeıdi, bilse de burylmaıdy. Shyn máninde, túnek adam sanasynda ǵana ómir súretinin eskersek, shyn aqyn nurly oıdyń habarshysy. Basyna kún baılanǵan asataıaǵyn qolyna alǵan ol oqyrmandy kóbelek qanatyna tań qalýǵa, japyraq betindegi ıeroglıftardy oqýǵa shaqyrady.

«Kóktemde bir toǵaılar shýyldaıtyn,

Kóktemde dýyldaıtyn,

Betke juqqan dalanyń aq tozańy,

Aq jańbyrlar jýmasa, jýylmaıtyn.

Tamshy kórmeı, tobarsyp qalǵan qyr da,

Jaýtańdaıtyn aspannan jaýǵan nurǵa.

Aq jańbyrdyń astynda júıtkip júrip,

Biz de aınalyp ketýshi ek aq jańbyrǵa».

Qandaı páktik! Aq jańbyrlar astynda júgirip júrip, sol jańbyrdaı páktiktiń ózine aınalý netken ǵanıbet! Aqyn óleńderi jan qubyryn shaıyp ótýshi móp-móldir ózen sekildi. Jyrlardan bas alǵan soń dúnıe marjandaı jaınap sala beredi. Rýmı aıtqandaı, terezesi balshyq jandar ǵana dúnıeni balshyq etip kórmek, al balshyqty tuma ózenmen shaıa bilsek jer beti tań qalý orny ekenin uǵynar edik. Uly Muhtar Áýezov Saǵı aqyn jóninde búı depti: «Saǵı Jıenbaevtyń birqatar óleńderin oqydym. Olarda tolyp jatqan obraz, kóp shyndyq, kópshilikke ortaq shyndyq bar. Bir túrli eliktiretin, súısindiretin, oqýshyǵa bas ıgizetin sonshalyq shyndyq pen betke ystyq demi sezilip ketkendeı kórinetin shynshyldyq bar. Poezııa kerek – osy shynshyldyq».

Aqynnyń «Oń aıaq» óleńi kúrdeli kezeńniń bet beınesin ashatyn taǵdyrly týyndy. О́leńde kún uzaqqa shóp shaýyp, maldy baǵyp, quıttaı-quıttaı sábıin qolyna alyp otyratyn maıdan ýaqytyn­daǵy jesir áıelder sýretteledi. Áıelder «keler me eken kókeshiń, qulynshaǵym, oń aıaǵyń kótershi» dep yrym etedi. Bári oń aıaqqa súıinishpen qarap, balanyń bashpaıy qybyr etse kúıigi jýylyp keterdeı qýanysady. Álgi bala birde oń aıaǵyn kóterse úıdiń ishi máz-máıram, dýman bolatyn deıdi aqyn.

«Jetkizgendeı habaryn aǵalardyń,

Máz-máıram bop turatyn bala balǵyn,

Sábı júrek seze me,

az da bolsa,

Kótergenin kóńilin analardyń».

О́zi ómir súrgen dáýir shyndyǵyn beınelegen Saǵı jyry áıelder obrazy arqyly qasiret zardabyn sezindiredi. Bir ǵana oqıǵa – zamannyń bet-bederin aıshyqtaıdy. Aqyn jyrlary izgilik qynyna salynyp, tazalyq balǵasymen soǵylǵan. Beıne bir árkim ózin tus-tustan kóre alatyn labırınt sekildi.