Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Ulttyq poezııanyń ereksheligi, ulttyq oılaý júıe men rýh, baı til men kenen sezim, ulpa jan kúıdiń saqtalýynda. Jumataı Jaqypbaev – ulttyq aqyn. Qadyr Myrza Áli aıtqandaı, «uly aqyndar kóp bolǵanymen, ulttyq aqyndar kóp emes». Máselen, orysta Pýshkın, Esenın, Tvardovskıı – ulttyq bıikten tabylǵan aqyndar. Poezııanyń negizgi mindeti de ulttyń qýanyshy men muńyn tereńnen sezinip, sol ulttyń ózine aınalýdaı kórinedi.
Jumataı aqyn jyrlarynda ulttyń rýhy samsap tur. Oqyǵanda birden elitip, keıde ıirimine engizbeıtini de bar. Al Láılá taqyryby qazaq poezııasynda kýltke aınalǵan az taqyryptyń biri.
«Qasy da kerik, qara almas kózdi, aı qabaq,
Moınyna juqa alqyzyl sharf baılap ap.
Alaýlap júziń asa bir asqaq nurmenen,
Alystan turdyń kózqarasyńmen aımalap.
Qaradyń solaı, qaradyń solaı, obal ne,
Qaramadyń ba, joq álde?»
Ár ulttyń mahabbat órnegi, mahabbatyn jetkizý joly ártúrli. Máselen, Apollınerdiń ǵashyqtyq jyrlary men Pýshkınniń sezim áýezderi eki basqa. Ekeýinen eki ulttyń ıisi, tanymy bilinedi.
«Kermıyǵym, men seni kesh ańsadym,
Qanshama ret toqtady deseńshi ánim.
En dáýletten aırylǵan sııaqtanam,
Eske tússe essiz kún, eser shaǵym.
Jutqyzbaǵan juparyn jalbyz ediń,
Jalbyz ediń, janymnyń jalǵyzy ediń.
Kerbez kúshpen keldiń de bılep aldyń,
Kelbetińmen keýdemniń jandy jerin».
Mine, qazaq óleńi, qazaq jyry! О́leńdegi «kermıyǵym» sózi tek qazaqqa tán, qazaq qyzyna ǵana jarasar uǵymdaı kórinedi. О́ıtkeni qazaq qyzynyń ıba-ádebi, qylyǵy, tárbıe-tálimi, erke-estiligi basqa halyqqa uqsamaıdy. Jan dúnıesi janashyrlyq pen meıirimdilik qutysyndaı yrǵala basqan ulttyń aqkerbez sulýy tabıǵat ananyń tamashasyndaı, Táńirdiń quıylyp túsken jyryndaı. Jumataı Jaqypbaev ázız sulýlyqty óz dárejesinen tómen jyrlaǵan emes. Sheber, áýendi, kileń saqa sózder juptasqan záýlim jyrlar áp degende ishke enip, baýraı beredi.
«Álemniń ajary ediń,
Kidirseń azdaǵan jyl.
Men saǵan jazar edim,
Adamzat jazbaǵan jyr».
Osy bir shýmaqtaǵy oı qýaty, jan tili eriksiz kóńil ıdiredi, mahabbatyna sendiredi. Láıláni «álemniń ajaryna» teńegen aqynnyń júrek bulqynysy tereń, ǵashyqtyǵy kámil. Kirshiksiz, pendelikten ada, tumsa, tuma alǵashqy mahabbatty eske salady. Sirá, adam ǵashyq bolǵanda nemese shynaıy qaıǵyrǵanda ǵana óziniń bastapqy alǵaýsyz bolmysyn tapsa kerek. Katarsıs arqyly júregine jaqyndaı tússe kerek.
«О́zime kezdeskenge,
Men seni jyr qylamyn.
Basyma endi esh kezde,
Qonbaıtyn nurly baǵym!»
Jumataıdyń «Láılási» – aldaǵy týar san urpaq kózimen jańasha kórinis tappaq, jańasha sezilmek. Ár býyn óz mahabbatyn Láıládan tappaq. Tutas álem sulýlyǵyn Láılá arqyly bederlegen aqyn jany ǵasyrdan-ǵasyrǵa kósher, qańsyǵan jerge gúl eger, óshkendi jandyrar...
