Álemniń eń úzdik 30 qalasynyń qataryna qosylyp, dúnıe júzindegi keremet shaharlarmen ıyq tirestirýge bet túzegen elorda qazirdiń ózinde mejeli mindetterdiń aýqymdylaryn oryndap, beles bıigin baǵyndyryp úlgerdi. Astana – arhıtektýranyń sony ıirimderi negizinde boı kótergen, sol ıirimder men sheksiz qııal sheber shendestirile órilgen ásem shahar. Onyń bas jospary Halyqaralyq yqpaldastyq jónindegi japon agenttiginiń zertteý toby men álemge aty máshhúr sáýlet óneriniń has sheberi Kısa Kýrokavanyń jetekshiligimen júzege asty. Degenmen, halyqaralyq tájirıbeniń ıgi yqpaly men ózgeshe úrdisi bir ǵana sáýletshi ıdeıasymen shektelip qalǵan joq. Saryarqa tórindegi jańa elordanyń, ondaǵy qaıtalanbas ǵımarattar negiziniń qalanýyna, olardyń jer-jahannyń ózge de arhıtektýralyq nysandarynyń arasynan asqaq kórinýine óziniń laıyqty qoltańbasyn qaldyrǵan taǵy bir tulǵa bar. Ol – Ulybrıtanııanyń belgili sáýletshisi Norman Foster.
Elordadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń jáne álem elderindegi birqatar sáýlet nysandarynyń avtory retinde tanylǵan bul sáýletshiniń shyǵarmashylyq qııalynyń taǵy bir jemisi – «Han Shatyr». Bul ǵımarat 2010 jyldyń 5 shildesinde, ıaǵnı Astana kúni qarsańynda ashylyp, onyń ashylý saltanatyna Qazaqstan, Túrkııa, Armenııa, Ýkraına, Tájikstan, Reseı prezıdentteri qatysqan bolatyn. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev ǵımarattyń alǵash qadasy qaǵylǵan kúnnen bastap, qurylys alańynda júrgizilgen jumystardyń basy-qasynda bolyp, ony únemi qadaǵalap otyrdy. Sebebi, bul joba áýel bastan-aq Elbasynyń tikeleı bastamasy boıynsha boı kóterdi. Sáni men saltanaty qatar jarasym taýyp kele jatqan Astana kelbetine aıshyqty kórinis beretin bul nysan Prezıdent rezıdensııasy men úkimettik ǵımarattar kesheninen bastaý alatyn qalanyń basty ortalyq beldeýin ádemi qorytyndylap tur.
«Han Shatyr» – Astanadaǵy tańǵajaıyp ǵımarattardyń ishindegi eń kórnektilerdiń biri. Shahardyń jańa ortalyǵynyń dál kindiginde ornalasqan ásem ǵımarat kósheli qazaq halqynyń kóshpeli tirshiliginen habar berip qana qoımaı, sol halyqtyń óz qolymen turǵyzǵan han shatyrlarynyń tutas bir jıyntyq kórinisi ispetti. Ǵımarat avtorynyń sana túkpirine jasyrynǵan izgi oıy mine, osyny meńzeıtindeı.
Kórkem elordanyń sol jaq jaǵalaýynan oryn tepken alyp nysannyń qurylysyn aǵylshyndyq «Foster & Parthers» fırmasy jobalasa, onyń qurylysyn túriktiń «Sembol Inshaat» kompanııasy tolyqtaı júzege asyrdy. Sonymen, aınalasy 4 jyldyń ishinde boı kótergen, osylaısha, 2010 jyly paıdalanýǵa berilgen berik monolıttik metall qondyrǵylarynan turatyn «Han Shatyrdyń» bıiktigi 150 metrdi, al jalpy aýmaǵy 13300 sharshy metrdi quraıdy. Metall qondyrǵylardyń jalpy salmaǵy – 2300 tonna. Ozyq arhıtektýra men ınjenerııanyń eń sony jáne osy zamanǵa saı úlgileriniń basyn biriktirgen, 20 metr sement irgetasqa ornatylǵan qaladaǵy eń bıik jáne álemdegi kıiz úı pishindes eń úlken biregeı keshenniń qurylysyna paıdalanylǵan materıaldar men tehnologııalardyń, qondyrǵylardyń keıbiri álemdik arhıtektýranyń tájirıbesinde alǵash ret qoldanylǵan.
Máselen, «Han Shatyrdyń» syrtqy qabaty men kúmbezin qaptaǵan etılflýoretılendi plenka, alyp qurylystyń ishinde paıdalanylǵan arnaıy japqyshtar men ornatylǵan jeldetkish qondyrǵylar Arqanyń qubylmaly aýa raıy kezinde jáne Astana halqyna úırenshikti bolyp ketken borandy jáne aıazdy kúnderi keshendegi aýanyń temperatýrasyn birqalypty ustap turýǵa múmkindik beredi, al jaz mezgilinde ǵımarat ishiniń ylǵaldy ári salqyn bolýyn qamtamasyz etedi. Iаǵnı, nysannyń ishindegi temperatýra men ylǵaldylyq, jaryq osyndaı jańa zamanǵy tehnologııalar arqyly rettelip, baqylanyp otyrady. Tuǵyrly monolıttik som quımalardan turǵyzylǵan keshenniń negizgi qańqasy ftorpolımermen qaptalǵan usaq torly alyp shatyrdan turady. Qaptaýǵa paıdalanylǵan ftorpolımer – jaryqty molynan ótkizip, ǵımarattyń ishin ystyq pen sýyqtan qorǵaıtyn taptyrmaıtyn qurylys materıaly. Bir sózben aıtqanda, jańa sáýlet qurylysy qatal klımatqa tótep beretindeı aldyn ala oılastyrylyp, turǵyzylǵan. Bul – Astananyń kórikti ǵımaratynyń ózine ǵana tán ózgeshe órnek-bederiniń aıǵaǵy.
Sonymen, Arqanyń qubylmaly aýa raıyna beıimdelip salynǵan bul ǵımaratta bir mezette 10 myń adamdy qabyldap, qyzmet kórsete alatyn múmkindik qarastyrylǵan. Ortalyqtyń ishinde tropıkalyq baqtar, gúlzarlar, sýburqaqtar bar. Erekshe qurylys nysany aıaqtalmaı turyp, «Han Shatyrdyń» ashylýyn taǵatsyzdana kútkenderdiń arasynda álemniń barlyq jetekshi saýda kompanııalarynyń ókilderi de bar bolatyn. Bul kompanııa uzaq jyldar boıy jahandyq saýda aınalymynda óziniń bıznesin nátıjeli jáne sátti júrgizip keledi. Búginde bul kompanııanyń ónimderi satylatyn saýda ortalyǵynyń kólemi 3 myń sharshy metrdi qurap otyr. Munda Mudo Concept brendterin satatyn, 1500 sharshy metr aýmaqty alyp jatqan saýda ortalyǵy da bar. Bul kompanııa astanalyqtarǵa qonaqúılerge, meıramhanalarǵa, dámhanalarǵa jáne barlarǵa qajetti barlyq buıymdar men tehnıkalardy usynyp keledi. Buǵan qosa, «Han Shatyrda» «Adidas», «Zara», «Lacoste», «New Yorker», «Bershka», «GAP», «The Timberland Company», «Reebok», «Swarovski», «Mexx», «Levi Strauss & Go.» sekildi 30-dan astam álemdik brendterdiń ónimderi ornalasqan.
Búginde búkil saýda alańy 6 myń sharshy metrden asatyn «Han Shatyr» saýda ortalyǵy elordadaǵy eń úlken gıpermarketke aınalǵan. Saýda alańdarynan basqa «Han Shatyr» ortalyǵynda «Rıksos SPA» fıtnes jáne SPA ortalyqtary jumys isteıdi. Bul ǵımarattaǵy nazar aýdarýǵa turarlyq taǵy bir burysh – «О́ner galereıasy». Siz bul jerde qazaqstandyq sýretshiler men qolónershilerdiń qolynan shyqqan tamasha týyndylardyń kýágeri bola alasyz.
Jalpy alǵanda, munda kez kelgen jan óziniń ýaqytyn kóńildi ári qyzyqty ótkize alady. Máselen, birinshi qabattaǵy 700 avtokólikke arnalǵan parkıng, ekinshi qabatta ornalasqan saýda dúkenderi, úshinshi qabattaǵy 450 oryndyq kınozal, tórtinshi qabattaǵy kishi-golf jáne balalarǵa arnalǵan oıyn alańdary, ózge qabattarda ornalasqan túrik monshalary men sulýlyq salondary, fıtnes ortalyǵy, konsert zaldary elordalyqtardyń ǵana emes, shetelderden kelgen týrısterdiń de jaıly demalysynyń kepili bolmaq.
Ǵımarattyń árbir qabatynda meıramhanalar men dámhanalar bar. Olardyń árqaısysynda tájirıbeli aspazshylar astanalyqtar úshin dúnıe júzi ashanalarynyń til úıiretin dámdi astaryn ázirlep, usynady. Máselen, bul ortalyqtaǵy KFC, Krusty Krabs, Turka syndy fast-fýd meıramhanalar jelisi ornalasqan jerlerden alýan túrli taǵamdardan, úlkender men balalarǵa arnalǵan túrli as mázirlerinen dám tatýǵa bolaly.
Ortalyqtyń altynshy qabatynda júzý basseıni, akvapark jáne ámbebap jabyq jaǵajaı ornalasqan. «Han Shatyrdyń» shyrqaý bıigindegi palmalarmen qorshalǵan jabyq, qumdy jaǵajaı men haýyzdar, ondaǵy jasandy tolqyndar tynyǵýshylardy álemniń beınebir tropıkalyq jerlerinde, máselen, Jerorta teńizinde demalyp júrgendeı áser qaldyrýy múmkin. Mundaǵy tereńdigi 160 sm. bolatyn haýyzdyń jaǵajaıyna tóselgen qum alys araldardan jetkizilgen. «Shatyr» ishindegi ádemi tabıǵı landshafttyń ózi kórgen jannyń kózin qýantpaı qoımasy anyq. Sebebi, tabıǵattyń túrli klımattyq beldeýlerinde ósetin jasyl jelekti ekzotıkalyq ósimdikter sheteldiń túkpir-túkpirinen arnaıy ákelingen. Sondyqtan, mundaǵy tropıkalyq sý baǵy men alys Maldıv araldarynan jetkizilgen jumsaq qum tóselgen keremet jaǵajaı – ortalyqtyń eń qyzyqty demalys oryndarynyń biri.
Al ǵımarattaǵy kınoteatrda dúnıe júzine keńinen tanymal «Star Sınema» kompanııasy álem boıynsha shyqqan sońǵy, jańa fılmderdi jurtshylyqqa usynyp keledi. Sonymen qatar, bul jerde «saıahat jasaıtyn» monorelsti temirjol, 7 jáne 4 metr bıiktiktegi kedergileri bar sýda júzý ortalyqtary oryn tepken. Máselen, monorels attraksıonyna barǵan kez kelgen jan 4 «úńgirtaýdan» ótedi, olardyń barlyǵy túrli anımasııaǵa toly jáne jaryqpen jaraqtandyrylǵan. Bir sózben aıtqanda, atalǵan nysan – otbasyńyzben, balalaryńyzben kelip alańsyz demalýǵa taptyrmas meken.
Elordanyń tańǵajaıyp, qaıtalanbas ǵımarat-nysandarynyń kelisti kóshin jalǵastyrǵan «Han Shatyr» kezinde áıgili Dıskaverı telearnasynyń da nazaryn ózine aýdardy. Jetekshi telearnanyń «Álemniń tańǵajaıyp qurylystary» serııasy boıynsha «Dúnıe júzindegi eń alyp shatyr» degen atpen derekti fılm túsirýi, mine, osynyń bir dáleli. Bul derekti fılmde «Shatyr» qurylysynyń negizi qalanǵan sátten bastap, onyń eńseli ǵımaratqa aınalý kezeńderine deıingi aralyqta kezdesken túrli qıyndyqtar men qaıtalanbas sátter jan-jaqty jáne eshbir boıamasyz baıandalyp, sheber sýretteledi. Eger, jer-jahannyń eń aıshyqty degen ǵımarattarynyń ishinen dúnıe júzine tanymal telearnanyń nazaryna ilikken nysannyń kemde-kem ekenin eskersek, bul sózsiz, Norman Fosterdiń ózgeshe ıdeıasynan týyndaǵan ozyq ǵımarattyń ózindik bedel-bıigi men qaıtalanbas úlgisiniń moıyndalǵany bolyp tabylatyny belgili. Sol sebepti de, búginde «Han Shatyrdy» salýdaǵy sony tehnologııalyq sheshimder jańa zamanǵa saı «qurylys ǵylymyndaǵy» qaıtalanbas nysan retinde baǵalanyp keledi.
Sondaı-aq, «Han Shatyr» Forbes Style jýrnalynyń nusqasy boıynsha da álemniń eń úzdik on ekoǵımaratynyń tizimine engenin, mundaı qurmetke TMD elderinen tek Qazaqstan ǵana laıyqty bolǵanyn atap ótken jón.
Bir sózben aıtqanda, Astana ajaryn aıshyqtaı túsken «Han Shatyr» – shahardyń arhıtektýralyq ansamblderiniń kósh basynda turǵan ǵımarattardyń biregeıi. Demek, bul nysan uzaq jyldar boıy «ozyq tehnologııalyq oıdyń» sımvoly ári maqtanyshy bolatyny, halyq kóp shoǵyrlanatyn birden-bir týrıstik keshenge aınalatyny sózsiz.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
