Alashtyń asqaq aıbary, qazaq ultynyń uly tuǵyry – Arý Astana et júregi elim dep soqqan Elbasynyń, Arqa tósindegi ǵasyr ǵajaıyby avtorynyń aqyl-oıy, maqsat-múddesi, arman-qııalynyń qysh bolyp qashalyp, tastan quıylyp, kirpishpen qalanyp, bolashaqqa mura qylǵan kózaıymyndaı kúnnen-kúnge gúldenip barady. Elbasy jańa Astananyń alǵashqy qazyǵy qaǵylǵan kúnnen bastap, árbir qurylys nysanyn júreginiń jylýymen aıalap, árbir ǵımaratyn qolymen qoıǵandaı naqyshtap keledi. Nursultan Nazarbaevtyń naqty ıdeıasynan týǵan osyndaı sáýlet óneriniń jaýharlarynyń biri – Táýelsizdik saraıy.
Astana alǵashqy kúnnen bastap-aq azattyq súıgish adamzattyń adal múddeleri toǵysqan jahandyq únqatysý alańyna aınala bastady. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy elordada dúnıejúzilik deńgeıdegi basqosýlar men saltanatty jıyndardy ótkizetin ámbebap monýmentaldy saraı salýdy maqsat tutty. Bolashaq bas saraıǵa kıiz úıdiń keregesi retindegi aıshyqty qabyrǵalar tuǵyr boldy. Kerege tektes syrtqy ereksheligine ishki saltanaty saı kelgen Táýelsizdik saraıy búginde Astanadaǵy aýyzǵa ilikken arhıtektýralyq ozyq ansamblderdiń birinen sanalady.
Sonymen birge, elordadaǵy Bas saraı Batys pen Shyǵys órkenıetin jalǵastyratyn altyn kópir atanǵan ajarly Astanadaǵy tórtkúl dúnıeniń tolǵaqty máselelerin talqylaıtyn jahandyq jıyndar men basqosýlar ótetin orynǵa aınalǵany da aqıqat. Oǵan osy saraıda álemniń 56 eliniń birinshi basshylary bas qosyp, dúnıe júziniń keleli túıinderin tilge tıek etken EQYU sammıtiniń, IKU forýmynyń, kúni keshe ǵana álemniń júzden asa memleketiniń, ondaǵan halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri, 9 Nobel syılyǵynyń laýreaty bastaǵan 10 myńnan astam sarapshylary jınalǵan VII Astana ekonomıkalyq forýmynyń ótkeni dálel bolady. Tórtkúl dúnıeniń tórt buryshynan aǵylyp, Astanaǵa atbasyn tiregen qonaqtardyń osy úsh kúnge sozylǵan jahandyq ekonomıkalyq forým aıasyndaǵy sansyz sessııalardyń jumysyna qatysyp, Táýelsizdik saraıynyń ámbebap zaldarynyń orasan múmkindikterine tańdaı qaǵa tamsanǵanyna da talaı tánti boldyq.
Táýelsizdik saraıy bul – memlekettik resmı is-sharalardy, álemdik forýmdardy, májilisterdi, halyqaralyq kezdesýlerdi, sezderdi ótkizý orny bolyp tabylady. Saraıdyń syıymdylyǵy, tehnıkalyq jabdyqtalýy, qolaılylyǵy mundaı aýqymdy is-sharalardy halyqaralyq deńgeıde ótkizýge jáne kórsetýge múmkindik beredi. Resmı is-sharalarmen qatar Bas saraıdyń iri konsertterdi, kórmelerdi, merekelik jıyndardy ótkizýge barlyq múmkindikteri bar. Ishki qurylymy ámbebap múmkindikter men estetıkalyq jaılylyq úılesimdigi bolyp tabylady. Táýelsizdik saraıy kongress zal, rásimdeý zaly, press-ortalyq, qolóner jáne etnografııa, arheologııa jáne antropologııa galereıasy, qazirgi zaman galereıasy, Astana tarıhynyń mýzeıi, 4D kınoteatry, 360 gradýsty aınalmaly kınoteatr, elektrondy kitaphana jáne maket zaldarynan quralǵan.
Táýelsizdik saraıynyń ǵımaraty úsh qabattan turady. Birinshi qabat – ulttyq jáne qazirgi zaman sáýlet óneriniń birtýma úılesimdiliginen kórinis beredi. Iаǵnı ǵımarattyń birinshi qabatynan úshinshi qabatyna deıingi aralyǵy ulttyq jáne qazirgi zamanǵy ónerdiń órnekterimen sheber órilgen. Bul qabattyń qurylysy kerege stılinde jasalǵan metall konstrýksııalardy, hrýstal shynyny, metalmen bezendirilgen aǵashty, aq mármár tastaryn qoldaný negizinde árlendirilgen. Birinshi qabattaǵy bir mezgilde 3600 adam birden syıyp ketetin kongress zaldyń jalpy kólemi 4995 sharshy metrdi quraıdy. Jyljymaly qabyrǵalardyń kómegimen kózdi ashyp jumǵansha tórt bólikke bóliný múmkindigine ıe bolǵan bul zalda joǵary halyqaralyq deńgeıdegi, túrli baǵyttaǵy, túrli taqyryptardaǵy sharalardy esh kedergisiz-aq ótkize berýge bolady. Zal ortasynda jasaqtalǵan jyljymaly sahna zaldyń ámbebap sıpatyna ár bererlikteı etip jasalǵan. Sahnalyq alańnyń bıiktigi 1 metr 35 santımetr bolsa, uzyndyǵy 35 metrge jetedi. Osy qabatta ornalasqan 220 oryndyq baspasóz ortalyǵy da zamanaýı úlgidegi ozyq tehnologııalarmen jabdyqtalǵan. Sonymen birge bul ortalyq túrli deńgeıdegi konferensııalar, pikir saıystar, sessııalar, jabyq otyrystar ótkizýge óte qolaıly. Birinshi qabattaǵy erekshe saltanatty merekeler ótkizýge arnalǵan 268 oryndyq aıshyqty zal da saraıdyń saltanatyna jarasymdy úılesim tapqan.
Ekinshi qabatta qolóner jáne etnografııa, arheologııa jáne antropologııa galereıasy ornalasqan. Kompozısııalyq úılesimdegi arheologııa zaly Altyn adam, Sarmat batyry, Berel attary, qupııa jazýlary bar tastar sııaqty sırek kezdesetin kóne dáýir jádigerlerimen jabdyqtalǵan. Jalpy aýmaǵy 7022 sharshy metrdi quraıtyn kórme zaldary jasyl jáne sary túske boıalǵan. Sary tústi kórme zalynda uzyndyǵy 14,29 metrdi jáne tereńdigi 6 metr 20 santımetrdi quraıtyn sahnalyq alań ornalasqan. Jasyl jáne sary kórme zaldary aýmaǵy 7058 sharshy metrlik qosalqy zalmen biriktirilgen. «Etnografııalyq zal», «Kórkemsýret galereıasy» dep atalatyn kórme zaldary kóne dáýirmen búgingi zaman arasynda názik baılanys ornatqan altyn kópir sııaqty elesteıdi. Etnografııa men qol óneri, áıelderdiń áshekeı buıymdary, qazaq dalasynyń túrli óńirleriniń ulttyq kıimderi, batyrlardyń qarý-jaraqtary, saz aspaptary, qoldan tigilgen kilemder eriksiz kóz tartady. «Kórkemsýret galereıasyndaǵy» Á.Qasteev, Á.Ysmaıylov, Q.Teljanov, G.Ysmaıylova, S.Aıtbaev jáne basqa qylqalam sheberleriniń qolynan shyqqan ondaǵan shyǵarmalar kórmege kelýshilerdi umytylmas áserlerge bóleıdi.
«Etnografııalyq galereıanyń» ishinen jeke otaý tikken «Sheberler aýyly» ekspozısııasyn erekshe atap ótken oryndy. Ekspozısııada ǵasyrdan- ǵasyrǵa jalǵasyp kele jatqan ulttyq muralar qoıylǵan. Kóshpeli órkenıettiń myzǵymas kóshirmesindeı kórinetin «Sheberler aýylynyń» negizgi jádigeri aqshańqan kıiz úı ekspozısııa tórinen oryn alǵan. «Sheberler aýylynda» kórinis tapqan ásem dúnıeler kórgen jannyń júregine jylylyq nuryn sebedi.
Úshinshi qabatta Astana qalasy tarıhynyń murajaıy qonys tepken. Arqa tósinde saltanat qurǵan Qazaqstannyń jańa elordasynyń alǵashqy qazyǵy qaǵylǵan kúnnen bastalatyn shejireli tarıhy týraly osy murajaıdan mol maǵlumat alýǵa bolady. Murajaıdyń oń jaq qaptalynda Astana bolashaǵynyń aınasyndaı úlken maket zaly ornalasqan. Elordanyń búgingi kelbeti men erteńgi kórkinen habardar etý maqsatynda 1:600 masshtabta jasalǵan maket – Astana qalasy ákimdiginiń arnaıy tapsyrmasymen ońtústik koreıalyq «Model Pak» kompanııasy mamandarynyń qolynan shyǵypty. Táýelsizdik saraıynyń úshinshi qabatynda sondaı-aq, zamanaýı 4D formatyndaǵy jáne 360 gradýsty aınalmaly kınoteatrlar, 128 oryndyq dámhana jáne ártúrli leksııalar ótkizýge yńǵaıly sahnalyq alańdar ornalasqan.
Kórkimen de, kelbetimen de, kólemimen de kóńil ósiretin Astananyń ajarly arhıtektýralyq ansamblinde óziniń laıyqty ornyn alǵan Táýelsizdik saraıy – bas qalanyń Bas saraıy retindegi dárejesine barynsha laıyq. Dúnıe júziniń keleli múddeleri toǵysqan elordadaǵy halyqaralyq basqosýlardy ótkizýdiń ámbebap ortalyǵy bolyp sanalatyn Táýelsizdik saraıy elordanyń shejiresinde óziniń aıshyqty izin qaldyra bermek.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.
Ekinshi qabatta qolóner jáne etnografııa, arheologııa jáne antropologııa galereıasy ornalasqan. Kompozısııalyq úılesimdegi arheologııa zaly Altyn adam, Sarmat batyry, Berel attary, qupııa jazýlary bar tastar sııaqty sırek kezdesetin kóne dáýir jádigerlerimen jabdyqtalǵan. Jalpy aýmaǵy 7022 sharshy metrdi quraıtyn kórme zaldary jasyl jáne sary túske boıalǵan. Sary tústi kórme zalynda uzyndyǵy 14,29 metrdi jáne tereńdigi 6 metr 20 santımetrdi quraıtyn sahnalyq alań ornalasqan. Jasyl jáne sary kórme zaldary aýmaǵy 7058 sharshy metrlik qosalqy zalmen biriktirilgen. «Etnografııalyq zal», «Kórkemsýret galereıasy» dep atalatyn kórme zaldary kóne dáýirmen búgingi zaman arasynda názik baılanys ornatqan altyn kópir sııaqty elesteıdi. Etnografııa men qol óneri, áıelderdiń áshekeı buıymdary, qazaq dalasynyń túrli óńirleriniń ulttyq kıimderi, batyrlardyń qarý-jaraqtary, saz aspaptary, qoldan tigilgen kilemder eriksiz kóz tartady. «Kórkemsýret galereıasyndaǵy» Á.Qasteev, Á.Ysmaıylov, Q.Teljanov, G.Ysmaıylova, S.Aıtbaev jáne basqa qylqalam sheberleriniń qolynan shyqqan ondaǵan shyǵarmalar kórmege kelýshilerdi umytylmas áserlerge bóleıdi.
«Etnografııalyq galereıanyń» ishinen jeke otaý tikken «Sheberler aýyly» ekspozısııasyn erekshe atap ótken oryndy. Ekspozısııada ǵasyrdan- ǵasyrǵa jalǵasyp kele jatqan ulttyq muralar qoıylǵan. Kóshpeli órkenıettiń myzǵymas kóshirmesindeı kórinetin «Sheberler aýylynyń» negizgi jádigeri aqshańqan kıiz úı ekspozısııa tórinen oryn alǵan. «Sheberler aýylynda» kórinis tapqan ásem dúnıeler kórgen jannyń júregine jylylyq nuryn sebedi.
Úshinshi qabatta Astana qalasy tarıhynyń murajaıy qonys tepken. Arqa tósinde saltanat qurǵan Qazaqstannyń jańa elordasynyń alǵashqy qazyǵy qaǵylǵan kúnnen bastalatyn shejireli tarıhy týraly osy murajaıdan mol maǵlumat alýǵa bolady. Murajaıdyń oń jaq qaptalynda Astana bolashaǵynyń aınasyndaı úlken maket zaly ornalasqan. Elordanyń búgingi kelbeti men erteńgi kórkinen habardar etý maqsatynda 1:600 masshtabta jasalǵan maket – Astana qalasy ákimdiginiń arnaıy tapsyrmasymen ońtústik koreıalyq «Model Pak» kompanııasy mamandarynyń qolynan shyǵypty. Táýelsizdik saraıynyń úshinshi qabatynda sondaı-aq, zamanaýı 4D formatyndaǵy jáne 360 gradýsty aınalmaly kınoteatrlar, 128 oryndyq dámhana jáne ártúrli leksııalar ótkizýge yńǵaıly sahnalyq alańdar ornalasqan.
Kórkimen de, kelbetimen de, kólemimen de kóńil ósiretin Astananyń ajarly arhıtektýralyq ansamblinde óziniń laıyqty ornyn alǵan Táýelsizdik saraıy – bas qalanyń Bas saraıy retindegi dárejesine barynsha laıyq. Dúnıe júziniń keleli múddeleri toǵysqan elordadaǵy halyqaralyq basqosýlardy ótkizýdiń ámbebap ortalyǵy bolyp sanalatyn Táýelsizdik saraıy elordanyń shejiresinde óziniń aıshyqty izin qaldyra bermek.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.
