(Lırıkalyq poema)
Álqıssa nemese JANShÝAQ
Meniń uly týǵan elim, ar-namystyń jalaýy,
О́ziń barda máńgi óshpeıdi rýhymnyń alaýy.
Mendegi bar arman-úmit jaratylǵan ózińnen,
Boıdaǵy qan, keýdede jan – seniń ǵana qalaýyń.
Meniń uly týǵan tilim, Táńirimdeı ardaǵym.
Sensiń meniń boıtumarym, maqtanyshym, bar baǵym.
Mendegi bul ar men namys jaratylǵan ózińnen,
О́ziń barda máńgi nurly meniń atqan tańdarym.
Meniń uly týǵan dalam, saı-salasy tunǵan nur,
Meıirimińe shóldep keldim, saryǵymdy bir qandyr.
Mendegi bul jan da, tán de jaratylǵan ózińnen,
Jan-tánimdi, erteńimdi shýaǵyńmen nurlandyr.
Birinshi qaıyrym. OTANYM – JANYM
Alla berse, baq ta, bap ta shappaı ma,
Shyn tilese, qulǵa da tań atpaı ma?!
Bul jalǵanda qymbat ne bar Otannan,
Bul jalǵanda bostandyqtaı baq qaıda?!
Ýa, bostandyq!
Shyn keldiń be qazaqqa?!
О́zińdi ańsap az tústim be azapqa?!
Bul pánıde qazaq kórgen qorlyqtan –
Aýyr emes shyǵar bálkim, tozaq ta...
Ýa, azattyq!
Tańym bolyp attyń ba?!
Úmitimniń sóngen otyn jaqtyń ba?!
Búgin saǵan quldyq ursam nesi aıyp,
«Jánnat», «baǵyn» jyrlaǵanbyz jattyń da...
Bir-aq kúnde qaıtty ketken elge esem,
(Kim bolǵanym bir kemege ermesem?!)
O, Jaratqan, Azattyqty bergenmen,
Qaıter edim kemel Kósem bermeseń?!
Nursultan bop Alash rýhy jańǵyrdy,
Talyqsyǵan oı-sanama jan kirdi.
Eńsemdi de elge teńep Elbasym,
Baǵymdy da jarqyratyp jandyrdy.
Tún túrilip, atty mine tań kúlip,
Qazaq úni tur ǵaryshta jańǵyryp.
Tek Nursultan bolǵandyqtan Eltutqam,
Shekaramyz shegendeldi máńgilik.
Taǵdyr bizdi taptyrǵanmen barqadam,
Tas atatyn tasyr az ba qalqadan?!
Tek Nursultan bolǵandyqtan Elbasy,
Astanamyz qonys tepti Arqadan.
Teńdesi joq bolsyn batyr, aqyldy,
Kisi elinde onyń aty «paqyr»-dy...
Tek Nursultan bolǵandyqtan Elbasym,
Bar qazaqty Atajurtqa shaqyrdy.
Baqyt joly qaı kezde de buralań,
Uly dáýir týdyrady uly adam.
«Jat ólkede jáýteńdegen baýyrym,
Otanyńa oral», – dedi Nuraǵam.
Iа, aqsarbas!
Qabyl bolyp tilegim,
Qýanyshtan qaq jaryldy júregim.
Otynshysy bolaıyn dep Otannyń,
Kóshtiń basyn Atajurtqa tiredim.
Tastaý jeńil bolǵanmenen jat eldi,
Qımaı-qımaı kettim basyn ákemniń...
Qazaqstan,
Qolyma ustap ózińe –
«Elim!» degen júregimdi ákeldim.
Kelip qushtym taý-tasymdy, dalamdy,
Aımaladym aýylymdy, qalamdy...
Týǵan jerdiń topyraǵymen aptadym,
Janymdaǵy qatpar-qatpar jaramdy...
Bulttaı irip qorlyq-zorlyq, nala-muń,
Kók aspanǵa kók týymdy qadadym.
Bar qazaqty baýyrym dep qushaqtap,
Ár qazaqty baqytyma baladym.
Artta qalyp ógeı, zulmat ǵasyrym,
О́z elimde erkeledim, tasydym...
Aıdaýsyz-aq men halqymnyń qulymyn,
Saılaýsyz-aq men elimniń basymyn.
Tasy qanym, qaına qanym, barsyń ba?
Búgin qaınap, tasymasań qansyń ba?!
Aqyn bolyp jaralǵanym shyn bolsa,
Jannyń shóli, kóńil qyby qansyn da...
Soq júregim, bulqyn, shalqy, arynda,
Aqsyn jalyn alpys eki tamyrda.
Iá, búgin men kimderden kem edim,
Azat otan – QAZAQSTAN barynda?!
Qazaqpyn men, ǵun urpaǵy, kún babam,
Azatpyn men, kókke týyn bulǵaǵan.
Qulaq túrdi qazaqqa da,
Keshegi –
Mıyǵynan qarap kelgen dúr-ǵalam.
Azat búgin qııalym da, oıym da,
Bostan jyry asqaqtaıdy toıym da.
Tilde tıek, erinimde qaqpaq joq,
Joq ajyrǵy aıaq-qolda, moıynda...
Azat búgin taýym, qalam, qyrym da,
Asqaq búgin ánim, kúıim, jyrym da.
Jaırań qaǵyp jyrlap, kúlip aǵady
Ertisim de, Jaıyq, Ilem, Syrym da...
Qazaqstan,
Keýdemdegi janymsyń,
Boıymdaǵy býyrqanǵan qanymsyń.
Sezimimsiń, aqylymsyń, sanamsyń,
Taqytymsyń, baqytymsyń, barymsyń...
Qazaqstan,
Namysymsyń, arymsyń,
Júrektegi janartaýsyń, jalynsyń.
Tirligime shýaq shashqan araıly,
Máńgi jaryq, máńgi jarqyn tańymsyń.
Qazaqstan,
Kókte kúlgen kúnimsiń,
Zýanymsyń, jyr-ánimsiń, únimsiń.
Táńirimsiń – padıshasy rýhymnyń,
Jalǵandaǵy tabynatyn pirimsiń.
Qazaqstan,
Qos janarym – kózimsiń,
Kálımamsyń, ólerdegi sózimsiń.
Asyp-tassam, alshań bassam búginde –
Bar baqyttyń bastaý kózi ózińsiń.
Qazaqstan,
Táńirimdeı tireksiń,
Úmitimsiń, armanymsyń, tileksiń...
Tuǵyrysyń elden bıik eńsemniń,
Keýdemdegi atoılaǵan júreksiń.
Qazaqstan,
Jyrlap ótem ózińdi,
Aıtyp ólem, sóılep ólem sózińdi!
Uıyqtap qalsam, sen bir jaqqa keterdeı,
Men ár túni ázer ilem kózimdi.
Ýa, uly Otan, súıip ólem ózińdi!!!
Kók tús – meniń Táńirim men keńdigim,
О́rnek – meniń tynyshtyǵym, eldigim.
Al altyn kún – meniń týǵan qudaıym,
Ata qyran – seriligim, erligim.
Kók tý barda aqyndardyń men dúri!
O, kók jalaý, jelbireı ber, jelbire,
(Myna jurtqa kerek eken endi ne?!)
Kók aspannan kertip alǵan kıelim,
Altyn kúniń jarqyrasyn máńgige.
Qyranyń bop samǵap kelem men mine!
Oıhoı, meniń arman týym – ardaǵym,
Seni armandap men úsh ǵasyr zarladym.
Bilse eger jer betinde bir halyq,
Men bilemin azattyqtyń salmaǵyn.
Arman emes meniń ózge armanym.
Alaýlaı ber, namys týy – asylym,
О́ziń barda men bir eldiń basymyn.
Qolyma ákep armanymdy qondyrǵan,
Adamzattyń jónge salyp tasyryn,
Aınalaıyn HH ǵasyrym!
Jańa ǵasyr.., Men eshkimnen kende emen,
Baqyt, baılyq, jetip jatyr shen degen...
Men aýyrsam, ótkendi oılap aýyryp,
Sosyn kelip kók týymmen emdelem.
Biz baqytty ólshemeıik teńgemen!
Kók tý barda kúrsinbeımin, tozbaımyn,
Alaýlaımyn, lapyldaımyn, qozdaımyn...
Sál muńaıǵan dostaryma men ylǵı,
Kók týymdy árli-berli qozǵaımyn.
Men qolymdy týǵa beker sozbaımyn!
Sen alaýla, sen bıikte kók pirim,
О́zińmenen óser meniń shoqtyǵym.
«Maqta!» deseń, jan salmaımyn aldyma,
«Saqta!» deseń, jasyrmaımyn, kóp minim.
Biraq sensiz joq tirligim, joq kúnim.
Tirilerdiń «til-kózi» de bek qıyn,
Aýlaq, aýlaq, ala daýyl – ot quıyn.
Bárin qoıshy, aman bolsa kók jalaý,
Qalǵan qaıǵy, basqa baqyt kók tıyn.
Táńirden de surar ózge joq buıym.
Qasıetti kók baıraǵym – ar týym,
Shabytymdy sharyqtatty shalqýyń.
Eńkeıtpeımin, kirletpeımin men seni,
Jaratqannyń zorǵa bergen tartýy –
Sózsiz meniń saǵan bárin sarqýym!
O, Kók perim!
Alaýlatyp aspanymda ózińdi,
Aıtyp ólem, sóılep ólem sózińdi!
Úsh ǵasyrda óziń úshin kúreste
Joıyp ala jazdap edim kózimdi.
Taǵdyryńa budan bylaı kerekse –
Qurbandyqqa atap qoıdym ózimdi!
Úshinshi qaıyrym. ALAShTYŃ ASQAQ AIBARYArman bolǵan aq tańymdy atyrǵan,
Qasiretimdi jer túbine batyrǵan,
Jaratylǵan ar-namys pen aqyldan,
Ázız basyn qashan da –
Alty alashtyń qamyna ǵana qatyrǵan.
Qyryq temirdiń qylaýyn,
Qorǵasyn bolyp qorýǵa ylǵı shaqyrǵan.
Anda izdep alystan,
Dos jınaǵan jaqynnan.
Aınalyp ketsek bolmaı ma,
Qazaq bop týǵan zatyńnan,
Nursultan degen atyńnan!
О́shkenimdi jandyrǵan,
О́mirimdi án qylǵan,
Qylburaý qıǵan aıaqty,
Kisen qıǵan qolymdy,
Jyly sýǵa maldyrǵan.
Zaman boldy-aý keshe bir,
Irgemdi kúnde qan qylǵan,
Elimdi esten tandyrǵan.
Túgendediń joǵymdy,
Myń shyńyraý, san qyrdan.
Jerimniń shetin shegendep,
«Máńgilik elge» qam qylǵan,
Sen, Sen ediń Nuraǵa,
Alashtyń baǵyn jandyrǵan.
Qalamnyń janyn túletip,
Dalamnyń jonyn gúl etip,
Kózimdi jastan qurǵatyp,
Sózimdi jatqa tyńdatyp,
Tóbemdi kókke tıgizgen,
Mańdaıymdy Kók Táńirime súıgizgen.
Bul pánıdegi baqytty,
Basyma meniń úıgizgen.
О́risi bólek ózgeni,
Qushaǵyna syıǵyzǵan,
Atom degen tajaldyń,
Julynyn múlde qıǵyzǵan.
Taǵdyrdyń talqy, tálkegin,
Táńirden qalap tıǵyzǵan.
Shodyraıǵan eki shekeme,
Shor-shor altyn quıǵyzǵan.
Kisi elinde kisápir bop kún keshken,
Baýyrlarymdy Otanyma jıǵyzǵan.
Alty qurlyqtyń nazaryn,
Astanama burǵyzǵan.
Tórt qubylamdy teń qylyp,
Jarasqan etek-jeń qylyp,
Taqqyzǵan alqa juldyzdan.
Baıtaǵymnyń órinen,
Saryarqamnyń tórinen,
Astanadaı áıdik shahar turǵyzǵan.
Jerimniń shetin, daýyldyń ótin,
Dostyqtyń altyn zerimen syrǵyzǵan –
Ýa, Nursultan, Nuraǵa,
Alashqa sensiń, pir aǵa.
Sen, sen ediń, sen ediń,
Asyp bir týǵan er ediń.
«Myń ólip...» júrgen elińdi,
Jeteli iske jebediń.
Sen, sen ediń, sen ediń,
El tizginin qarmaǵan,
Shabysynan tanbaǵan.
Qara qazaq qamy úshin,
Sharshy álemdi sharlaǵan.
Bolashaǵyńdy bolardy
Bala shaǵyńda barlaǵan.
Aqyly aıdyn kemelim,
Ábes bir iske barmaǵan.
Muzbalaq qyran sen ediń,
Qanaty qansha qaqsa talmaǵan.
О́zińe málim jaıymyz,
Ońynan týyp aıymyz,
Shýaǵyn tókti kúnimiz.
Shala bir jansar jany bar,
Tirildi mine tilimiz.
Tútilip júndeı toz bolǵan,
Túledi qustaı dilimiz.
Etekte qalǵan elenbeı,
Tórledi mine dinimiz.
Ýa, Nuraǵam, Nuraǵam,
Jany bir jaısań – jyr alań.
Eliniń máńgi baqytyn,
Alladan kúnde suraǵan.
Sen, sen ediń, sen ediń,
Sabyr-tózimge kenenim.
Elim dep óter eńirep,
Eńsegeı týǵan er ediń.
«Nursultan salǵan nurly jol»,
Nurly joldan sen salǵan,
Máńgilik eldi kóremin.
Halqyńdy basta, kemelim,
El saılaǵan Elbasym,
О́zińe ǵana senemin.
Kóp qalaǵan kósemim,
О́zińe ǵana eremin!
Araıǵa bógip sógilgen,
Altynnan shapaq tógilgen,
Tátti bir kúı bop órilgen,
Erteńim kúlip kóringen,
Tańdaryń da meniki!
Tamyrdaı búlk-búlk týlaıtyn,
Sansyz myń sańlaq zýlaıtyn,
Júrgende kóńil qýnaıtyn,
Armannyń aldyn býmaıtyn,
Joldaryń da meniki!
Janyma shýaq, sepken nur,
Yrys pen baılyq tókken kil.
Jıegi tola shókken jyr,
Kúmis kúmbezdeı kók teńbil,
Aspanyń da meniki!
Jeliden jańa saýǵandaı,
Iisi jupar saýmaldaı,
Sazy men sáni armandaı
Sý emes, shattyq jaýǵandaı –
Jańbyryń da meniki!
«Kári quda» kelse «kórmeıtin»,
Aıdaǵanyma «kón» deıtin,
Kedeı men baı dep bólmeıtin,
О́z sózin ǵana «jón» deıtin –
Aıazyń da meniki!
Shaǵala qusy shańqyldap,
Qaz-úırekteri qańqyldap,
Kúlip bir aqqan jarqyldap,
Tynyp bir jatqan salqyndap
Esiliń de meniki!
Aspanmen seńgir talasqan,
Ozdyrǵan dańqyn alashtan,
Japyraq-gúlin jańa ashqan,
Máni men sáni jarasqan –
Báıteregiń de meniki!
Alashtyń jany, júregi,
Qazaqtyń ary, tilegi,
Elimniń asqaq tiregi,
Aqyly, qaırat, bilegi –
Aqordań da meniki!
Kók týdy kókke ilgizgen,
Ǵalamǵa qulaq túrgizgen,
Zamanǵa pyraq mingizgen
Túnderi birdeı kúndizben –
Bul ASTANA meniki!
Astanam meniń, aıbynym,
Maqtanym, darqan aıdynym.
Táý eter Mekke-Medınem,
Baqytym, barym, baılyǵym!
Jarqyrap janǵan aı, kúnim!
Dúken MÁSIMHANULY, aqyn, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.
