Men áý basta-aq sıýjetpen, oqıǵamen sóıleýge nemese mysaldap deýge keler me eken beıimdeý edim. Jeldiń esip, japyraqtyń syldyrap turǵanynyń ózine – adamı psıhologııa, minez berýge tyrysqanym óz aldyna – oqıǵalyq sıpat berdim. Tvorchestvonyń bir ǵajaby: sen birdeńeni solaı etip jasaǵyń kelgenimen, ol maqsatyńa - 99 prosent – jaǵdaıda jete almaıdy ekensiń. Al, arakidik, osyny osylaı eteıin dep umtylǵan maqsatyń oryndala qalǵan jaǵdaıda – ol shyǵarma bolmaı shyǵady. Q. Myrzanyń tragedııasy, menińshe, sol: óz zakazyn óziniń múltiksiz oryndaı alýy. Men, máselen, bir joldy bastaǵanda, tórtinshi joldyń uıqastyń qalaı shyǵatynyn aldyn ala bilip kórgen emen. Bilsem, týra jańaǵy aıtqanymdaı, nashar jansyz shyǵady.
1960 – jyldardyń basynda birneshe poema jazdym. Olarym, árıne, so kezderge deıingi jazylyp kelgen «Sulýshashtan» bastap «Dala qońyraýyna» deıingi eshbir poemaǵa uqsamaıtyn edi. Sodan shyǵar poema dep aıdar taǵýǵa qorqyp, ángime ler dep atadym. Ony túsingen adam bolǵan joq. Baspa júzinde alǵash resenzııa jazǵan adamym Qastek Baıanbaev bolǵasyn...
Osy kúni sıýjetti dúnıeler jazýǵa /prıtcha pesenno-balladnogo haraktera qumarmyn. Qumar bolmasam da erkimnen tys /erkimnen tys desem jurt senbeıdi solaı, sıýjet bop ketedi. Máselen, jel úıtti, japyraq búıtti, jol satqyndyq jasap, bir taýdy bir taýǵa alǵyzdy degen sekildi. 1970-ten 1979-ǵa deıin óleń jazǵam joq, nemese pochtı «Jeti boıaýda» jańadan jazylǵandary «Aldar kóse», t.b. birer on óleń joq, burynnan jatqan keıbireýi aldyńǵy kitaptarǵa ótpeı qalǵan óleńder bolatyn. 1980 jyly «Shýaq» shyqty. Sodan bastap gazet, jýrnal betterinde de mol - mol bop shyǵa bastadym. Qazir jurt men týraly: «bu qaıdan shyqty» degen saýaldan, soǵan jaýap izdeýden aýysa almaı júr. Voznesenskııdi aýdardy – sodan shyqty ma, Evtýshenkony kóp oqýshy edi – sodan shyqty ma? Álde Muqtar men Qadirdiń birinen shyqty ma? Nájimedenov qalaı ózinen ózi shyǵa qalady? Áıteýir «shyǵýy» kerek edi ǵoı? Netken saýatsyz jurt! Men osy topyraqta óleń jazǵan qaı zamandasymnan bolsa da buryn shyqtym ǵoı? Men shyqqanda «Balaýsa», 1961 ádebıette Tólegen, Muqtar túgili Muqaǵalı, Qadyr da joq edi ǵoı? Bul – bir. Ekinshiden, meniń sorym bálkim, baǵym da shyǵar qansha uqsaıyn, elikteıin, alaıyn, úıreneıin desem de –qolymnan túk kelmeıdi. Tipti, aýdarmanyń ózi, rýhyn, yrǵaǵyn, oı - boıaýyn qanshama saqtaıyn desem de – báribir óz óleńim bolyp ketedi.
О́tkende bir jigit aqyn meniń Voznesenskııden aýdarǵan óleńderdi maqtaı kelip, «tochno aýdarma eken» dep qorytty. Aqymaq! Tam Nájimedenov bolshe, chem Voznesenskıı. Men shynymdy aıtsam, ózime - ózim tánti bop kórgen kisi emespin. Sonyń ishinde aýdarma... kimdi aýdarsam da Bartony men aýdarǵam joq, bir jolyn da aýdarǵam joq, joldastar ózderi aýdaryp, aqshasyn men arqyly alǵan ózim bolyp shyǵa kelem. Al, bireý orıgınaldyń aýzynan túskendeı, aýmaı qalady. Ǵafý aýdarǵan Maqtymquly, Qadyr aýdarǵan Rasýl Ǵamzatov sondaı dúnıeler. S. Esenındi Qadyrdan góri Ǵafý jaqsy aýdardy. Oljastyń poemasyn Temirhanǵa aýdartý kerek sekildi átten, kýltýra. Sergeı Esenınniń qaısybir joldary Muqaǵalıda júr degendi Orazbek aıtyp edi. Qarap kórsem, ras eken. Nazym Hıkmetti - Ábishke aýdartý kerek. Men aýdaryp, shyǵara almadym: Hıkmet túgili, Nájimedenov te shyqpaı qoıdy. Qoldan kelmese – amal ne.
Qalaı degenmen, Andreı Voznesenskııdi qazaqsha oqýǵa bolady. Kerek.
1982 jyly «Sovetskıı pısatel» jınaǵymdy shyǵardy. Budan artyq nashar aýdarma bolýy múmkin emes. Biz, ózimde barmyn eshbir eldiń aqynyn bulaı qorlaǵan emespiz. Mendegi tórt jol óleńdi A. Iýdahın on alty jolǵa jetkizgen. Sózderdiń belin syndyra bergen, syndyra bergen. Aqsha taýyp otyrǵan bárimizde tabamyz ǵoı, degenmen... meniń dosym Qaırat Jumaǵalıev sekildi. O kisi Maıakovskııden de kóp syndyrady. Jarasqan ekeýi. Biraq eptegen maǵyna, aqyndyq kúsh-qýat degen sekildi uǵym-túsinikterdi syzyp tastasa – ekeýi de eshkimnen kembiz dep júrgen joq...
«Jalyn» baspasynyń dırektory baıandamasynda: «Biz byltyr jańadan buryn aty belgisiz 30 talant ashyp ek, kelesi jyly olardyń sanyn 40-50-ge jetkizemiz dep otyrmyz». Mine bizdiń tvorchestvolyq mekemelerdiń basshylary partııa men úkimettiń tvorchestvolyq jastarǵa jasap otyrǵan qamqorlyǵyn tap osylaı túsinedi. Kúlesiz be? Jylaısyz ba? Ekeýin de isteı almaısyz!
3 sentıabr. Aýrýhan-83
Jumeken Nájimeden
