Prezıdent Nursultan Nazarbaev ındýstrııalandyrýdyń birinshi besjyldyǵynyń qorytyndysyn shyǵardy
Biz tek joldyń basyndamyz. Bizdiń mindetimiz – óńdeýshi ónerkásiptiń óz mańyzy jóninen shıkizat salasy deńgeıine jetip, al keleshekte odan asyp túsýine qol jetkizý.
Izdenis izderi
Qazaqstannyń jańa ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń 2014 jylǵy alǵashqy jartyjyldyǵynyń nátıjeleri týraly budan ári Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev baıandady.
Bıylǵy jyldyń sońyna deıin 700 mlrd. teńgege ındýstrııalandyrýdyń 120 jobasy salynyp bitedi eken. «Bıylǵy jyl elimizdi ındýstrııalandyrýdyń birinshi besjyldyǵynyń sońy bolyp tabylady. Úkimet atalǵan baǵdarlamadaǵy jobalardy júzege asyrýǵa barynsha kúsh salady. Negizgi 12 ındıkatordyń ishindegi 10-y kózdelgen deńgeıde oryndalady degen senim bar. 2014 jyldyń birinshi jartysynyń ózinde 21 joba iske qosylady», dep bastaǵan vıse-premer birinshi besjyldyq ınnovasııalardy damytýǵa da negiz bolǵanyn aıtty.
Á.Isekeshev memlekettik ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany júzege asyrýdyń arqasynda, ıaǵnı ótken 4 jylda elimizdiń halyqaralyq reıtıngteri jaqsartylǵanyn jetkizdi. Osy aralyqta tehnologııalyq ınnovasııalarǵa shyǵyndar 7 esege ósipti, al ǴZTKÁ jobalaryna tikeleı sheteldik ınvestısııalar aǵymy 3 esege deıin artypty.
«Jalpy, mashına jasaý 2009 jyldan beri 75 paıyzǵa, qurylys ındýstrııasy – 47 paıyzǵa, hımııalyq sala 28 paıyzǵa kóterildi. Nátıjesinde, Qazaqstan óńdeý ekonomıkasynyń qarqyndy damýyna ıe boldy. Sóıtip, Túrkııa, Reseı, Ońtústik Koreıa men Polshadan keıingi oryndy ıelenip otyr», dedi baıandamasynda Á.Isekeshev. Sonymen qatar, shıkizattyq emes eksport pen memlekettik satyp alýlardaǵy qazaqstandyq mazmunnyń eki kórsetkishi boıynsha kesteden qalý baıqalǵanyn da nazarǵa saldy. Sátti júzege asyrylǵan jobalardy da eske aldy. Biz temirjol quramdaryn jasaý ónimi birden óskendigin baıqaımyz, temirjoldyq mashına jasaý – 20 esege, avtokólik óndirisi 11 esege kóbeıdi. Bul birqatar myqty sala qurýǵa múmkindik berdi», dedi ol.
Nátıjesinde, búgingi tańda satylatyn árbir tórtinshi kólik Qazaqstanda jasalyp, daıyndalatyn bolypty. Jalpy, 4,5 jyl ishinde ındýstrııalandyrý kartasy boıynsha 672 joba júzege asyrylyp, 69 myń jumys orny ashylypty. Sóıtip, ındýstrııalandyrý kartasy jobalary tarapynan 3,2 trln. teńgeniń ónimi óndirilip, eksport quny 133 mlrd. teńgege jetken. Al eksporttaǵy daıyn ónim úlesi 8 paıyzdy qurapty. Osynaý ýaqyt aralyǵynda jańadan 325 taýar túri qosylǵan.
Úkimet basshysynyń orynbasary Astanada Nazarbaev Ýnıversıtetinde geologııalyq klaster qurylatyndyǵy jóninde de baıandady. «Onyń quramyna taý-ken isi mektebi men jer týraly ǵylymı ınstıtýty kiredi. Sondaı-aq, geologııalyq zertteý ortalyǵy ashylady. Ortalyqtyń qurylysy bıylǵy jyldyń tórtinshi toqsanynda bastalady dep josparlanyp otyr», dedi Á.Isekeshev.
Elimizdegi jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń kelisim údesinen shyǵa almaı júrgenderine qoldanylǵan sharalar jóninde de sóz boldy. «О́z mindetterin atqarmaıtyn jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen jumys jalǵasyp jatyr. 2010 jyldan bastap 160 kelisimniń kúshi joıyldy. Desek te, bıylǵy jyly Rıo Tınto, Ilıýka jáne Kores tárizdi iri álemdik kompanııalarmen birlesken jobalar iske qosylady. Qazaqstan jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy ozyq tehnologııalardy meńgeredi», dep qaıyrdy sózin vıse-premer.
Aıta keteıik, aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde 21 joba paıdalanýǵa berilip, 2 myńǵa jýyq turaqty jumys oryndary qurylǵan. Al, ekinshi jartyjyldyqta shamamen 100 joba paıdalanýǵa berilip, 8 myń turaqty jumys oryndary ashylady dep kútilýde.
Jańa nysandar, tyń qýattar
Osy kúngi negizgi shara Elbasynyń telekópir arqyly birqatar aımaqtardaǵy jobalardy iske qosýy boldy. Onda Qazaqstanda halyqaralyq talapqa saı 20-dan astam jańa iri ónerkásip ornyn iske qosý josparlanǵany málim. Sonyń biri – Almaty oblysyndaǵy «Qorǵas shyǵys qaqpasy» erkin ekonomıkalyq aımaǵyndaǵy qurǵaq port logıstıkalyq ortalyǵy. Aıtýly ónerkásip ornynda ótken telekópirde «DP WORLD» kompanııasynyń dırektory Anıl Sıngh Elbasy Nursultan Nazarbaevqa ortalyq jaıly baıandap, qurylys jumysyn bastaýǵa ruqsat surady. Bul qurylystyń Eýrazııa kontınentindegi mańyzyna toqtalǵan Elbasy, qurylysty bastaýǵa ruqsat berdi. «Elimizdiń logıstıkasyn damytýda mańyzdy orny bar jobanyń iske qosylýyn kútip júrmiz. О́ıtkeni, bul óte mańyzdy joba. Bul jelimen Shyǵystan Tynyq muhıtyna deıin júkter tasymaldanatyn bolady. Negizgi taýarlar arnaıy konteınerlerge tıelip jóneltiledi. Buıyrtsa, bul tranzıttik jeli eki aralyqtaǵy jol ýaqytyn birneshe ese qysqartpaq», dedi Memleket basshysy.
Atalǵan port Panfılov aýdany, Penjim aýyldyq okrýgi aýmaǵyndaǵy «Altynkól» halyqaralyq temirjol beketi men Nurkent qalashyǵynyń aralyǵynda oryn teýip, jalpy aýmaǵy 700 gektar jerdi alady. Onda Qytaıdan ákelinetin jáne shetelge jiberiletin júkterdi tıep, túsiretin logıstıkalyq ortalyq, ındýstrııalyq aımaq jáne qurǵaq port qurylysy salynady. Qurylys jumystaryna 227 mlrd. teńge jumsalsa, onyń 150 mıllıardy jeke ınvestorlar esebinen qarastyrylady. Qurylys nysanyndaǵy 25 myń jumys ornynyń 10 myńy bıyl ashylady. Búgingi tańda 200 tehnıka paıdalanylyp, 500 adam eńbek etýde.
Atyraý oblysyndaǵy ár joba munaı-gaz ónerkásibimen tyǵyz baılanysta iske asyrylady. Sol sebepten, osy salada zamanaýı ózgeris kóp. Máselen, «Jigermunaıservıs» JShS-de almaz krıstaldary bar burǵylaý qashaýlaryn shyǵarýdy qolǵa aldy. Ońtústik Koreıadan alynǵan eń ozyq tehnologııa kómegimen qurastyrylǵan burǵy qondyrǵysyna qajetti qashaýlardyń alǵashqy legi Mańǵystaý óńirindegi ken oryndarynda synalypty. Endi kóp uzamaı otandyq zaýytta shyǵarylǵan bul ónim Qytaı, Reseı, AQSh sekildi alpaýyt elderdiń osyndaı qashaýlaryna básekeles bola alady eken. Bul sózdi telekópir barysynda zaýyt dırektory Ashat Dúısálıev Elbasyna málimdedi.
Buryn osy zaýyttaǵy qondyrǵylar óte eski edi. Kóne tehnologııany jańasyna tolyq aýystyryp, qaıta qurylymdaýǵa 20 mıllıon dollardan astam qarjy salynypty. Zaman talabyna saı jabdyqtalǵan zaýyttyń jańa tehnologııasy eki jyldan soń tolyq qýatynda jumys jasaı bastamaq. Sol kezde jylyna 250 dana burǵy qashaýy shyǵarylatyn bul zaýytty jańǵyrtýǵa salynǵan qarjynyń qaıtarymy bolady. Mundaǵy jańa tehnologııanyń tilin jetik meńgergen otandyq mamandardyń barlyǵy da sheteldegi osyndaı zamanaýı zaýyttarda kásibı bilimin jetildiripti.
«Jigermunaıservıstiń» qashaýlary munaıshylar úshin taptyrmaıtyn ónim. О́ıtkeni, jeti qat jer astyndaǵy «qara altynǵa» burǵy ushyndaǵy qashaýlar arqyly arna salynady. Álemniń bar elinde munaı solaı alynady. Demek, burǵy ushyna bekitiletin qashaýlarǵa tek otandyq kásiporyndardan ǵana emes, ózge de elderdiń kompanııalarynan suranystyń mol bolary daý týdyrmaıtyn kórinedi. Al, ónimniń sapasyna alańdaýǵa negiz joq eken. Zaýyt basshysynyń baıandaýyna den qoıǵan Memleket basshysy qazir bizdiń elimizge jańa tehnologııany jetik meńgergen ınjener mamandar kóptep kerek ekendigin aıtty. Zaýyttyń júzege asyryp jatqan jumystaryna rızashylyǵyn bildirip, salada maman daıyndaý isine jaýapkershilikpen qaraýdy tapsyrdy. «Biz qazir 4-5 myń metrlik tereńdikti qazyp júrmiz. Jalpy, sarapshylardyń aıtýynsha, munan da tómen tereńdikte Qazaqstannyń baılyǵy birneshe ese kóp. Sondyqtan da bul jańa tehnologııa – Qazaqstanda buryn bolmaǵan tehnologııa. Burǵylaıtyn qondyrǵylardy jasaý sizder úshin zor baqyt. Sizder tuńǵysh ony ıgergen adamdar retinde tarıhta qalasyzdar», degen Memleket basshysy óndiris oshaǵyn qosýǵa ruqsat berdi.
Telekópirde «Samuryq-Energo» aksıonerlik qoǵamy basqarmasynyń tóraǵasy Almasadam Sátqalıev Ereımentaý qalasynyń irgesinde salynyp jatqan ónerkásiptik jel parkiniń qurylysy jóninde esep berdi.
Elbasy bul jobaǵa oń baǵasyn berip, ınnovasııalyq sátti qadamnyń mańyzy orasan ekendigin atap kórsetti. «45 megavatt degen Kókshetaý men Petropavl qalalarynda turǵan elektr stansalarymen birdeı. Sondyqtan Astananyń irgesindegi Ereımentaýda salynyp jatqan tuńǵysh jel energııa stansasy qutty bolsyn», dedi N.Nazarbaev.
Qaıtalap aıtamyz, qýaty 45 megavattyq jel parkin salý elimizde tuńǵysh ret qolǵa alynyp otyr. Onyń qurylysyn «Samuryq-Energo» aksıonerlik qoǵamy júrgizýde. Aldaǵy ýaqytta nysannyń qýatyn 300 megavatqa jetkizý kózdelgen. Munyń ózi 80 myń páter elektr qýatymen qamtamasyz etiledi degen sóz.
Búgingi kúni jel elektr stansasynyń 85 metrlik 3 munarasy men aýmaǵy 93,2 metrlik rotorlary boı kótergen. «Alyp qanattar» jeldiń jyldamdyǵy sekýndyna 3 metr bolǵanda da jumys isteı beredi.
Basqarma tóraǵasy A.Sátqalıev joba qurylysyna otandyq jáne sheteldik kompanııalar tartylǵanyn atap ótti. Qýat qondyrǵysy júıeleriniń barlyǵy óńirdiń erekshe klımattyq jaǵdaıyna beıimdelgen. Balamaly qýat kózin paıdalaný únemshildikpen qatar, qorshaǵan ortanyń tazalyǵyna da oń áserin tıgizedi.
Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimov Alataý aýdany sheńberinde ornalasqan jańa ındýstrııalyq aımaqtyń damý barysy týraly baıandady. Jańa tehnologııalardy meńgerip, zamanaýı ǵylymdy damytý úshin jáne ınnovasııalyq jobalarǵa ınvestısııa tartý maqsatynda jasaqtalǵan aımaqta ázirge boı kóteretin jalpy quny 72 mlrd. teńgelik 21 joba maquldanyp, keleshekte bul joba aıasynda 4 myń jańa jumys orny ashylady. Jalpy 490 gektardy alyp jatqan aýmaqta 20 myń adamdyq jumys orny ashylyp, qala ónerkásibiniń 30 paıyzdyq ósimin beretin bolady.
Qazirgi tańda Alataý aýdanynda qurylys jumystary qyzý júrgizilip jatqanyn tilge tıek etken ákim, aýdanda jańadan 1 konserttik jáne 2 kınozaly bar 1100 oryndyq mádenıet ortalyǵy ashylǵandyǵyn, «Ýnıversıada-2017» jobasyna saı 12 000 oryndyq sport saraıy men 5 myń oryndyq olımpıada aýylynyń qurylystary qarqyndy júrgizilip jatqandyǵyn jetkizdi.
Sonymen qatar, qala ákimi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qoldaýymen qala aýmaǵynda jańa Naýryzbaı aýdanynyń boı kótergendigin saltanatty túrde málimdeı kelip, bul jańa aýdan Almaty qalasynyń aýqymyn keńeıtip qana qoımaı, keleshekte qala damýyn jańa deńgeıge kóteretindigin aıtty.
Qala ákimimen birge telekópirge qatysqan Qazaqstan-Malaızııa birikken «Karmatura metal» AQ basshysy Temýdjın Núkenov Alataý aýdanynda ornalasqan jańa ındýstrııalyq aımaq aýmaǵynda jalpy quny 9 mlrd. teńgeni quraıtyn, 180 jumys ornymen qamtamasyz etetin bolat armatýra daıyndaý zaýytyn salýǵa daıyn ekendikterin jetkizdi. Búginge deıin jańa zaýyt salynatyn orynǵa ınjenerlik kommýnıkasııalar men kásiporyndyq jabdyqtardyń memleket esebinen jasaqtalǵanyn jáne sol úshin Elbasy Nursultan Nazarbaevqa birikken kásiporyn atynan alǵys sezimin bildiretindigin jetkizdi.
Baıandaýlardy tyńdaǵan Memleket basshysy el aýmaǵyndaǵy 9 arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń báriniń mańyzy aıryqsha ekenin aıtty. Sóıtip, olardyń bárine jetkilikti dárejede qarjy ajyratylǵanyn jetkizdi. Sóıtip, olardyń bárine kommýnıkasııalar men ınfraqurylymdar jasalǵanyn tilge tıek etti. Bul turǵyda Almatydaǵy arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń máni asa zor ekendigine nazar aýdartty. Sóıtip, memlekettiń áleýetine kóp úles qosatyn jańa ındýstrııalyq jobalar qadamyna sáttilik tiledi.
Elbasynyń kásipkerlik qoldaý saıasatynyń nátıjesinde búginde qanshama adam óz isin ashyp, shaǵyn kásipkerlikpen shuǵyldana bastady. Qazirgi tańda «Báıterek» holdıngi 13 bankpen kelisim jasap, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý salasyndaǵy 118 jobany qarjylandyrýǵa 33 mlrd. teńge bóldi. Quny 55 mlrd. teńge bolatyn taǵy 205 joba maquldaný ústinde. Osylaısha jýyq arada Ulttyq qordan bólingen qarjynyń 88 paıyzy tolyǵymen tıimdi ıgerilmek. Ári osy baǵdarlamanyń aıasynda óndiristik ónerkásip salasynda jańadan 2700 jumys orny ashylmaq. Mine, osy salanyń bir top ókili de keshe tikeleı efırge shyǵyp, Elbasyna óz kásipterin tanystyrdy.
Telekópirge Ońtústik Qazaqstan oblysynan eki joba qatysty. Onyń ishinde terezelerge arnalǵan PVH-profılder shyǵaratyn «Trıýmf MMS» JShS-i zaýyty jobasyn júzege asyrýǵa 1 200 mln. teńge ınvestısııa jumsalǵan. Kásiporyn Úkimetten bıznesti qoldaýǵa bólingen 1 trln. teńge aıasynda keńeıtý jumystary úshin «Báıterek» UBH» AQ arqyly qosymsha 216 mln. teńge qarjy alyp otyr. Jobaǵa «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda jol, elektr energııasy, sý jáne káriz júıesi tartylyp, 161 turaqty jumys oryndary ashylǵan. Zaýytta plastıkten jasalatyn vıtraj jáne terezelerge arnalǵan qosalqy buıymdardyń tolyq jıyntyǵy shyǵarylady. Kásiporynnyń qyzmetkerleri eýropalyq mamandardan tálim alǵan. Ekinshi joba – Saıram aýdanynda iske qosylǵan glıýkoza-frýktozalyq shyryn óndiretin «Bio Grain» JShS-niń óndiris orny. Kásiporyn tehnologııalyq damý jónindegi ulttyq agenttiginiń ınnovasııalyq grantyn alyp, glıýkoza-frýktozalyq shyryn óndiretin TMD elderindegi alǵashqy zaýyt bolyp otyr. Jobaǵa 318 mln. teńge ınvestısııa tartylyp, 48 jańa jumys orny ashylǵan. Kásiporyn jylyna 14 myń tonna ónim shyǵarady.
Tikeleı efırden budan ári Aqtóbe oblysynan «Aıs- Plıýs» JShS dırektory Gúlnar Jandáýletova baılanysqa shyqty.
– Bizdiń kásiporyn sút jáne sút ónimderin óndiredi. Seriktestik ónimderi oblysqa ǵana emes, odan tysqary jerlerge de jaqsy tanys. Bizdiń ónimderimiz ekologııalyq taza taǵam bolyp tabylady. Sondyqtan da ótimdi, tutynýshylardyń suranysy joǵary. Biz Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń tıimdiligin durys paıdalanýymyz kerek. Osyǵan baılanysty sút jáne sút ónimderin quıatyn jańa tehnologııalyq jelini paıdalanýǵa berýdi qolǵa aldyq. Bul jobany júzege asyrý óndirilgen ónimdi kórshiles Reseıdiń Saratov, Samara, Orynbor jáne basqa oblystaryna ótkizýge múmkindik beredi. Osylaı bizdiń kásiporyn ónimderiniń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aýmaǵyndaǵy básekelestikke qabilettiligi artady. Jobanyń jalpy quny 219,8 mln. teńge turady. Onyń 184,0 mln. teńgesin «AsiaCreditBank» AQ Aqtóbe fılıalynan 10 jylǵa 6 paıyz ósimmen berilip otyrǵanyn sizdiń shaǵyn jáne orta bızneske degen qamqorlyǵyńyz dep sezinemiz, – dedi ol.
Jobanyń qýattylyǵy jylyna 7 tonna sút ónimderin óndirýge múmkindik beredi. Joba iske asqanda 20 jumys orny ashylady. Tehnologııalyq jelini paıdalanýǵa berý 2015 jyldyń qańtaryna josparlanyp otyr. Joba júzege asqanda bir jumysshynyń eńbek ónimdiligi 24,6 myń AQSh dollarynan 55,2 myń AQSh dollaryna deıin ósetin bolady. Iаǵnı shyǵarylatyn ónimniń kólemi 2 myń tonnadan 7 myń tonnaǵa deıin jetedi.
Azyq-túlikke – aıryqsha nazar
Sondaı-aq, Shyǵys Qazaqstan oblysynan «Raimbek Vostok Agro» korporasııasy tikeleı baılanysqa shyqty. Atap aıtar bolsaq, «Raimbek Vostok Agro» korporasııasy Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda quny 1,2 mlrd. teńge bolatyn zaýytty qalpyna keltirý jumystaryn júzege asyrdy. «Shyǵys-Sút» JShS bazasynda qurylǵan sút klasteri táýligine 400 tonna sútti óńdeýge, sút ónimderiniń 60 túrin shyǵarýǵa múmkindik beredi. О́ńdeýge qajetti shıkizatty segiz aýdandaǵy 20 sharýashylyq qamtamasyz etedi. «Shyǵys-Sút» JShS dırektory Seıiljan Saılaýbaev Elbasyna kásiporynnyń múmkindigi jóninde baıandady.
– Qurmetti Prezıdent! Kásiporynda 250 adam jumys isteıdi. Ulttyq qordan bólingen qarjynyń arqasynda О́skemende jańa sút kombınatynyń jobasyn júzege asyryp otyrmyz. Bul zaýyt sapaly, baǵasy qoljetimdi sút ónimderin óndiredi, – dedi kásiporyn basshysy. Zaýyt dırektory shaǵyn jáne orta kásipkerlerge aıtarlyqtaı kómek jasap otyrǵany úshin Elbasyna sheksiz rızashylyǵyn bildirdi.
«Shyǵys sút» kásiporny Reseı men Belorýssııaǵa sút ónimderin shyǵarady. Búgingi kúni zaýyttyń irimshik ónimderi Reseıdiń Omby, Novosibir, Barnaýl qalalaryna tasymaldanýda.
Kásipkerlerdiń isine sáttilik tilegen Elbasy óz sózinde qazirgi tańda elimizde aýyl sharýashylyǵy ónimderin damytý asa mańyzdy ekenin atap ótti.
«Biz tamaqpen ózimizdi ózimiz qamtamasyz ete almasaq bul óte qaýipti. Syrttan ákelinetin azyq-túlikti azaıtýymyz kerek. Eldi azyq-túlikpen qamtamasyz etý táýelsizdikpen birdeı bolyp sanalady» dedi Prezıdent. Bul rette, ıaǵnı, elimizdiń otandyq azyq-túlikpen qamtý baǵytynda shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń róli orasan. Sol sebepti de elimiz kásipkerlikti damytýǵa barynsha qoldaý kórsetip jatqanyn aıta otyryp, sol qoldaýdy durys ári tıimdi paıdalanýdy eskertti.
Elimizdegi ekonomıkany ártaraptandyrý saıasatynyń nátıjesinde qol jetkizgen jetistikterdiń biri hımııa óndirisiniń qarqyn alýy desek bolatyndaı. Sońǵy tórt jarym jylda elde hımııa salasy boıynsha bes kásiporyn iske qosylǵan. Sonyń biri bıylǵy jyldyń alǵashqy jartysynda qurylysyn aıaqtap otyrǵan – Jambyl oblysynyń Qarataý qalasyndaǵy natrıı sıanıdi shyǵaratyn alyp zaýyt. Telekópir arqyly osy zaýyttyń tusaýy kesildi. Zaýytty onyń dırektory Baqtııar Aldashev tanystyrdy. Bul Qazaqstan boıynsha osy tektes hımııalyq ónim shyǵaratyn birden-bir kásiporyn. Hımııalyq ónimdi altyndy kereksiz qospalardan aıyrýǵa jáne basqa da ónerkásip oryndarynda paıdalanady. Zaýyttyń qurylysyna 13 mlrd. teńgege jýyq qarjy jumsaldy.
Jańa ashylǵan kásiporynnyń arqasynda 491 adam jumyspen qamtylyp otyr. Barlyǵy derlik jergilikti mamandar. Olardyń birazy Qytaı jáne elimiz aýmaǵyndaǵy joǵary oqý oryndarynda bilim alyp, tájirıbe jınaqtady. Zaýyt jylyna 15 myń tonna natrıı sıanıdin óndiredi. Bul elimizdegi óndiris oryndary suranysynyń teń jartysy degen sóz. Hımııalyq ónim buǵan deıin shetten tasymaldanyp kelgen-di. Zaýyt túgeldeı ozyq tehnıkalyq qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan. Zamanaýı tehnologııa men barynsha jetildirilgen óndiristik jeli – ónim sapasynyń joǵary bolýyna jáne ekologııalyq qaýipsizdikke negiz bolady. Shıkizattan daıyn ónimge deıingi árbir óndiristik saty jiti tekseristen ótedi eken.
Zaýytty ashýǵa ruqsat bere otyryp Memleket basshysy: «Bul Qazaqstanǵa óte qajet zaýyt. Bul jańa óndiris jańa taýar shyǵaratyn bolady. Memleket elimizdiń ońtústiginde óndiristi órkendetýge úlken kúsh salyp jatyr. El halqynyń kópshiligi Almaty, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan oblystarynda turady. Jumyssyzdyq ta kóp. Jyl saıyn eńbekke keletin jastardyń sany da mol. Sondyqtan biz Jambyl oblysynda hımııalyq ónerkásipti damytýǵa kúsh salatyn bolamyz. О́ıtkeni, bul óńirde fosforıt ken orny bar. Sonyń arqasynda osyndaı zaýyttardyń salynýy da óte qajet», dep atap ótti.
Budan ári telekópir baılanysy arqyly Qaraǵandy oblysyndaǵy «Bıomer Armatýra» JShS sharly kran men ilmekti armatýra óndiretin zaýyt iske qosyldy.
Elbasy bul kásiporynnyń mańyzdylyǵyn aıryqsha atap ótti. Zaýyt «Saryarqa» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń aýmaǵynda salynǵan. Investory – Germanııanyń «Bohmer GmbH» kompanııasy. «Jobaǵa 1 mlrd. teńgeden astam ınvestısııa salyndy. 160 jumys orny quryldy. Bul – Qazaqstandaǵy ǵana emes, Ortalyq Azııadaǵy jalǵyz zaýyt», dedi Memleket basshysyna «Bıomer Armatýra» JShS bas dırektory Andreı Kefer.
Munaı jáne gaz qubyrlary, jylý jáne sýmen jabdyqtaý, basqa da salalar úshin 15-ten 1400 mm. deıingi dıametrli sharly krandar shyǵarylady. Buıym joǵary qysymǵa arnalǵan. Zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 10 myń ónimdi quraıdy. Bul mejege kásiporyn 2015 jyly shyǵady dep josparlanǵan. Aıta keteıik, «Bıomer Armatýra» JShS sharly krandary men ilmekti armatýra óndiretin zaýyt Qaraǵandy oblysynan Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen 80 jobanyń biri.
Telekópir arqyly Mańǵystaý aýdanynyń ortalyǵy Shetpe kentinde ornalasqan «Kaspıı Sement» kásiporyny da iske qosyldy. Bul atalmysh kenttegi birden-bir zaýyt. Turǵyndardy jumyspen qamtyp, óńir ekonomıkasyna kiris keltiretin nysannyń tusaýkeserine mańǵystaýlyqtar zor qoshemet, yqylas kórsetti.
Qazaqstannyń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasyna engen «Kaspıı Sement» zaýyty – elimizdiń batys óńirindegi jalǵyz iri sement zaýyty. Munda sement qurǵaq túrinde, eń aldyńǵy qatarly, ekologııalyq taza jáne energııa qýatyn únemdeıtin tehnologııamen óndirilmek. Untaqtaý barysynda qurǵaq bordy paıdalana otyryp, klınker shyǵarý sement ónerkásibin damytýdaǵy jańa qadam bolsa, qazaqstandyq bul zaýyt osy tehnologııadaǵy álemdegi birden-bir sement zaýyty bolyp tabylady. Kásiporyn tolyq avtomattandyrylǵan, onda zamanaýı qural-jabdyqtar ornalastyrylǵan. Jalpy ınvestısııa kólemi 200 mıllıon eýrony quraǵan zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 1 mln. tonna ónim óndirý dep kútiledi. Sondaı-aq, jergilikti turǵyndary esebinen 400 jumys orny ashyldy.
– Zaýyt ónimin daıyndaý úshin jaqyn jerdegi Shetpe-Ońtústik jáne Aýsar ken oryndarynyń ónimderi paıdalanylady, jergilikti turǵyndar jumysqa ornalastyryldy, arnaıy oqýdan ótti. Bul memleketimizdiń jergilikti úlesti arttyrý saıasatyna tolyq sáıkes keledi. Sement óndirý úlken energııa qýatyn talap etpeıdi, qorshaǵan ortaǵa yqpaly az. «Kaspıı Sement» zaýyty aımaqty ártaraptandyrýdyń mańyzdy quramdas bóligi bolatynyna senimdimin, – dedi Mańǵystaý oblysynyń ákimi A.Aıdarbaev.
Memleket basshysy N.Nazarbaev belgilep bergen Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi memlekettik baǵdarlama elimizdiń ónerkásip kesheninde óndiristiń turaqty ósýin qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Sonyń nátıjesinde bir ǵana Soltústik Qazaqstan oblysynyń ózinde Indýstrııalandyrý kartasyna 38,2 mıllıard teńgeniń 31 jobasy engizilip, 28-i paıdalanýǵa berildi. Bul jolǵy telekópirge «Petropavl aýyr mashına zaýyty» AQ energetıkalyq qazandyq qondyrǵylaryn shyǵaratyn óndiristik ýchaske usynyldy.
– Munaı uńǵymalaryn kúrdeli jáne jerasty jóndeý qondyrǵylary, júk kótergishtigi 40-100 tonnalyq arnaıy avtomobılder, sementteýshi apparattar, avtosısternalar, jylý almastyrǵyshtar jáne basqa da buıymdardy elimizben qatar Reseıge de jóneltetin kásiporynda 1200 adam jumys isteıdi. Ortasha aılyq jalaqy 96 myń teńgeden aınalady. Memlekettiń qarjylyq demeýi arqasynda №5 seh jabdyqtalyp, munaı uńǵymasyn burǵylaý kezinde qoldanylatyn jańa tehnologııa ornatyldy. Al Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda №3 seh mehanıkalyq óńdeý óndiristik sehy retinde qaıta jańartyldy. Zaýyttyń bas dırektory Qýanysh Bıshimov 600 mıllıon teńge qarajat jumsalyp, jylyna 1,5 myń tonna ónim shyǵarýǵa qaýqarly energetıkalyq qazandyq qondyrǵylaryn shyǵaratyn keshenniń ozyq jobasymen tanystyrdy. Osy kúnge deıin Qazaqstanda mundaı qurylǵy shyǵarylmaǵan. Onyń qurylysyna sheteldiń energetıka salasyndaǵy jetekshi kompanııalary jumyldyrylyp, ázirge balamasy joq biregeı óndiris qurylysyn turǵyzǵan. Máselen, dánekerleý stansasy, turbalardy daıyndaıtyn qondyrǵylar kiretin negizgi óndiristik júıelerdi álemde jetekshi orny bar «Pemamek Oy Itd» fırmasy (Fınlıandııa) jetkizse, termoóńdeý peshin Sankt-Peterbýrgtiń «Sıkron» AAQ ornatqan. Iske qosylǵan joba jergilikti ónim úlesin 45-60 paıyzǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Byltyr zaýytta 5,6 mıllıard teńgeniń ónimderi óndirilse, endi naryqtyq ta, eksporttyq ta áleýeti áldeqaıda ulǵaıyp, básekege qabiletti buıymdardy Reseı, Ýkraına elderine jóneltý kózdelip otyr.
Budan soń telekópir arqyly Petropavldaǵy energetıkalyq qazandyq jabdyǵyn shyǵaratyn óndiris iske qosyldy. Elordamen tikeleı baılanysqa shyqqan Petropavl aýyr mashına jasaý zaýyty ókiliniń aıtýynsha, jylyna 4 myń tonna energetıkalyq qazandyq jabdyqtary daıyn ónim bolyp shyǵarylatyn bolady. Jobany «Qazaqstan ınjınırıng» kompanııasy qarjylandyryp otyr.
Telekópir kezinde Qostanaıda boı kótergen Turǵyn úı qurylys kombınaty da tanystyryldy. Tobyl-Torǵaı óńirinde salynyp jatqan zaýyt, basqa da óndirister az emes. Bári de óńirdiń ekonomıkasy men áleýmettik áleýetin alǵa súıreıdi. Al Turǵyn úı qurylys kombınatynyń irgetasy qalanǵannan-aq qostanaılyqtardyń júzinde qýanysh úıirildi.
– Naryqty zerttep, zerdelegen soń ǵana iske qol soqqan durys. Qalalyqtar úshin baspana ylǵı da aýyzǵa aldymen alynady, qazir de onyń ózektiligi kemigen joq. Sondyqtan turǵyn úı qurylysy kombınatyn salýymyz zańdy emes pe? – deıdi «Qostanaı-MBI» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Maıl Toroıan.
Turǵyn úı qurylysy kombınaty qurylysy kezinde 70 qostanaılyq jumys ornyn osy jerden tapqan bolatyn. Mine, endi jumysyn bastaǵanda munda 150 adam eńbek etetin bolady. Bul ınvestısııalyq joba «Indýstrııalandyrý kartasy» sheńberinde júzege asty, quny 4 mıllıard 370 mıllıon teńgege tústi. Onyń 770 mıllıon teńgesin «Qostanaı-MBI» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń ózi saldy.
Prezıdent Nursultan Nazarbaev qostanaılyqtardy mańyzdy kásiporyn qurylysynyń aıaqtalýymen quttyqtady.
Sondaı-aq, telekópir barysynda Kókshetaý qalasynda quny 1265 mıllıon teńgelik jańa qurama jem zaýyty da iske qosyldy. Aımaqtaǵy biregeı jobaǵa tapsyrys bergen «AgroTraiding-2007» JShS óndiriske Germanııanyń ozyq tehnologııasyn engizip, álemdik standarttar talabyn qamtamasyz etip otyr. Jumysy tolyq avtomattandyrylǵan kásiporyn jylyna 36840 tonna ónim shyǵara alady. Qunarly azyqtyń 60 paıyzy ishki, 40 paıyzy syrtqy rynokqa baǵyttalǵan.
– Zamanaýı zaýyttyń qurylysy ótken jyly bastalǵan edi, – dedi saltanat ústindegi sózinde kásiporyn basshysy Sergeı Mılenko. – Biz «QazAgro»Ulttyq holdınginiń» quramyndamyz. Sondyqtan, memleket tarapynan úlken kómek kórsetilip, 634 mıllıon teńge kóleminde jeńildetilgen nesıe qarjysy bólindi. Sondaı-aq, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde zaýytqa kommýnıkasııalyq júıe tolyq tartyldy. Qazirgi kúni kásiporynda 24 adam jumys istese, aldaǵy jyly onyń sany eki esege óspek.
Telegazettiń múmkindigi mol
Telekópir barysynda júzege asyrylǵan jobalar qataryndaǵy aıryqsha joba – «Telegazet» jobasynyń da tusaýy kesildi. Baılanys jáne aqparat agenttiginiń bastamasymen qolǵa alynǵan «Telegazet» jobasy «Otaý TV» ulttyq telehabar taratý jelisi arqyly «Egemen Qazaqstan» men «Kazahstanskaıa pravda» gazetterin elektrondy nusqada 3 mln. adamnyń oqýyna múmkindik jasady.
Osy rette telekópir arqyly Qyzylorda oblysyndaǵy shet jaılap, qıyr qonǵan eldi mekenniń biri – Qazaly aýdanyndaǵy Sarybulaq aýyly Astanamen baılanysqa shyqty. Astanadan 1,5 myń, al Qyzylorda qalasynan 500 shaqyrym qashyqtyqta jatqan aýyl órkenıet kóshinen qalyp otyrǵan joq. Búginde Sarybulaq aýyldyq okrýginde 83 otbasy turyp jatyr. Al osy 83 shańyraqtyń 74 tútini úılerine «Otaý TV» spýtnıktik qondyrǵysyn ornatyp alǵan. Bul tek Qazaqstannyń ǵana emes, álemniń ár tarapynan aqparat alyp otyrý úshin taptyrmas qural ekeni belgili. Bárinen buryn qumnyń arasynda qarapaıym ómir súrip jatqan aýyl Elbasymen telekópir arqyly sóılesti. Rızashylyqtaryn bildirdi.
Elbasy elde atqarylyp jatqan jumystyń barlyǵy qarapaıym halyq úshin, aýyldy túletý maqsatynda istelip jatqanyn aıtty. Al «Telegazettiń» jurtshylyq úshi
Biz tek joldyń basyndamyz. Bizdiń mindetimiz – óńdeýshi ónerkásiptiń óz mańyzy jóninen shıkizat salasy deńgeıine jetip, al keleshekte odan asyp túsýine qol jetkizý.
Nursultan Nazarbaev,
Qazaqstan Respýblıkasynyń
Prezıdenti.
Keshe «Nazarbaev ortalyǵy» Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasynda memlekettik úlken shara ótti. Onda Memleket basshysynyń qatysýymen Úkimettiń memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn iske asyrý jumysy týraly esebi tyńdaldy. Shara aıasynda birqatar Úkimet músheleri óz jumystarynyń nátıjelerin baıandap, óńirlermen telekópir uıymdastyryldy. Jan jadyratar jańa nysandar Eldik shara bastalmas buryn Memleket basshysy jańa ǵımaratty aralap kórdi. Sondaı-aq, «Nazarbaev ortalyǵy» kóp fýnksııaly ǵylymı-taldaý jáne gýmanıtarlyq-aǵartý memlekettik mekemesiniń arqaýynda qurylǵan Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasynyń jumysymen tanysty. Kitaphana qory 20 myń eńbekti qamtıdy. Mekeme Prezıdentke syıǵa tartylǵan eksponattardy jınaqtaýmen de aınalysady. Qazirgi kúni memleket basshylarynyń jáne olardyń resmı ókilderiniń syılyqtaryn, óner týyndylary men tarıhı jádigerlikterdi qosqanda, Nursultan Nazarbaevtyń jeke kolleksııasynan alynǵan 500 eksponat bar. Ǵımaratta kóshpeliler men dala tósindegi qalalardyń sanǵasyrlyq tarıhynda qalyptasqan qazaq halqynyń fılosofııasyn tanytatyn «Máńgilik el» galereıasy ornalasqan. Memleket basshylarynyń mundaı ortalyqtary, kitaphanalary men qorlary álemdik tájirıbede, atap aıtqanda, AQSh-ta, Fransııada, Túrkııada jáne basqa elderde bar. Olardyń basty mindeti el basshylarynyń jeke muraǵatyn jınaqtaý jáne júıeleý bolyp sanalady. Munymen qatar, Elbasy ǵımarat ishine ornalastyrylǵan otandyq ónim shyǵaratyn úzdik kásiporyndardyń arnaıy uıymdastyrylǵan kórmesin aralap kórdi. Kórmeni aralap, tanysyp shyqqan Elbasy jańadan ashylyp, saltanatty shara ótip jatqan ǵımaratqa qatysty óz oıyn bildirdi. «Bul ǵımarat bas qalanyń kórkin odan saıyn ajarlandyra tústi. Keleshekte halyq ıgiligine jumys isteıtin mádenı ortalyq bolady dep oılaımyn. Bul ásem qalamyz Astananyń týǵan kúnine jasalǵan ǵajaıyp tartý-taralǵylarymyzdyń biri. Keń-baıtaq dalamyzda túndigin túrip tastap, erkindikke negizdelgen ózimizdiń kıiz úıimizge uqsatyp salynǵan. Qabyrǵasy men tóbesiniń shyny paketpen jabylýynyń ózi ǵımaratty jylytý men jaryqtandyrýǵa ketetin shyǵyn kóleminiń azaıýyna zor septigin tıgizetin bolady. Sondyqtan da, myna ǵımarat «Nazarbaev ortalyǵy» Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasy» dep atalǵanymen, bul jerdi ultymyzdyń ıgiligine jumys isteıtin mádenıet ortalyǵy retinde qabyldaý kerek», dedi Memleket basshysy. Prezıdent bıiktigi 9 qabatty quraıtyn, jalpy kólemi 30 myń sharshy metrden turatyn ǵajaıyp ǵımarat qazirgi zamandaǵy eń ataqty sáýletshiniń biri Norman Fosterdiń Astanadaǵy úshinshi keremet sáýlet óneri ekendigin de aıtty. Sondaı-aq, elordada taǵy bir mádenı oshaqtyń osy kúni ashylatynyn úlken qýanyshpen jetkizdi. «Kórse kóz toımaıtyn Astanamyzda bir opera jáne balet teatry men ortalyq ulttyq mýzeı jetispeı turatyn. Teatrdyń ıgiligin el kórip jatyr, endi búgin ortalyq murajaıdy ashatyn bolamyz», dedi N.Nazarbaev. Údemeli damý úrdisi Kelesi kezekte Prezıdent búgingi sharanyń negizgi bólimine ótip, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy týraly áńgimeledi. Bıylǵy jyly údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany júzege asyrýdyń birinshi besjyldyǵy qorytyndylanatynyn jetkizdi. Onda «Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn (IIDB) júzege asyrý qorytyndylary ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵyn bastaý úshin «bastapqy baǵyt» retinde asa úlken mánge ıe boldy», dep atap aıtty Prezıdent. – Endi basty maqsat 2050 jylǵa bet alǵan sátte ózimiz bastaǵan bastapqy baǵyttar asa mańyzdy. Kez kelgen jol alǵashqy qadamnan bastalady, sondyqtan, 2014 jyldyń alǵashqy qorytyndylary biz úshin asa mańyzdy. Jartyjyldyqtyń basty nátıjesi myna qarapaıym shyndyqta: Qazaqstan ekonomıkalyq ósimniń qajetti dınamıkasyn jınaýda. Álem ekonomıkasynyń qalpyna kelýi baıaý júrip jatqanyn eskeretin bolsaq, bul óte mańyzdy. Kóptegen sarapshylar túıindegendeı, 2014 jyl jahandyq ekonomıkalyq ósimniń ustamdy boljamdaryn berdi, – dedi Memleket basshysy. Oǵan qosa, Prezıdent ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵynyń jańa jobalaryn tanystyrý – aǵymdaǵy jyldaǵy Úkimet pen ákimderdiń jumystarynyń mańyzdy aralyq qorytyndysy ekenine basa nazar aýdartty. «Jańa Úkimettiń jumysyna jaqyn kúnderde 100 kún tolady. Endeshe, birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha jasalǵan jumystyń baıandamalaryn tyńdaımyz degen oıdamyn», dep tolyqtyrdy sózin N.Nazarbaev. Ári qaraı oıyn jalǵaǵan Memleket basshysy údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrý áli de el ekonomıkasynyń qurylymyna jetkilikti áser ete qoımaǵanyn aıtyp, áıtse de, birinshi besjyldyqta jaǵymdy nátıjelerge qol jetkizilgenin atap ótti. Sóıtip, keıbir elderdegi áleýmettik-ekonomıkalyq saıasattyń durys júrgizilmeýin tilge tıek ete otyryp, el damýynyń basym baǵytyna toqtaldy. Memlekettik baǵdarlama – mańyzdy qural Elbasy endigi kezekte, áýeli tıisti vedomstvo basshylarynyń baıandamalaryn tyńdap, odan keıin telekópir sharasyna ótýdi usyndy. Sóz kezegi Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaevqa berildi. Atalmysh vedomstvo basshysy Qazaqstannyń jańa ındýstrııalandyrý baǵytynda atqarǵan jumystaryna toqtalyp, ústimizdegi jyldyń alǵashqy jartysyndaǵy nátıjelerin baıandady. Mınıstrdiń aıtýynsha, álemdi daǵdarys jaılaǵan keleńsiz kezeńderdiń ózinde osy baǵdarlamanyń arqasynda el ekonomıkasyn turaqty ustap turýǵa múmkindik týdy. Atap aıtar bolsaq, 2010-2013 jyldar aralyǵynda atalǵan baǵdarlamany qarjylandyrý maqsatynda 3,7 trln. teńge bólindi. Buǵan qosa ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýǵa 2,4 trln. teńgeden artyq jeke ınvestısııa tartyldy. Nátıjesinde, 2008-2013 jyldar aralyǵynda jyldyq orta mólshermen eseptegende ekonomıkanyń ósý qarqyny 6,4 paıyzdy qurady. Ishki jalpy ónim 30 paıyzǵa ósti. Qazaqstannyń ekonomıkalyq básekelestikte tótep beretin taǵy bir kórsetkishi – eńbek ónimdiligi. 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha óńdeý salasynda eńbek ónimdiligi 57,5 myń dollardy qurap, 2008 jylmen salystyrǵanda 1,6 myń AQSh dollaryna ósti. Ekonomıkanyń basqa salalarymen salystyrǵanda, búginde eńbek ónimdiligi osy óńdeý salasynda ulǵaıyp keledi. Aıtalyq, aýyl sharýashylyǵy, temirjol mashınalary men avtokólik jasaý, farmasevtıka jáne hımııa salalarynda da oń ózgerister baıqalady. Sonymen qatar, álemdik tájirıbege sáıkes, ekonomıkany ártaraptandyrý nátıjesinde elimizdiń ishki jalpy ónimindegi shıkizat eksportynyń jáne óńdeý ónerkásibiniń úlesi artyp keledi. Mysaly, sońǵy bes jylda óńdeý ónerkásibiniń naqty ósýi 24,5 paıyzdy qurady, onyń ishinde taý-ken ónerkásibi 21,1 paıyz boldy. Negizinen 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasy ekonomıkanyń teńdestirilgen qurylymyn jasaýǵa jáne jańa jumys oryndaryn ashýǵa baǵyttalady, dedi mınıstr. «Qazaqstan-2050» Strategııasynda Siz ekonomıkalyq saıasatty jańartý men ekonomıkany ártaraptandyrý boıynsha jańa mindetterdi aldymyzǵa qoıǵan bolatynsyz. Atalǵan mindetterdi iske asyrý barysynda 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasy mańyzdy quralǵa aınalmaq», dedi bul rette E.Dosaev Elbasyna bergen esebinde. Sondaı-aq, ol ÚIID-2 memlekettik baǵdarlamasynda 6 baǵytqa basymdyq beriletinin tilge tıek etti. «Eń aldymen ony iske asyrýda keshendi amal-tásilder qoldanylady. Indýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń ekinshi kezeńi ekonomıkanyń teńdestirilgen qurylymyn jasaýǵa jáne jańa jumys oryndaryn ashýǵa baǵyttalady», dep tolyqtyrdy sózin mınıstr. Jańa jumys oryndary eldiń eksporttyq áleýetin arttyratyn qaıta óńdeý salasynda, makroekonomıkalyq turaqtylyq pen onyń ósimine qarjylyq negizdi qamtamasyz etetin dástúrli shıkizat sektorynda, ınnovasııalyq jáne qyzmet kórsetý salalarynda ashylmaq. Bul rette kóliktik, ındýstrııalyq jáne energetıkalyq ınfraqurylymdardyń ozyq damýyna erekshe nazar aýdarylmaq. Sonymen qatar, mınıstr Qazaqstan eksporttalatyn taýarlar sanyn arttyrýǵa da aıryqsha mán berip otyrǵanyn alǵa tartty. Dúnıejúzilik bank jáne Azııa damý banki syndy halyqaralyq uıymdardyń usynystaryn eskere otyryp, basymdyq tek salalardy ártaraptandyrýǵa ǵana emes, sonymen birge, eksport barysynda saýda seriktesterdi jáne taýarlar men qyzmetter nomenklatýrasyn ártaraptandyrýǵa beriletinine toqtaldy.Mınıstrdiń atap ótýinshe, Azııa damý banki sarapshylarynyń baǵalaýyna sáıkes, búgingi tańda Qazaqstan basqa eldermen salystyra qaraǵanda, nebári 127 ustanym boıynsha ǵana taýar eksporttaıdy. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵyn iske asyrýǵa baǵyttalatyn ınvestısııalardyń jalpy kólemi 6,6 trln. teńgege jýyq bolyp tabylady. 6 trln. teńgeni kvazımemlekettik jáne jeke sektor ınvestısııalary esebinen tartý josparlanyp otyr. Bıýdjettik qarjylandyrý 650 mlrd. teńgege jýyq bolmaq.
Izdenis izderi
Qazaqstannyń jańa ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń 2014 jylǵy alǵashqy jartyjyldyǵynyń nátıjeleri týraly budan ári Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev baıandady.
Bıylǵy jyldyń sońyna deıin 700 mlrd. teńgege ındýstrııalandyrýdyń 120 jobasy salynyp bitedi eken. «Bıylǵy jyl elimizdi ındýstrııalandyrýdyń birinshi besjyldyǵynyń sońy bolyp tabylady. Úkimet atalǵan baǵdarlamadaǵy jobalardy júzege asyrýǵa barynsha kúsh salady. Negizgi 12 ındıkatordyń ishindegi 10-y kózdelgen deńgeıde oryndalady degen senim bar. 2014 jyldyń birinshi jartysynyń ózinde 21 joba iske qosylady», dep bastaǵan vıse-premer birinshi besjyldyq ınnovasııalardy damytýǵa da negiz bolǵanyn aıtty.
Á.Isekeshev memlekettik ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany júzege asyrýdyń arqasynda, ıaǵnı ótken 4 jylda elimizdiń halyqaralyq reıtıngteri jaqsartylǵanyn jetkizdi. Osy aralyqta tehnologııalyq ınnovasııalarǵa shyǵyndar 7 esege ósipti, al ǴZTKÁ jobalaryna tikeleı sheteldik ınvestısııalar aǵymy 3 esege deıin artypty.
«Jalpy, mashına jasaý 2009 jyldan beri 75 paıyzǵa, qurylys ındýstrııasy – 47 paıyzǵa, hımııalyq sala 28 paıyzǵa kóterildi. Nátıjesinde, Qazaqstan óńdeý ekonomıkasynyń qarqyndy damýyna ıe boldy. Sóıtip, Túrkııa, Reseı, Ońtústik Koreıa men Polshadan keıingi oryndy ıelenip otyr», dedi baıandamasynda Á.Isekeshev. Sonymen qatar, shıkizattyq emes eksport pen memlekettik satyp alýlardaǵy qazaqstandyq mazmunnyń eki kórsetkishi boıynsha kesteden qalý baıqalǵanyn da nazarǵa saldy. Sátti júzege asyrylǵan jobalardy da eske aldy. Biz temirjol quramdaryn jasaý ónimi birden óskendigin baıqaımyz, temirjoldyq mashına jasaý – 20 esege, avtokólik óndirisi 11 esege kóbeıdi. Bul birqatar myqty sala qurýǵa múmkindik berdi», dedi ol.
Nátıjesinde, búgingi tańda satylatyn árbir tórtinshi kólik Qazaqstanda jasalyp, daıyndalatyn bolypty. Jalpy, 4,5 jyl ishinde ındýstrııalandyrý kartasy boıynsha 672 joba júzege asyrylyp, 69 myń jumys orny ashylypty. Sóıtip, ındýstrııalandyrý kartasy jobalary tarapynan 3,2 trln. teńgeniń ónimi óndirilip, eksport quny 133 mlrd. teńgege jetken. Al eksporttaǵy daıyn ónim úlesi 8 paıyzdy qurapty. Osynaý ýaqyt aralyǵynda jańadan 325 taýar túri qosylǵan.
Úkimet basshysynyń orynbasary Astanada Nazarbaev Ýnıversıtetinde geologııalyq klaster qurylatyndyǵy jóninde de baıandady. «Onyń quramyna taý-ken isi mektebi men jer týraly ǵylymı ınstıtýty kiredi. Sondaı-aq, geologııalyq zertteý ortalyǵy ashylady. Ortalyqtyń qurylysy bıylǵy jyldyń tórtinshi toqsanynda bastalady dep josparlanyp otyr», dedi Á.Isekeshev.
Elimizdegi jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń kelisim údesinen shyǵa almaı júrgenderine qoldanylǵan sharalar jóninde de sóz boldy. «О́z mindetterin atqarmaıtyn jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen jumys jalǵasyp jatyr. 2010 jyldan bastap 160 kelisimniń kúshi joıyldy. Desek te, bıylǵy jyly Rıo Tınto, Ilıýka jáne Kores tárizdi iri álemdik kompanııalarmen birlesken jobalar iske qosylady. Qazaqstan jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy ozyq tehnologııalardy meńgeredi», dep qaıyrdy sózin vıse-premer.
Aıta keteıik, aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde 21 joba paıdalanýǵa berilip, 2 myńǵa jýyq turaqty jumys oryndary qurylǵan. Al, ekinshi jartyjyldyqta shamamen 100 joba paıdalanýǵa berilip, 8 myń turaqty jumys oryndary ashylady dep kútilýde.
Jańa nysandar, tyń qýattar
Osy kúngi negizgi shara Elbasynyń telekópir arqyly birqatar aımaqtardaǵy jobalardy iske qosýy boldy. Onda Qazaqstanda halyqaralyq talapqa saı 20-dan astam jańa iri ónerkásip ornyn iske qosý josparlanǵany málim. Sonyń biri – Almaty oblysyndaǵy «Qorǵas shyǵys qaqpasy» erkin ekonomıkalyq aımaǵyndaǵy qurǵaq port logıstıkalyq ortalyǵy. Aıtýly ónerkásip ornynda ótken telekópirde «DP WORLD» kompanııasynyń dırektory Anıl Sıngh Elbasy Nursultan Nazarbaevqa ortalyq jaıly baıandap, qurylys jumysyn bastaýǵa ruqsat surady. Bul qurylystyń Eýrazııa kontınentindegi mańyzyna toqtalǵan Elbasy, qurylysty bastaýǵa ruqsat berdi. «Elimizdiń logıstıkasyn damytýda mańyzdy orny bar jobanyń iske qosylýyn kútip júrmiz. О́ıtkeni, bul óte mańyzdy joba. Bul jelimen Shyǵystan Tynyq muhıtyna deıin júkter tasymaldanatyn bolady. Negizgi taýarlar arnaıy konteınerlerge tıelip jóneltiledi. Buıyrtsa, bul tranzıttik jeli eki aralyqtaǵy jol ýaqytyn birneshe ese qysqartpaq», dedi Memleket basshysy.
Atalǵan port Panfılov aýdany, Penjim aýyldyq okrýgi aýmaǵyndaǵy «Altynkól» halyqaralyq temirjol beketi men Nurkent qalashyǵynyń aralyǵynda oryn teýip, jalpy aýmaǵy 700 gektar jerdi alady. Onda Qytaıdan ákelinetin jáne shetelge jiberiletin júkterdi tıep, túsiretin logıstıkalyq ortalyq, ındýstrııalyq aımaq jáne qurǵaq port qurylysy salynady. Qurylys jumystaryna 227 mlrd. teńge jumsalsa, onyń 150 mıllıardy jeke ınvestorlar esebinen qarastyrylady. Qurylys nysanyndaǵy 25 myń jumys ornynyń 10 myńy bıyl ashylady. Búgingi tańda 200 tehnıka paıdalanylyp, 500 adam eńbek etýde.
Atyraý oblysyndaǵy ár joba munaı-gaz ónerkásibimen tyǵyz baılanysta iske asyrylady. Sol sebepten, osy salada zamanaýı ózgeris kóp. Máselen, «Jigermunaıservıs» JShS-de almaz krıstaldary bar burǵylaý qashaýlaryn shyǵarýdy qolǵa aldy. Ońtústik Koreıadan alynǵan eń ozyq tehnologııa kómegimen qurastyrylǵan burǵy qondyrǵysyna qajetti qashaýlardyń alǵashqy legi Mańǵystaý óńirindegi ken oryndarynda synalypty. Endi kóp uzamaı otandyq zaýytta shyǵarylǵan bul ónim Qytaı, Reseı, AQSh sekildi alpaýyt elderdiń osyndaı qashaýlaryna básekeles bola alady eken. Bul sózdi telekópir barysynda zaýyt dırektory Ashat Dúısálıev Elbasyna málimdedi.
Buryn osy zaýyttaǵy qondyrǵylar óte eski edi. Kóne tehnologııany jańasyna tolyq aýystyryp, qaıta qurylymdaýǵa 20 mıllıon dollardan astam qarjy salynypty. Zaman talabyna saı jabdyqtalǵan zaýyttyń jańa tehnologııasy eki jyldan soń tolyq qýatynda jumys jasaı bastamaq. Sol kezde jylyna 250 dana burǵy qashaýy shyǵarylatyn bul zaýytty jańǵyrtýǵa salynǵan qarjynyń qaıtarymy bolady. Mundaǵy jańa tehnologııanyń tilin jetik meńgergen otandyq mamandardyń barlyǵy da sheteldegi osyndaı zamanaýı zaýyttarda kásibı bilimin jetildiripti.
«Jigermunaıservıstiń» qashaýlary munaıshylar úshin taptyrmaıtyn ónim. О́ıtkeni, jeti qat jer astyndaǵy «qara altynǵa» burǵy ushyndaǵy qashaýlar arqyly arna salynady. Álemniń bar elinde munaı solaı alynady. Demek, burǵy ushyna bekitiletin qashaýlarǵa tek otandyq kásiporyndardan ǵana emes, ózge de elderdiń kompanııalarynan suranystyń mol bolary daý týdyrmaıtyn kórinedi. Al, ónimniń sapasyna alańdaýǵa negiz joq eken. Zaýyt basshysynyń baıandaýyna den qoıǵan Memleket basshysy qazir bizdiń elimizge jańa tehnologııany jetik meńgergen ınjener mamandar kóptep kerek ekendigin aıtty. Zaýyttyń júzege asyryp jatqan jumystaryna rızashylyǵyn bildirip, salada maman daıyndaý isine jaýapkershilikpen qaraýdy tapsyrdy. «Biz qazir 4-5 myń metrlik tereńdikti qazyp júrmiz. Jalpy, sarapshylardyń aıtýynsha, munan da tómen tereńdikte Qazaqstannyń baılyǵy birneshe ese kóp. Sondyqtan da bul jańa tehnologııa – Qazaqstanda buryn bolmaǵan tehnologııa. Burǵylaıtyn qondyrǵylardy jasaý sizder úshin zor baqyt. Sizder tuńǵysh ony ıgergen adamdar retinde tarıhta qalasyzdar», degen Memleket basshysy óndiris oshaǵyn qosýǵa ruqsat berdi.
Telekópirde «Samuryq-Energo» aksıonerlik qoǵamy basqarmasynyń tóraǵasy Almasadam Sátqalıev Ereımentaý qalasynyń irgesinde salynyp jatqan ónerkásiptik jel parkiniń qurylysy jóninde esep berdi.
Elbasy bul jobaǵa oń baǵasyn berip, ınnovasııalyq sátti qadamnyń mańyzy orasan ekendigin atap kórsetti. «45 megavatt degen Kókshetaý men Petropavl qalalarynda turǵan elektr stansalarymen birdeı. Sondyqtan Astananyń irgesindegi Ereımentaýda salynyp jatqan tuńǵysh jel energııa stansasy qutty bolsyn», dedi N.Nazarbaev.
Qaıtalap aıtamyz, qýaty 45 megavattyq jel parkin salý elimizde tuńǵysh ret qolǵa alynyp otyr. Onyń qurylysyn «Samuryq-Energo» aksıonerlik qoǵamy júrgizýde. Aldaǵy ýaqytta nysannyń qýatyn 300 megavatqa jetkizý kózdelgen. Munyń ózi 80 myń páter elektr qýatymen qamtamasyz etiledi degen sóz.
Búgingi kúni jel elektr stansasynyń 85 metrlik 3 munarasy men aýmaǵy 93,2 metrlik rotorlary boı kótergen. «Alyp qanattar» jeldiń jyldamdyǵy sekýndyna 3 metr bolǵanda da jumys isteı beredi.
Basqarma tóraǵasy A.Sátqalıev joba qurylysyna otandyq jáne sheteldik kompanııalar tartylǵanyn atap ótti. Qýat qondyrǵysy júıeleriniń barlyǵy óńirdiń erekshe klımattyq jaǵdaıyna beıimdelgen. Balamaly qýat kózin paıdalaný únemshildikpen qatar, qorshaǵan ortanyń tazalyǵyna da oń áserin tıgizedi.
Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimov Alataý aýdany sheńberinde ornalasqan jańa ındýstrııalyq aımaqtyń damý barysy týraly baıandady. Jańa tehnologııalardy meńgerip, zamanaýı ǵylymdy damytý úshin jáne ınnovasııalyq jobalarǵa ınvestısııa tartý maqsatynda jasaqtalǵan aımaqta ázirge boı kóteretin jalpy quny 72 mlrd. teńgelik 21 joba maquldanyp, keleshekte bul joba aıasynda 4 myń jańa jumys orny ashylady. Jalpy 490 gektardy alyp jatqan aýmaqta 20 myń adamdyq jumys orny ashylyp, qala ónerkásibiniń 30 paıyzdyq ósimin beretin bolady.
Qazirgi tańda Alataý aýdanynda qurylys jumystary qyzý júrgizilip jatqanyn tilge tıek etken ákim, aýdanda jańadan 1 konserttik jáne 2 kınozaly bar 1100 oryndyq mádenıet ortalyǵy ashylǵandyǵyn, «Ýnıversıada-2017» jobasyna saı 12 000 oryndyq sport saraıy men 5 myń oryndyq olımpıada aýylynyń qurylystary qarqyndy júrgizilip jatqandyǵyn jetkizdi.
Sonymen qatar, qala ákimi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qoldaýymen qala aýmaǵynda jańa Naýryzbaı aýdanynyń boı kótergendigin saltanatty túrde málimdeı kelip, bul jańa aýdan Almaty qalasynyń aýqymyn keńeıtip qana qoımaı, keleshekte qala damýyn jańa deńgeıge kóteretindigin aıtty.
Qala ákimimen birge telekópirge qatysqan Qazaqstan-Malaızııa birikken «Karmatura metal» AQ basshysy Temýdjın Núkenov Alataý aýdanynda ornalasqan jańa ındýstrııalyq aımaq aýmaǵynda jalpy quny 9 mlrd. teńgeni quraıtyn, 180 jumys ornymen qamtamasyz etetin bolat armatýra daıyndaý zaýytyn salýǵa daıyn ekendikterin jetkizdi. Búginge deıin jańa zaýyt salynatyn orynǵa ınjenerlik kommýnıkasııalar men kásiporyndyq jabdyqtardyń memleket esebinen jasaqtalǵanyn jáne sol úshin Elbasy Nursultan Nazarbaevqa birikken kásiporyn atynan alǵys sezimin bildiretindigin jetkizdi.
Baıandaýlardy tyńdaǵan Memleket basshysy el aýmaǵyndaǵy 9 arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń báriniń mańyzy aıryqsha ekenin aıtty. Sóıtip, olardyń bárine jetkilikti dárejede qarjy ajyratylǵanyn jetkizdi. Sóıtip, olardyń bárine kommýnıkasııalar men ınfraqurylymdar jasalǵanyn tilge tıek etti. Bul turǵyda Almatydaǵy arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń máni asa zor ekendigine nazar aýdartty. Sóıtip, memlekettiń áleýetine kóp úles qosatyn jańa ındýstrııalyq jobalar qadamyna sáttilik tiledi.
Elbasynyń kásipkerlik qoldaý saıasatynyń nátıjesinde búginde qanshama adam óz isin ashyp, shaǵyn kásipkerlikpen shuǵyldana bastady. Qazirgi tańda «Báıterek» holdıngi 13 bankpen kelisim jasap, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý salasyndaǵy 118 jobany qarjylandyrýǵa 33 mlrd. teńge bóldi. Quny 55 mlrd. teńge bolatyn taǵy 205 joba maquldaný ústinde. Osylaısha jýyq arada Ulttyq qordan bólingen qarjynyń 88 paıyzy tolyǵymen tıimdi ıgerilmek. Ári osy baǵdarlamanyń aıasynda óndiristik ónerkásip salasynda jańadan 2700 jumys orny ashylmaq. Mine, osy salanyń bir top ókili de keshe tikeleı efırge shyǵyp, Elbasyna óz kásipterin tanystyrdy.
Telekópirge Ońtústik Qazaqstan oblysynan eki joba qatysty. Onyń ishinde terezelerge arnalǵan PVH-profılder shyǵaratyn «Trıýmf MMS» JShS-i zaýyty jobasyn júzege asyrýǵa 1 200 mln. teńge ınvestısııa jumsalǵan. Kásiporyn Úkimetten bıznesti qoldaýǵa bólingen 1 trln. teńge aıasynda keńeıtý jumystary úshin «Báıterek» UBH» AQ arqyly qosymsha 216 mln. teńge qarjy alyp otyr. Jobaǵa «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda jol, elektr energııasy, sý jáne káriz júıesi tartylyp, 161 turaqty jumys oryndary ashylǵan. Zaýytta plastıkten jasalatyn vıtraj jáne terezelerge arnalǵan qosalqy buıymdardyń tolyq jıyntyǵy shyǵarylady. Kásiporynnyń qyzmetkerleri eýropalyq mamandardan tálim alǵan. Ekinshi joba – Saıram aýdanynda iske qosylǵan glıýkoza-frýktozalyq shyryn óndiretin «Bio Grain» JShS-niń óndiris orny. Kásiporyn tehnologııalyq damý jónindegi ulttyq agenttiginiń ınnovasııalyq grantyn alyp, glıýkoza-frýktozalyq shyryn óndiretin TMD elderindegi alǵashqy zaýyt bolyp otyr. Jobaǵa 318 mln. teńge ınvestısııa tartylyp, 48 jańa jumys orny ashylǵan. Kásiporyn jylyna 14 myń tonna ónim shyǵarady.
Tikeleı efırden budan ári Aqtóbe oblysynan «Aıs- Plıýs» JShS dırektory Gúlnar Jandáýletova baılanysqa shyqty.
– Bizdiń kásiporyn sút jáne sút ónimderin óndiredi. Seriktestik ónimderi oblysqa ǵana emes, odan tysqary jerlerge de jaqsy tanys. Bizdiń ónimderimiz ekologııalyq taza taǵam bolyp tabylady. Sondyqtan da ótimdi, tutynýshylardyń suranysy joǵary. Biz Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń tıimdiligin durys paıdalanýymyz kerek. Osyǵan baılanysty sút jáne sút ónimderin quıatyn jańa tehnologııalyq jelini paıdalanýǵa berýdi qolǵa aldyq. Bul jobany júzege asyrý óndirilgen ónimdi kórshiles Reseıdiń Saratov, Samara, Orynbor jáne basqa oblystaryna ótkizýge múmkindik beredi. Osylaı bizdiń kásiporyn ónimderiniń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aýmaǵyndaǵy básekelestikke qabilettiligi artady. Jobanyń jalpy quny 219,8 mln. teńge turady. Onyń 184,0 mln. teńgesin «AsiaCreditBank» AQ Aqtóbe fılıalynan 10 jylǵa 6 paıyz ósimmen berilip otyrǵanyn sizdiń shaǵyn jáne orta bızneske degen qamqorlyǵyńyz dep sezinemiz, – dedi ol.
Jobanyń qýattylyǵy jylyna 7 tonna sút ónimderin óndirýge múmkindik beredi. Joba iske asqanda 20 jumys orny ashylady. Tehnologııalyq jelini paıdalanýǵa berý 2015 jyldyń qańtaryna josparlanyp otyr. Joba júzege asqanda bir jumysshynyń eńbek ónimdiligi 24,6 myń AQSh dollarynan 55,2 myń AQSh dollaryna deıin ósetin bolady. Iаǵnı shyǵarylatyn ónimniń kólemi 2 myń tonnadan 7 myń tonnaǵa deıin jetedi.
Azyq-túlikke – aıryqsha nazar
Sondaı-aq, Shyǵys Qazaqstan oblysynan «Raimbek Vostok Agro» korporasııasy tikeleı baılanysqa shyqty. Atap aıtar bolsaq, «Raimbek Vostok Agro» korporasııasy Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda quny 1,2 mlrd. teńge bolatyn zaýytty qalpyna keltirý jumystaryn júzege asyrdy. «Shyǵys-Sút» JShS bazasynda qurylǵan sút klasteri táýligine 400 tonna sútti óńdeýge, sút ónimderiniń 60 túrin shyǵarýǵa múmkindik beredi. О́ńdeýge qajetti shıkizatty segiz aýdandaǵy 20 sharýashylyq qamtamasyz etedi. «Shyǵys-Sút» JShS dırektory Seıiljan Saılaýbaev Elbasyna kásiporynnyń múmkindigi jóninde baıandady.
– Qurmetti Prezıdent! Kásiporynda 250 adam jumys isteıdi. Ulttyq qordan bólingen qarjynyń arqasynda О́skemende jańa sút kombınatynyń jobasyn júzege asyryp otyrmyz. Bul zaýyt sapaly, baǵasy qoljetimdi sút ónimderin óndiredi, – dedi kásiporyn basshysy. Zaýyt dırektory shaǵyn jáne orta kásipkerlerge aıtarlyqtaı kómek jasap otyrǵany úshin Elbasyna sheksiz rızashylyǵyn bildirdi.
«Shyǵys sút» kásiporny Reseı men Belorýssııaǵa sút ónimderin shyǵarady. Búgingi kúni zaýyttyń irimshik ónimderi Reseıdiń Omby, Novosibir, Barnaýl qalalaryna tasymaldanýda.
Kásipkerlerdiń isine sáttilik tilegen Elbasy óz sózinde qazirgi tańda elimizde aýyl sharýashylyǵy ónimderin damytý asa mańyzdy ekenin atap ótti.
«Biz tamaqpen ózimizdi ózimiz qamtamasyz ete almasaq bul óte qaýipti. Syrttan ákelinetin azyq-túlikti azaıtýymyz kerek. Eldi azyq-túlikpen qamtamasyz etý táýelsizdikpen birdeı bolyp sanalady» dedi Prezıdent. Bul rette, ıaǵnı, elimizdiń otandyq azyq-túlikpen qamtý baǵytynda shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń róli orasan. Sol sebepti de elimiz kásipkerlikti damytýǵa barynsha qoldaý kórsetip jatqanyn aıta otyryp, sol qoldaýdy durys ári tıimdi paıdalanýdy eskertti.
Elimizdegi ekonomıkany ártaraptandyrý saıasatynyń nátıjesinde qol jetkizgen jetistikterdiń biri hımııa óndirisiniń qarqyn alýy desek bolatyndaı. Sońǵy tórt jarym jylda elde hımııa salasy boıynsha bes kásiporyn iske qosylǵan. Sonyń biri bıylǵy jyldyń alǵashqy jartysynda qurylysyn aıaqtap otyrǵan – Jambyl oblysynyń Qarataý qalasyndaǵy natrıı sıanıdi shyǵaratyn alyp zaýyt. Telekópir arqyly osy zaýyttyń tusaýy kesildi. Zaýytty onyń dırektory Baqtııar Aldashev tanystyrdy. Bul Qazaqstan boıynsha osy tektes hımııalyq ónim shyǵaratyn birden-bir kásiporyn. Hımııalyq ónimdi altyndy kereksiz qospalardan aıyrýǵa jáne basqa da ónerkásip oryndarynda paıdalanady. Zaýyttyń qurylysyna 13 mlrd. teńgege jýyq qarjy jumsaldy.
Jańa ashylǵan kásiporynnyń arqasynda 491 adam jumyspen qamtylyp otyr. Barlyǵy derlik jergilikti mamandar. Olardyń birazy Qytaı jáne elimiz aýmaǵyndaǵy joǵary oqý oryndarynda bilim alyp, tájirıbe jınaqtady. Zaýyt jylyna 15 myń tonna natrıı sıanıdin óndiredi. Bul elimizdegi óndiris oryndary suranysynyń teń jartysy degen sóz. Hımııalyq ónim buǵan deıin shetten tasymaldanyp kelgen-di. Zaýyt túgeldeı ozyq tehnıkalyq qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan. Zamanaýı tehnologııa men barynsha jetildirilgen óndiristik jeli – ónim sapasynyń joǵary bolýyna jáne ekologııalyq qaýipsizdikke negiz bolady. Shıkizattan daıyn ónimge deıingi árbir óndiristik saty jiti tekseristen ótedi eken.
Zaýytty ashýǵa ruqsat bere otyryp Memleket basshysy: «Bul Qazaqstanǵa óte qajet zaýyt. Bul jańa óndiris jańa taýar shyǵaratyn bolady. Memleket elimizdiń ońtústiginde óndiristi órkendetýge úlken kúsh salyp jatyr. El halqynyń kópshiligi Almaty, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan oblystarynda turady. Jumyssyzdyq ta kóp. Jyl saıyn eńbekke keletin jastardyń sany da mol. Sondyqtan biz Jambyl oblysynda hımııalyq ónerkásipti damytýǵa kúsh salatyn bolamyz. О́ıtkeni, bul óńirde fosforıt ken orny bar. Sonyń arqasynda osyndaı zaýyttardyń salynýy da óte qajet», dep atap ótti.
Budan ári telekópir baılanysy arqyly Qaraǵandy oblysyndaǵy «Bıomer Armatýra» JShS sharly kran men ilmekti armatýra óndiretin zaýyt iske qosyldy.
Elbasy bul kásiporynnyń mańyzdylyǵyn aıryqsha atap ótti. Zaýyt «Saryarqa» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń aýmaǵynda salynǵan. Investory – Germanııanyń «Bohmer GmbH» kompanııasy. «Jobaǵa 1 mlrd. teńgeden astam ınvestısııa salyndy. 160 jumys orny quryldy. Bul – Qazaqstandaǵy ǵana emes, Ortalyq Azııadaǵy jalǵyz zaýyt», dedi Memleket basshysyna «Bıomer Armatýra» JShS bas dırektory Andreı Kefer.
Munaı jáne gaz qubyrlary, jylý jáne sýmen jabdyqtaý, basqa da salalar úshin 15-ten 1400 mm. deıingi dıametrli sharly krandar shyǵarylady. Buıym joǵary qysymǵa arnalǵan. Zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 10 myń ónimdi quraıdy. Bul mejege kásiporyn 2015 jyly shyǵady dep josparlanǵan. Aıta keteıik, «Bıomer Armatýra» JShS sharly krandary men ilmekti armatýra óndiretin zaýyt Qaraǵandy oblysynan Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen 80 jobanyń biri.
Telekópir arqyly Mańǵystaý aýdanynyń ortalyǵy Shetpe kentinde ornalasqan «Kaspıı Sement» kásiporyny da iske qosyldy. Bul atalmysh kenttegi birden-bir zaýyt. Turǵyndardy jumyspen qamtyp, óńir ekonomıkasyna kiris keltiretin nysannyń tusaýkeserine mańǵystaýlyqtar zor qoshemet, yqylas kórsetti.
Qazaqstannyń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasyna engen «Kaspıı Sement» zaýyty – elimizdiń batys óńirindegi jalǵyz iri sement zaýyty. Munda sement qurǵaq túrinde, eń aldyńǵy qatarly, ekologııalyq taza jáne energııa qýatyn únemdeıtin tehnologııamen óndirilmek. Untaqtaý barysynda qurǵaq bordy paıdalana otyryp, klınker shyǵarý sement ónerkásibin damytýdaǵy jańa qadam bolsa, qazaqstandyq bul zaýyt osy tehnologııadaǵy álemdegi birden-bir sement zaýyty bolyp tabylady. Kásiporyn tolyq avtomattandyrylǵan, onda zamanaýı qural-jabdyqtar ornalastyrylǵan. Jalpy ınvestısııa kólemi 200 mıllıon eýrony quraǵan zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 1 mln. tonna ónim óndirý dep kútiledi. Sondaı-aq, jergilikti turǵyndary esebinen 400 jumys orny ashyldy.
– Zaýyt ónimin daıyndaý úshin jaqyn jerdegi Shetpe-Ońtústik jáne Aýsar ken oryndarynyń ónimderi paıdalanylady, jergilikti turǵyndar jumysqa ornalastyryldy, arnaıy oqýdan ótti. Bul memleketimizdiń jergilikti úlesti arttyrý saıasatyna tolyq sáıkes keledi. Sement óndirý úlken energııa qýatyn talap etpeıdi, qorshaǵan ortaǵa yqpaly az. «Kaspıı Sement» zaýyty aımaqty ártaraptandyrýdyń mańyzdy quramdas bóligi bolatynyna senimdimin, – dedi Mańǵystaý oblysynyń ákimi A.Aıdarbaev.
Memleket basshysy N.Nazarbaev belgilep bergen Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi memlekettik baǵdarlama elimizdiń ónerkásip kesheninde óndiristiń turaqty ósýin qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Sonyń nátıjesinde bir ǵana Soltústik Qazaqstan oblysynyń ózinde Indýstrııalandyrý kartasyna 38,2 mıllıard teńgeniń 31 jobasy engizilip, 28-i paıdalanýǵa berildi. Bul jolǵy telekópirge «Petropavl aýyr mashına zaýyty» AQ energetıkalyq qazandyq qondyrǵylaryn shyǵaratyn óndiristik ýchaske usynyldy.
– Munaı uńǵymalaryn kúrdeli jáne jerasty jóndeý qondyrǵylary, júk kótergishtigi 40-100 tonnalyq arnaıy avtomobılder, sementteýshi apparattar, avtosısternalar, jylý almastyrǵyshtar jáne basqa da buıymdardy elimizben qatar Reseıge de jóneltetin kásiporynda 1200 adam jumys isteıdi. Ortasha aılyq jalaqy 96 myń teńgeden aınalady. Memlekettiń qarjylyq demeýi arqasynda №5 seh jabdyqtalyp, munaı uńǵymasyn burǵylaý kezinde qoldanylatyn jańa tehnologııa ornatyldy. Al Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda №3 seh mehanıkalyq óńdeý óndiristik sehy retinde qaıta jańartyldy. Zaýyttyń bas dırektory Qýanysh Bıshimov 600 mıllıon teńge qarajat jumsalyp, jylyna 1,5 myń tonna ónim shyǵarýǵa qaýqarly energetıkalyq qazandyq qondyrǵylaryn shyǵaratyn keshenniń ozyq jobasymen tanystyrdy. Osy kúnge deıin Qazaqstanda mundaı qurylǵy shyǵarylmaǵan. Onyń qurylysyna sheteldiń energetıka salasyndaǵy jetekshi kompanııalary jumyldyrylyp, ázirge balamasy joq biregeı óndiris qurylysyn turǵyzǵan. Máselen, dánekerleý stansasy, turbalardy daıyndaıtyn qondyrǵylar kiretin negizgi óndiristik júıelerdi álemde jetekshi orny bar «Pemamek Oy Itd» fırmasy (Fınlıandııa) jetkizse, termoóńdeý peshin Sankt-Peterbýrgtiń «Sıkron» AAQ ornatqan. Iske qosylǵan joba jergilikti ónim úlesin 45-60 paıyzǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Byltyr zaýytta 5,6 mıllıard teńgeniń ónimderi óndirilse, endi naryqtyq ta, eksporttyq ta áleýeti áldeqaıda ulǵaıyp, básekege qabiletti buıymdardy Reseı, Ýkraına elderine jóneltý kózdelip otyr.
Budan soń telekópir arqyly Petropavldaǵy energetıkalyq qazandyq jabdyǵyn shyǵaratyn óndiris iske qosyldy. Elordamen tikeleı baılanysqa shyqqan Petropavl aýyr mashına jasaý zaýyty ókiliniń aıtýynsha, jylyna 4 myń tonna energetıkalyq qazandyq jabdyqtary daıyn ónim bolyp shyǵarylatyn bolady. Jobany «Qazaqstan ınjınırıng» kompanııasy qarjylandyryp otyr.
Telekópir kezinde Qostanaıda boı kótergen Turǵyn úı qurylys kombınaty da tanystyryldy. Tobyl-Torǵaı óńirinde salynyp jatqan zaýyt, basqa da óndirister az emes. Bári de óńirdiń ekonomıkasy men áleýmettik áleýetin alǵa súıreıdi. Al Turǵyn úı qurylys kombınatynyń irgetasy qalanǵannan-aq qostanaılyqtardyń júzinde qýanysh úıirildi.
– Naryqty zerttep, zerdelegen soń ǵana iske qol soqqan durys. Qalalyqtar úshin baspana ylǵı da aýyzǵa aldymen alynady, qazir de onyń ózektiligi kemigen joq. Sondyqtan turǵyn úı qurylysy kombınatyn salýymyz zańdy emes pe? – deıdi «Qostanaı-MBI» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Maıl Toroıan.
Turǵyn úı qurylysy kombınaty qurylysy kezinde 70 qostanaılyq jumys ornyn osy jerden tapqan bolatyn. Mine, endi jumysyn bastaǵanda munda 150 adam eńbek etetin bolady. Bul ınvestısııalyq joba «Indýstrııalandyrý kartasy» sheńberinde júzege asty, quny 4 mıllıard 370 mıllıon teńgege tústi. Onyń 770 mıllıon teńgesin «Qostanaı-MBI» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń ózi saldy.
Prezıdent Nursultan Nazarbaev qostanaılyqtardy mańyzdy kásiporyn qurylysynyń aıaqtalýymen quttyqtady.
Sondaı-aq, telekópir barysynda Kókshetaý qalasynda quny 1265 mıllıon teńgelik jańa qurama jem zaýyty da iske qosyldy. Aımaqtaǵy biregeı jobaǵa tapsyrys bergen «AgroTraiding-2007» JShS óndiriske Germanııanyń ozyq tehnologııasyn engizip, álemdik standarttar talabyn qamtamasyz etip otyr. Jumysy tolyq avtomattandyrylǵan kásiporyn jylyna 36840 tonna ónim shyǵara alady. Qunarly azyqtyń 60 paıyzy ishki, 40 paıyzy syrtqy rynokqa baǵyttalǵan.
– Zamanaýı zaýyttyń qurylysy ótken jyly bastalǵan edi, – dedi saltanat ústindegi sózinde kásiporyn basshysy Sergeı Mılenko. – Biz «QazAgro»Ulttyq holdınginiń» quramyndamyz. Sondyqtan, memleket tarapynan úlken kómek kórsetilip, 634 mıllıon teńge kóleminde jeńildetilgen nesıe qarjysy bólindi. Sondaı-aq, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde zaýytqa kommýnıkasııalyq júıe tolyq tartyldy. Qazirgi kúni kásiporynda 24 adam jumys istese, aldaǵy jyly onyń sany eki esege óspek.
Telegazettiń múmkindigi mol
Telekópir barysynda júzege asyrylǵan jobalar qataryndaǵy aıryqsha joba – «Telegazet» jobasynyń da tusaýy kesildi. Baılanys jáne aqparat agenttiginiń bastamasymen qolǵa alynǵan «Telegazet» jobasy «Otaý TV» ulttyq telehabar taratý jelisi arqyly «Egemen Qazaqstan» men «Kazahstanskaıa pravda» gazetterin elektrondy nusqada 3 mln. adamnyń oqýyna múmkindik jasady.
Osy rette telekópir arqyly Qyzylorda oblysyndaǵy shet jaılap, qıyr qonǵan eldi mekenniń biri – Qazaly aýdanyndaǵy Sarybulaq aýyly Astanamen baılanysqa shyqty. Astanadan 1,5 myń, al Qyzylorda qalasynan 500 shaqyrym qashyqtyqta jatqan aýyl órkenıet kóshinen qalyp otyrǵan joq. Búginde Sarybulaq aýyldyq okrýginde 83 otbasy turyp jatyr. Al osy 83 shańyraqtyń 74 tútini úılerine «Otaý TV» spýtnıktik qondyrǵysyn ornatyp alǵan. Bul tek Qazaqstannyń ǵana emes, álemniń ár tarapynan aqparat alyp otyrý úshin taptyrmas qural ekeni belgili. Bárinen buryn qumnyń arasynda qarapaıym ómir súrip jatqan aýyl Elbasymen telekópir arqyly sóılesti. Rızashylyqtaryn bildirdi.
Elbasy elde atqarylyp jatqan jumystyń barlyǵy qarapaıym halyq úshin, aýyldy túletý maqsatynda istelip jatqanyn aıtty. Al «Telegazettiń» jurtshylyq úshi
