ÚKIMET

Iri jobalardy júzege asyrý joldary Aptanyń ekinshi kúni ótken Úkimet otyrysynda birqatar mańyzdy máseleler kún tártibine shyqty. Olardyń mán-jaıy men qorytyndylary jóninde Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov bastaǵan vedomstvo basshylary áńgimelep berdi. Úkimet basshysynyń oryn­basary baspasóz máslı­hatynda Jekeshelendirýdiń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn iske asyrý úshin básekeles ortaǵa berilýi tıis kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń ataýly tizbesin Úkimet bekitkeni týraly gazetimizdiń sársenbilik nómirinde egjeı-tegjeıli baıandadyq. Sondyqtan bul joly, otyrysta qaralǵan ózge de mańyzdy máselelerge basymdyq bergendi jón sanadyq. Eldi gazdandyrý jalǵasa beredi Otyrysta Úkimet 2015-2030 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasyn gazdandyrýdyń bas syzbasyn maquldady. «Bizdiń esepteýlerimiz boıynsha, búgingi tańda qajetti ınvestısııa kólemi shamamen 656 mlrd. teńgeni quraıdy. Investısııa kózi bir tarap­tan dástúrli respýblıkalyq bıýdjet bolyp sanalady. Kelesi taraptan óńirler bıýdjeti, son­daı-aq, memlekettik-jeke serik­testik jobalar men jeke ınves­tısııalardan da qarjy quıylady. Osylaısha, bul bas syzba Úkimet tarapynan maquldandy. Endi bas syzbaǵa sáıkes 2030 jylǵa qaraı elimizdiń 13 oblysy tolyǵymen gazben qamtylyp, respýblıka turǵyndarynyń 56 paıyzy kógildir otynǵa qol jetkizetin bolady. Buıyrtsa, 2030 jyly elimizde 21 mlrd. tekshe metr taýarlyq gaz óndiriledi. Bul – Qazaqstanda tuńǵysh ret ázirlenip otyrǵan baǵdarlamalyq qujat. Qujatty ázirleý úshin gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly zań jáne Úkimet bekitken tıisti qaǵıdalar men zańdar negiz bolyp esepteledi. Al, búgingi kúni 16 óńir­diń 10-y gazdandyrylǵan. Negizinen elimizdiń batys jáne ońtústik óńirleri, olarmen birge Almaty qalasy tabıǵı otynmen qamtamasyz etilip otyr. Jalpy aıtqanda, 2007-2013 jyldar aralyǵynda gaz tutynýdy taldaý elimizdegi naryqtyń údemeli ósýin kórsetedi. Qarastyrylyp otyrǵan kezeńde tutyný kóleminiń ósýi 26 paıyzdy, al ortasha jyldyq ósý qarqyny shamamen 4 paıyzdy quraıdy. Bulaı jalǵasa berse, 2030 jylǵa deıin taýarlyq gazdyń teńgerimine sáıkes gaz óndirý kólemi 60 mlrd. tekshe metr gazǵa deıin jetedi. Al onyń 25 mlrd. tekshe metrge jýyǵy ózderińiz estip júrgen bolarsyzdar, jer qabaty qysymyn ustaý úshin tehnologııalyq qajettilikke jaratylady, dedi bul jóninde Munaı jáne gaz mınıstri U.Qarabalın. Sonymen, vedomstvo basshy­synyń sózine qaraǵanda, 2030 jyly el turǵyndaryn gazben qamtý kórsetkishi búgingi kúngi 32 paıyzdan 56 paıyzǵa deıin jetkiziledi. Ishki naryqta 2030 jyly tutyný kólemi 11 mlrd. tekshe metrden búgingi tańdaǵy 18 mlrd. tekshe metrge deıin ar­tatyn kórinedi. Ol údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵ­dar­lama jobalaryn iske asyrý esebinen artypty. Al, endi gazdan­dyrylǵan eldi mekender búgingi 988-den 1621 eldi mekenge deıin jetedi eken. Mınıstr óz sózinde abbonetterdiń sany búgingi tańdaǵy 1 mln. 400 myńnan 2 mln. 900 myńǵa deıin jetedi dep boljamdaryn aıtty. Árbir otbasynda orta eseppen 4 adam bolǵanda, qazirgi 5-6 mln. adamnan 30 jyly 12 mln. adamǵa deıin gazdandyrylatynyna sendirdi. Úkimet jańa gaz qubyrlaryn salyp, olardyń uzaqtyǵyn 28 myńnan 57 myń shaqyrymǵa deıin uzartýdy kózdep otyr. Kásipkerlerge kedergi bolmaıdy Otyrysta Úkimet 2016 jylǵa qaraı Dúnıejúzilik banktiń «Doing Business» reıtıngisi boıynsha alǵashqy 30 eldiń qataryna kirý is-sharalarynyń josparyn bekitipti. Ol týraly aıtqanbyz. Otyrysta О́ńirlik damý mınıstrliginiń taǵy bir usynysy alǵa shyqty. Ol básekelestikti qorǵaý sharasyna qatysty. Vedomstvo jetekshisiniń sózine ılansaq, endigi de Básekelestikti qorǵaý agenttigine qosymsha ókilettilik berilýi yqtımal. Tipti, atalǵan agenttikte endi jeke sektorǵa básekelestik týdyratyn memlekettik kásiporyndardy jabý quzyrettiligi de bolýy múmkin. Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, Úkimet otyrysy barysynda mem­lekettiń kásipkerlikke qatysýyn shekteý máseleleri boıynsha zań jobasyn Májilistiń qaraýyna engizý týraly qaýly qabyldandy. Bul zań jobasy Sıngapýr, AQSh, Lıýksembýrg jáne Norvegııa úlgisi boıynsha «Yellow Rages Rule» qaǵıdalaryn elimizde engizýdi qarastyrady eken. Mınıstrdiń aıtýyna qaraǵan­da, josparlanyp otyr­ǵan jańa­shyldyqtar Qazaqstan­nyń monopolııaǵa qarsy vedom­st­vo­synyń ókilettiligin arttyrady. «Eger de monopolııaǵa qarsy agenttiktiń ókilettiligine toqta­latyn bolsaq, vedomstvo taýarlyq naryqtarǵa júrgizilgen taldaýdyń negizinde memlekettik kásiporyndy ashý nemese ashpaý turǵysynda kelisimin beredi. Sonymen birge, monopolııaǵa qarsy organ budan buryn teris sheshim shyǵarǵanymen, kásiporyn qyzmetin jalǵastyra berse, endi eki jyldyń ishinde bul kásiporyn jekeshelendirilýi tıis nemese jabylýy qajet bolady», dedi B.Jámishev. Sonymen, bárin aıt ta birin aıt, endi budan bylaı Báseke­lestikti qorǵaý agenttigi jeke bızneske kedergi jasaǵan memlekettik kásiporyndardy jabatyn bolady. Joldardaǵy iri jobalar Aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtomagıstraliniń Shym­kent qalasynan Reseı Federa­sııasyna deıingi bóligi tolyǵymen qoldanysqa berilmek. «Avtokólik joldary salasy boıynsha bıyl 6 myń shaqyrym jolǵa jóndeý jumystarynyń barlyq túrleri júrgizildi. Árıne, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jobasy iske asyry­lyp jatqan eń iri joba ekendigi belgili. Onyń 1700 shaqyry­my ashyldy. Bıyl Jambyl oblysy aýmaǵy arqyly jáne Shymkentten Reseı shekarasyna deıingi ýchas­ke­lerde jol qozǵalysyn toly­ǵy­men ashý josparlanýda. Al kelesi jyly kólik dálizin tolyq paıdalanýǵa beremiz dep otyrmyz. Búginde, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jobasynda 30 myńnan astam jumysshy eńbek etip ja­tyr. Olardyń basym bóligi – jer­gi­­likti turǵyndar», dedi Kólik já­ne kommýnıkasııa mınıstri J.Qasymbek. Vedomstvo basshysy 2017 jyly paıdalanýǵa beriletin Astananyń jańa temirjol vokzalynyń qury­ly­sy bıyl bastalatyndyǵyn da aıtty. «Jyl saıyn Astana arqy­ly júretin jolaýshylar sany ar­typ keledi. Qazirgi vokzal óziniń múm­kindik qýatynan 30 paıyzǵa ar­tyq jolaýshylardy qabyldap otyr. Sondyqtan «Qazaqstan temir joly» UK» AQ táýligine 35 myń jo­laý­shyny qabyldaýǵa qaýqarly ja­ńa vokzaldyń qurylysyn bastady. Biz­diń josparymyz boıynsha EKSPO-ǵa enetin bul nysan 2017 jy­­ly paıdalanýǵa beriledi», dedi ol. Iri temirjol jobalaryna kele­tin bolsaq, olar – «Jezqazǵan –Beıneý», «Arqalyq – Shubarkól». Bul jobalar boıynsha ótken jyly basty joldardy tartý jumystary aıaqtalǵan bolatyn. «Qazirgi ýaqytta stansalyq joldar salynyp jatyr. Biz jyl sońyna deıin, jeltoqsan aıynda atalǵan ýchas­kelerde jol qozǵalysyn ashýdy ­josparlap otyrmyz. Avtojoldar­ǵa qaıta oralsaq, kelesi jyl­dyń qańtarynan bastap «Shymkent – Qyzylorda» jáne «Astana – A­t­ba­sar» joldary aqyly bolady. Ra­syn aıtaıyn, respýblıkalyq mańyzy bar avtokólik joldarynda aqyly jol qozǵalysyn engizý máselesi kóp talqylandy. Kelesi jyldan bastap biz Qyzylorda jáne Shymkent arasyndaǵy jolda birinshi sanattaǵy aqyly qozǵalysty engizemiz. Al ekinshi sanat boıynsha júk kólikterine Atbasar – Astana jolyndaǵy qoz­ǵalys aqyly bolady», dep túıindedi sózin J.Qasymbek. Sýbsıdııa kólemi ulǵaıady Úkimet otyrysynda «Agro­bıznes-2020» baǵdarla­ma­syna birqatar ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizilipti. «Onda qarjy kózderine fer­mer­­lerdiń qoljetimdiligin art­tyrý sekildi birqatar jańa tetik­ter qarastyrylyp otyr. Baǵ­darla­mynyń jalpy qarjy­landyrý somasy ózgergen joq. Ol qujatta 3 trln. 122 mlrd. teńge qarjy kózdelgen. Onyń 2,6 trln. teńgesi bıýdjettik qarjy kózderinen, al qalǵany qarjy naryqtarynan qamtylmaq. Bul baǵdarlamada 2020 jylǵa deıin sýbsıdııany 4,5-5 esege deıin arttyrýdy josparlap otyrmyz», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Mamytbekov. Onyń sózine qaraǵanda, sýbsıdııalardyń jalpy kólemi ózgerip qana qoımaı, ósimdik jáne mal sharýashylyǵy arasyndaǵy úılespeýshilik joıylady. Ásirese, mal sharýashylyǵyn damytý basymdyǵy sekildi josparlar bekitilgen. Osy ózgeristerde atal­ǵan basymdyq saqtalyp, ári qaraı damytyla beredi eken. Al «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdınginiń jumysy týraly basqarma tóraǵasy D.Aıtjanov baıandady. «Búgingi kúni holdıngtiń ınvestısııalyq qorjynynda jalpy quny 263,8 mlrd. teńge bolatyn 417 joba bar. Qazirgi ýaq­ytta 310 joba paıdalanýǵa beril­di, 160 óndiris oshaǵy jobalyq qýa­tyna shyqty. Osyǵan oraı 11 myń jumys orny ashyldy», dedi ol. – Bıylǵy jyldyń 20 maýsy­my­na deıin 66 joba maqul­dan­dy, jyldyń sońyna deıin osy qarqyn saqtalady. Sonymen qatar, holdıngtiń ınvestısııalyq joba­lary sońǵy 2,5 jylda 2 esege óskenin atap ótý kerek. Aǵymdaǵy jyly 68 jobany iske asyrý jos­par­lanyp otyr, onyń ishinde búgin­gi kúni 20 ınvestısııalyq joba júzege asyryldy. Eksport­tyq ınfraqurylymdy damytý maqsatynda 2020 jylǵa deıin 1404,5 myń tonna bıdaı saqtaý qoımalary salynady. Al, bıylǵy jyly 2000 tonna et jáne et ónimderin, 375 tonna jún jáne jún ónimderin, 500 tonna bylǵary shıkizaty men daıyn ónimdi eksporttaý josparymyzda bar, – dedi D.Aıtjanov. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».