Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Alǵys aıtý kúni bıyl elimizde jetinshi márte toılanyp otyr. Merekeniń máni – kezinde taǵdyr tálkegimen Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan túrli etnos ókilderin qushaq jaıa qarsy alyp, aýyrtpalyq ataýlyny birge kótergen qazaq ultyna degen eldegi 100-den asa ulys rızashylyǵynyń kórinisi. Alaıda keıingi jyldarda bul merekeniń formaty ózgerip, mán-mazmuny tereńdeı tústi.
1995 jyly 1 naýryzda qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń quramynda qazir 350-den astam ulttyq mádenı ortalyq bar. Búginde bul ortanyń birligi men dostyǵy, respýblıkanyń memlekettiligi men tutastyǵynyń sımvoly retinde qabyldanady. Muny merekege oraı uıymdastyrylǵan telekópirge qatysýshylar da basa aıtty. Otyrysta zamannyń jańa syn-qaterlerin jáne konfessııaaralyq kelisimdi nyǵaıtýdaǵy naqty mindetterdi talqylady.
Jıynda sóz alǵan Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli Syr óńirindegi qurǵaqshylyq, Qostanaı oblysyndaǵy orman órti men Pavlodar oblysyndaǵy tehnogendi apat sııaqty tótenshe jáne tabıǵı jaǵdaılarda zardap shekken halyqqa kómek kórsetken qazaqstandyq qutqarýshylar, dárigerler, qarapaıym azamattarǵa rızashylyq bildiretinin aıtyp, qasterli Otanymyz úshin aıanbaı eńbek etken barsha maman ıelerine qurmet kórsetý keregin aıtty.
– Alǵys aıtý kúni meıirimdilik pen dostyqtyń jarqyn merekesi retinde keńinen atalyp ótiledi. Elimizde alǵys aıtýdyń ózindik máni bar. Is-sharanyń eń negizgi maqsattarynyń biri – óskeleń urpaqty toleranttylyqqa, bir-birine degen syılastyqqa tárbıeleý. Bul merekeniń jyl ótken saıyn máni men mazmuny tereńdep, sıpaty men qundylyǵy artyp keledi. Memleket basshysy Alǵys aıtý kúnin merekeleýdiń formatyn ózgertý qajet ekenin aıtqany belgili. Sondyqtan bul mereke tutas qoǵamnyń qundylyǵyna, barsha halyqtyń ortaq merekesine aınalýy úshin yntymaq, birlik, kelisimmen birge aınalamyzda meıirim men izgiliktiń saltanat qurýy asa mańyzdy, – dedi D.Qydyráli.
Mınıstrdiń sózin jalǵaǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary – Prezıdent Ákimshiligi Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyq meńgerýshisi Marat Ázilhanov ta jınalǵandarǵa óz alǵysyn bildirdi. Ol kóktemniń alǵashqy kúni – qazaqstandyqtardy ózara kómek, azamattyq jaýapkershilik jáne eńbek kýltiniń jasampaz qundylyqtary negizinde toptastyratyn alǵys atmosferasyna toly mereke ekenin atap ótti.
– Sizder árqaısyńyz eńbekterińizben, qoǵamdyq jumystaryńyzben, qaıyrymdylyq is-sharalaryńyzben Qazaqstannyń beıbitshilik pen kelisim aýmaǵy bolyp qalýy úshin eńbektenip júrsizder. Biz Memleket basshysyna jáne Assambleıa tóraǵasyna senimdi saıası baǵyt pen úlken aýqymdy reformalary úshin zor alǵysymyzdy bildiremiz, – dedi ol.
Deportasııa jyldarynda Qazaqstanǵa 800 myńnan astam nemis, 18 myń koreı, 507 myń taý halyqtary jáne tájik, dúngen sekildi ózge de ult ókilderi jer aýdarylǵan eken. Sodan beri qazaq halqymen etene bolyp ketken dıasporalar búginde ózderiniń ulttyq salt-dástúrlerin saqtap, damytyp beıbit ómir súrip keledi. Elimizdegi qoǵamdyq kelisimniń biregeı úlgisin álemdik qoǵamdastyq tarapy da joǵary baǵalaıdy. Al jalpy aımaqtarda 12 oblystyq, 7 qalalyq, 13 aýdandyq Dostyq úıleri bar.
Merekelik basqosýda tájik etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy Akbarjan Ismaılov ta sóz sóıledi. Ol «Alǵys aıtý kúni – ótken tarıhymyzǵa taǵzym etý kúni» deı kele, jınalǵandarǵa merekeniń mańyzdylyǵyn tarqatty.
– Adamzattyń boıyndaǵy asyl qasıetterdiń biri – álsizge qamqor, elge qaıyrymdy bolý, qolynan kelgenshe jaqsylyq jasaý. Sol arqyly qoǵam meıirlenedi. Osy kúni izgiliktiń báıteregi gúldenip, kóktemmen birge janymyz jadyrap, janymyzda júrgen adamdarǵa alǵysymyz artady. Sondyqtan da 1 naýryz adamdardy jaqyndastyryp, el birligin nyǵaıtatyn mereke. Bul elimizdiń barsha etnostar arasyndaǵy ózara senim men syılastyq deńgeıiniń joǵary ekendigin, ózara túsinistik pen tereń qurmetti bildiredi. Bul ózge etnostardyń qazaqtyń rýhanı ıgiligi – keń peıildiligi men qaıyrymdylyq dástúrlerine tereń taǵzym belgisi bolyp qaldy. Men mynaý qazaq eliniń qasıetti jerinde týyp-óstim. Ata-anam da osy torqaly topyraqta qazaq halqynyń qasıetti jerinde dúnıege keldi. Alǵys aıtý kúni barlyq qazaq eline qutty bolsyn, – dedi Akbarjan Ismaılov.
Alǵys aıtý kúniniń qurmetine ótken is-sharada 10-ǵa jýyq azamat Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstriniń Alǵys hatymen marapattaldy. Olardyń qatarynda Qazaqstan halqy Assambleıasy Analar keńesiniń tóraǵasy Názıpa Shanaı, «Obereg» ýkraına qoǵamy jastar qanatynyń tóraǵasy Iýlııa Lagýtkıno, «Ahyska» túrik etnomádenı birlestiginiń basshysy Ásker Pırıev bar. Al 8 adamǵa Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Alǵys» medali tapsyryldy. Tósbelgi taqqandardyń qatarynda Túrkııa elindegi zilzaladan zardap shekken jandarǵa kómek kórsetken qutqarýshy Janat Qaımerdenov te bar.
– Men 18 jyldan beri qutqarýshy bolyp jumys isteımin. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen biz Túrkııaǵa barǵan qutqarýshylardyń ekinshi tobynyń qatarynda boldyq. Adam shyǵyny kóp aýqymdy apat aımaǵynda birinshi ret izdeý-qutqarý jumystaryn júrgizdim. Buǵan deıin qıraǵan úılerde, qubyrlarda jumys istep kórgenmin. Tájirıbem de bar. Túrkııada qutqarýshylar qıyndyqtarǵa berilmeı, sharshaǵanǵa da qaramastan, úzdiksiz 12 kún boıy qutqarý jumysynyń bel ortasynda júrdik. Osy ýaqyt aralyǵynda bizdiń top úsh adamdy qutqardy. Basqa tapsyrmalardy da tolyq oryndadyq. Endi biz otbasymyzben jyl saıyn osy kúndi toılaımyz. Osy rette barlyq áriptesterimdi Alǵys aıtý merekesimen quttyqtaǵym keledi, – dedi Astana qalasy boıynsha TJD О́rt sóndirý jáne avarııalyq qutqarý qyzmeti Jedel qutqarý jasaǵynyń bas qutqarýshysy Janat Qaımerdenov.
Munan bólek, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Alǵys» medali búgingi jastar úshin «eńbek adamynyń» úlgisi bolǵan qaraǵandylyq azamat, Kostenko atyndaǵy shahtanyń kenshisi Danıel Dılge jáne júzdegen ul-qyzdardy sportpen shuǵyldanýǵa shabyttandyrǵan kásipqoı boksshy, álem chempıony Fırýza Sharıpovaǵa da tabystaldy.
Telekópir formatynda uıymdastyrylǵan jıynǵa elimizdiń ár óńirindegi 40-qa jýyq Dostyq úıinen barlyǵy 400-den astam adam onlaın qosyldy. Sondaı-aq merekelik otyrysta dástúrli túrde ótkiziletin «Qaıyrymdylyq kerýeni» atty respýblıkalyq forýmy bastalǵanyn jarııalady.
