05 Shilde, 2014

Aman bol, azattyqtyń Astanasy!

525 ret
kórsetildi
12 mın
oqý úshin
Azattyǵymyzdy ardaqtap, astanamyzdy ulyqtaıtyn taǵy bir shýaqty kún kelip jetti. Ol – Astana kúni. Qansha úırenshikti bolyp, dástúrge aınalsa da jadymyzdy jadyratyp, sanamyzǵa sáýle túsiretin bólekshe mereke. Árıne, buǵan deıin de birneshe astana bolǵan. Olar da halyqtyń qurmetine bólenip, hal-qaderinshe qyzmet etken. Áıtse de, Alash jurty azattyǵynyń aıǵaǵyndaı, bostandyǵynyń baıraǵyndaı bolyp turǵan myna astananyń jóni aıryqsha ekeni anyq. _MG_6073-1Biz bul astanamyzǵa berisi úsh júz, arysy úsh myń jyl júrip áreń jettik. Baıtaǵymyzǵa kózin súzgen basqynshylarmen jaǵalastyq, bas erkimizdi buıdalaǵysy kelgen alarmandarmen arpalystyq. Eger jas sábıge degen tolǵaq toǵyz aımen toqaılassa, táýelsizdiktiń tolǵaǵy zamannan zamanǵa jalǵasyp, tek, ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldary ǵana shyr etip dúnıeni dúbirge bólemep pe edi?! Sóıtip, Alla alqalap, arýaq qoldady. Alyp ımperııa – KSRO. Ony op-ońaı qulady deýge bolmas. Úlken dúnıe kúırese mańaıyn opyra-japyra ketetini sııaqty, ol da on bes respýblıkanyń dińgegin shaıqap, dińkeletip ketti. Aldymyzda biz buryn-sońdy kórip-bilmegen naryq joly turdy. Jańa astana da boı túzedi, jaǵdaı da qalypty arnaǵa tústi. Esil – Nuranyń boıyn en jaılaǵan baıyrǵy jurt kóz aldymyzda túledi, túrlendi. Uly kóshtiń tizginin ustaǵan Qazaq eliniń Tuńǵysh Prezıdenti Nursul­­tan Ábishuly Nazarbaev qyrandaı qomda­nyp, suńqardaı sańqyldap álemdik min­ber­lerden oı tolǵaǵanda, sol bıikke armanyn aıalap, úmitin úkilegen Qazaqstan jurty da birge shyqqandaı áser qaldyrady maǵan. Baıtaǵynyń baıandy keziniń kýási bolyp kóńil kógershinderi kókke kóterildi. Qazaq estradasynyń juldyzdy toby «Muzart» oryndap júrgen áıgili «Esil aǵady» degen óleń bar. Sol ánniń mátinindegi: ...Esil aǵady, kósile aǵady, esile aǵady erke ózen. Kóńilge máńgi kóship alady Aqqýdaı arly sol kezeń. Arnańdy kórip toltyrǵan nurdaı, Janyńa kelip kósildim. Esildiń erke tolqyndaryndaı Aǵyp barady esil kún, – degen joldardy jazyp edim. Astanaǵa ár barǵan saıyn Esildi jaǵalap esil de, esil, esil kún dep azattyqtyń aq tańyn armandap ketken ata-baba rýhyna bas ıip, ózimmen-ózim syrlasyp, ǵajaıyp bir kúı keshetinim ras. Táýbe, búginde el tanyǵan ult, dástúri jańarǵan jurt boldyq. Qazaq qazaq bolǵaly óz tóri ózine tıip, óz tizgini ózine buıyrǵany osy shyǵar. Qazaq qazaq bolǵaly ataǵyń alysqa ketip, atyń alaman báıgege qosylýy da osy bolar. Astana, bilgenge, ǵajaıyp qala ǵana emes, strategııalyq sheshimniń de jemisi. Onyń negizgi mánisi osynda. Bul oraıda Prezıdentimizdiń elimizdiń bas qalasyn qazaq jeriniń qaq ortasyna kóshirýin alysty kózdeıtin alǵyrlyqqa balamasqa lajyń joq. О́ser eldiń balasy qaıda bara jatqa­nyn ǵana emes, qaıdan shyqqanyn, búgin­ge qalaı jetkenin zerdege túıe júretini bar. Arýaqty ata-babalarymyzdyń osynsha jer men orasan baılyqty jat pıǵyldan janyn sala qorǵap, búgingi urpaqqa amanattaǵany – ólsheýsiz erlik. Endigi másele – dúnıejúzi ­bir-birimen ekonomıka­lyq baılanysqa túsip, ıntegrasııanyń ıleýi­ne ıkemdelip jatqan ýaqytta qolda bardy uqyptylyqpen ustap, ult qamyna jumsaý. Shúkir, qazirgi Qa­zaqstanda bári bar. Tek yqylas pen ynta, yntymaq pen birlik bolsyn deńiz. Qazaq halqy qazyna-baılyǵymen ǵana emes, arda qasıet­terimen de erekshelen­gen jurt. Keminde úsh myń jyldyq ta­rıh­ tol­­qynynan aman ótip búginge ber­kinip, bekinip jetken ulys eshkimniń qaq­pa­qylyna kóngisi joq. HHI ǵasyrdyń ǵala­mat damý úrdisi ony bolashaqtyń jarqyn jaılaýyna shaqyryp tur. Sol tórge jasqanbaı shyǵýǵa talaı ımperııany quryp, talaı ımperııany tarıh qoınaýyna jibergen, biraq jasymaı, jasyndaı oınap, jańa qaǵanattaryn qurǵan tájirıbemiz de jeterlik. Biz sonaý burnaǵy ǵasyrlarda dalalyq mádenıetimizben otyryqshylyq elderdiń ózin tańǵaldyrǵanymyzdy maq­tan tutamyz. Túrik áýleti sonaý V ǵasyr­dyń ózinde tól álippesi – orhonmen Bilge qaǵan, Tonykók basyndaǵy kóktasqa jazýyn jazyp júrgende, búkil Eýropada mun­daı mádenıettiń ushtyǵy da joq bolatyn. Babamyz Júsip Balasuǵyn óziniń «Qutty bilik» atty dastanyn týyndatqan shaqta búginde tóbeńnen qaraǵysy keletin Batys memleketteriniń qaısybir korolderiniń, jazý bylaı tursyn, qol qoıýǵa da ıkemi joq edi. Osyny eske alǵanda saıyn dalanyń saıypqyran uldary men sanaly qyzdaryna qalaı súısinbessiń?! Endeshe, budan myń jarym jyl buryn tól jazýy bolǵan túrki týysty «buryn ósken qulaqtan keıin ósken múıiz ozadynyń» kebin keltirip, olardy qarańǵylyqtan biz alyp shyǵyp edik, – deıtinderdiki, jumsartyp aıtqanda, jurtty adastyrý bolyp tabylady. Qalmaqpen 250, orys otarshyldarymen 150 jyl tynymsyz kúreste bolǵan batyr babalarymyzdyń rýhanı baılyǵyn bylaı qoıǵanda, tirshilik qajetin óteıtin qansha jańalyq ashqanyn aıtpasqa bolmaıdy. Máselen, osydan myń jyl buryn soǵylyp, búginde Máskeýdegi Tarıh mýzeıinde turǵan qypshaq qylyshynyń ózi nege turady. Mamandardyń aıtýynsha, mundaı almas qylyshty shyńdaýǵa osy zamanǵy tehnologııanyń óziniń ebi kele bermeıtin kórinedi. Este joq eski kezde kıiz úı men úzeńgini oılap tapqan dalalyqtar únemi at ústinde júretin bolǵandyqtan eki balaǵy bar kıimdi de oılap tapqan. Osy tusta uzyn etekpen júrgen eýropalyqtar da shalbar atalǵan ony qýana qabyldapty. Mundaǵy aıtpaǵymyz – myń ólip, myń tirilgen qazaq búgin ǵana paıda bolǵan joq eken. Ol – tamyry tarıhtyń qoınaýyna tereńdeı engen ejelgi halyq, er halyq. Olaı bolsa, halqymyz búgingi azattyǵyn ardaqtaýǵa, erkin eliniń astanasyn áspetteýge ábden laıyqty. Biz burynǵy astanalarymyzdy odaqtas respýblıkalardyń astanasy dep bilsek, qazirgi astanany azattyqtyń astanasy dep tanımyz. Astanasynyń asqaq ekenin maqtan etetin adamnyń ǵana júreginde Otanǵa degen patrıottyq sezim oıanbaq. Endeshe, Astana kúnin aıryqsha atap ótýdiń bir syry osynda jatsa kerek. Al, azattyq ońaı kelip, Astana ońaı turǵyzyldy deıtinderge aıtarym – tarıhyńyzǵa úńilińiz. Bárin túgendemeseńiz de myń jarym jyl burynǵy ǵundar ımperııasyn, odan keıingi Túrik qaǵanatyn, odan beridegi qarahanıdter dáýirin, budan jeti júz jyl burynǵy Altyn Orda atty uly memleketińdi, odan beride tórt júz jyl dáýirlegen Qazaq ordasyn esińizge alyńyz. Taıtalasqan zaman, tarpysqan taıpalar qaqtyǵysynda joıylyp ketpeı, búginge jetken qazaq ulysynyń naǵyz táýelsiz memleket bolyp, naǵyz táýelsiz Astanasyn ornatýy – dál osy kez ekeni daýsyz. Bizdiń oıymyzsha, Astana týraly sóz – el týraly sóz. Bodandyqtyń buǵaýynan bosaǵan shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqytta elimizdiń irgesi bekip, memlekettigimizdiń mártebesi arta tústi. Jurtymyz jańa qoǵam jaǵdaıynda ómir súrýge úırenip, sony sıpatty boıyna darytqan eresen elge aınalyp keledi. Ǵylym men ónerge, mádenıet pen turmysqa baǵyttalǵan baǵdarlamalar is júzine asyrylýda. Osy oraıda, táýelsiz elimizdiń tileýin tilep, qanatynyń qataıýyna qalamymen qyzmet etip kele jatqan qalamgerler qaýymyn da aıta ketken jón bolar. Aqyndarymyz ben jazýshylarymyz el maqsaty, er muraty taqyrybyn qozǵaǵan shyǵarmalarynda jas memleketimizdiń arman-ańsaryn, bolashaq baǵdaryn asqaq rýhpen beıneleýde. Azat eldiń ár azamaty hakim Abaı aıtqan «tolyq adam» bolýy jolynda qalamgerlerimizdiń de tyndyrar isi ushan-teńiz. El mádenıetiniń bir qanaty retindegi bul qyzmet aldaǵy ýaqytta da jalǵasa bermek. Jabyq ómir súrýdi jany qalamaıtyn jahandaný zamanynda ıntegrasııalyq ıkemdelýge keń óris ashý – qaı kezde de kókeıkesti. Alys-beris, barys-kelissiz aǵaıyn arasynyń sáni kirmeıtini sııaqty, memleketaralyq qatynastarda da úılesimdi is-sharalar qabyldap, halyq qamy men memleket múddesin qaýzaıtyn áreketterimizdi jalǵastyra berýimiz qajet. Mine, osy ıgi istiń uıytqysy da bizdiń Elbasymyz bolýy qandaı ǵanıbet deseńizshi! Bul oraıda, úsh memlekettiń basyn qosqan jańa ekonomıkalyq odaqtyń berer múmkindigin sheber paıdalanǵanymyz jón. Kemi 170 mıllıon jandy qamtıtyn osy úlken naryqta qazaq jaǵy básekelestikke qabiletti el ekenin kórsete alar degen úmittemiz. Odaq qujattarynda kórsetilgendeı, naryq kóleminiń ulǵaıýyna oraı jańa jumys oryndary kóptep ashylyp jatsa, elder arasyndaǵy taýar almasý teńdigi saqtalyp, birtutas úlken ekonomıkalyq keńistikten árkim ózine laıyqty ornyn taba alsa, budan asqan ıgilik bar ma?! Ortaq maqsat pen jeke básekelestik birligi bul kúnge de jetkizer degen senimdemiz. Kemeńger Elbasymyz kemel bolashaqtyń kelbetin osylaı somdap jatqany da súıinishti! Bıyl Astana kúni osyndaı el ómirindegi erekshe oqıǵamen sáıkes kelip otyr. «Sabaqty ıne sátimen». Árıne, naryqqa engenine eki júz jyl bolǵan Batys elderimen jol basyna endi ǵana qadam jasaǵan jas eldi bir qatarǵa qoıý erterek bolar. Ár nárse ýaqytymen kelmek, ár jemis ýaqytymen pispek. Biraq naryqtyń jaýy – jaıbasarlyq ekenin de esten shyǵarmaıyq. Biz joǵaryda Astana týraly sóz – el týraly sóz degen edik. Endeshe, Astana toıy – el toıy ekeni anyq. Toı kúni osy ýaqytqa deıin sútteı uıyp kelgen birligimiz nyǵaıa bersin, baǵzydan bas alyp bolashaqqa bet túzegen salqar kóshimizdiń joly aıqyn, aspany ashyq bolsyn deımiz. Sol eldiń baǵyna týǵan Erimiz baryna da myń shúkir. Astana búgin Qazaqstan jurtynyń qara qazanyn qaınatqan kún kelbetti, aı dıdarly shahar. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev ózi bas bolyp ata-baba amanatyn alǵy kúnderge apara jatyr. Esildiń esken samaly, Nuranyń nurly janary bolyp jurtyma shýaq taratqaısyń, araıly Astana! Shildeniń shýaǵyna shomylyp, shyraıly maýsymnyń sharapatyna bólengen Astana qashanda Alash armanynyń aıshyqty belgisindeı asqaqtaı bersin. Toı men oıdyń tizginin teń ustaǵaısyń, azattyq Astanasy! Ǵalym JAILYBAI, aqyn, halyqaralyq «Alash» syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary. ALMATY.