Úsh jyldan soń zeınetaqy tóleýdiń jańa tártibi engiziledi

Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetindegi kezekti brıfıng halyqty áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy zańnama týraly ótti. Oǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova, sondaı-aq, osy mınıstrlikke qarasty Baqylaý jáne áleýmettik qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Aqmadı Sarbasov pen Kóshi-qon komıteti tóraǵasynyń orynbasary Aslan Qarjaýbaev qatysty. T.Dúısenova Elbasynyń tap­syrmasyna sáıkes eńbek jáne áleýmettik qorǵaý salasy zań­na­malaryna engizilip jatqan ózgeris jaıyn baıandap berdi. Mınıstrdiń aıtýynsha, zańnamadaǵy jetil­dirýler negizinen jeti baǵyt boıyn­sha júzege asýda. Máselen, kadrlardy daıarlaý jáne qaıta daıarlaý júıesin jańǵyrtý, eńbek qaýipsizdigi men qorǵaýdy basqarý júıesin jetildirý jónindegi sharalar kesheni, kóshi-qon saıasatyn jetildirý tujyrymdamasy, azamattyq qyzmetshilerge jańa eńbekaqy tóleý modeli, zeınetaqy júıesin odan ári jańǵyrtý tujyrymdamasy, múmkindigi shekteýli adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý, sondaı-aq, áleýmettik kómek júıesin damytý baǵyttary. Osylardy júzege asyrý arqyly halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý basty maqsat bolyp otyr. Onyń oń nátıjesi búginniń ózinde baıqalýda. Kúni keshe ǵana jarııalanǵan Statıstıka agenttiginiń aqparatyna súıen­sek, búginniń ózinde elimiz­de jumyssyzdar qatary qysqar­ǵany baıqalady. Aıtalyq, Qazaq­standaǵy jumyssyzdyq deńgeıi osy jyldyń maýsymynda mamyrmen salystyrǵanda 0,1 paıyzǵa azaıǵan. Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstri brıfıngte joǵaryda atalǵan jeti ba­­symdyqqa jeke-jeke toqtalyp, sol baǵyttar boıynsha zańnamada qandaı ózgerister bolatynyn, alda qandaı jumystar qolǵa alynatynyn aıtyp berdi. Sonymen, birinishi basymdyq boıynsha jumyspen qamtý bas­ty nazarda bolmaq. Bul rette «Jumyspen qamtý-2020» baǵ­dar­lamasy iske asyrylýda. Ol, birinshiden, ınfraqurylymdy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty damytý esebinen jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý, ekinshiden, kásipkerlikti damytý arqyly jumys oryndaryn qurý jáne tirek aýyldardy damytý, úshinshiden, jumys berýshiniń qajettiligi sheńberinde oqytý jáne qonys aýdarý arqyly jumysqa ornalasýǵa járdemdesý boıynsha júzege asady. Ekinshi basymdyq – eńbek qaýipsizdigin basqarý jáne eńbekti qorǵaý júıesin jetildirý jónindegi sharalar kesheni de aýqymdy. Jumys berýshilerdiń eńbek qaýipsizdigi men eńbekti qorǵaýdy saqtaýyn qamtamasyz etýdiń eriktiligin yntalandyrý maqsatynda da birneshe jobalar qolǵa alyndy. Oǵan qosa, zańnamada quqyq buzýshylyqtyń qoldanystaǵy jalpy úsh quramynyń ornyna jańa Ákimshilik jáne Qylmystyq kodekster sheńberinde quqyq buzýshylyqtyń naqtylanǵan jańa 10 quramy jáne eńbek zańnamasyn buzǵany úshin jazalaý túrleri kózdelgen. Bul jasalǵan quqyq buzýshylyqtyń sıpaty men mán-jaıy eskerile otyryp quqyq buzýshylyqtyń árbir túrine jaza qoldanýdy qamtamasyz etpek. Kóshi-qon saıasatyn jetildirý baǵytyndaǵy zańnamalarda da biraz oń ózgerister bolmaq. Onda negizinen joǵary bilikti sheteldik mamandardy tartý, ishki eńbek naryǵyn qorǵaý sııaqty máselelerge basymdyq beriledi. Sondaı-aq, eńbek resýrstarynyń sapasy men básekege qabilettiligin arttyrý jaıy da nazarda. Et­nos­tyq kóshi-qon turǵysynan etnos­tyq qazaqtardy tarıhı Otanyna qaıtýǵa umtyldyrý negizgi ustanym bolyp otyr. Birinshiden, olar úshin Qazaqstan Respýblıkasyna kirý shartyn birizdendirip, jeńil­detý, ekinshiden, etnostyq qazaq­tarǵa ornalasqan jerine qaramastan oralman mártebesin berý kózdelýde. Úshinshiden, oralmandardyń el azamattyǵyn alý merzimin bir jylǵa deıin qysqartý usynyldy. Tórtinshiden, etnostyq qazaqtar turýǵa Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń soltústik óńir­lerin tańdaǵan jaǵdaıda, olarǵa áleýmettik paket berý qarastyrylmaq. Mınıstr T.Dúısenova zeınet­aqy júıesin odan ári jańǵyr­týdyń 2030 jylǵa deıingi tujy­rymdamasy jaıyna da toqtaldy. Reformalaýdyń birinshi kezeńinde, ıaǵnı 2016-2020 jyldary zeı­netaqy júıesin jańǵyrtýdyń quqyqtyq negizin qalaý jáne bastapqy sharalardyń iske asyrylýyn qamtamasyz etý josparlanýda eken. Ekinshi kezeńde (2020-2030 jyldar) jańartylǵan zeınetaqy júıesiniń tıimdiligin arttyrý jáne zeınetaqy tólemderiniń salymshylary men alýshylarynyń quqyqtaryn qorǵaý mehanızmderin odan ári jetildirý jóninde sharalar qabyldanatyn bolady. Qazirgi kezde bazalyq zeı­netaqy zeınetke shyǵatyn aza­mat­tardyń barlyǵyna eńbek ótiline jáne alǵan jalaqysynyń kólemine qaramastan birkelki mólsherde taǵaıyndalady. Al 2017 jyldyń 1 shildesinen bastap bazalyq zeınetaqy taǵaıyndaýdyń jańa tártibine ótý kózdelýde. Atalǵan zeınetaqy tek jalpyǵa birdeı belgilengen zeınetaqy jasyna jetken kezde jáne zeınetaqy júıesine qatysý ótiline baılanysty taǵaıyndalatyn bolady. Jańa shartty-jınaqtaýshy júıeni engizý qolǵa alynbaq. Bul oraıda, birinshiden, árbir júıege qatysýshy úshin BJZQ-da aýdarylatyn jarnalar somasy men zeınetaqy quqyqtary belgilenetin jeke zeınetaqy shoty ashylady. Ekinshiden, jınaqtar shartty bolyp, júıege qatysýshynyń menshigi bolyp tabylmaıdy. Úshinshiden, zeınetaqy jalpyǵa birdeı belgilengen zeınetaqy jasyna jetken kezde jáne zeınetaqy júıesine qatysý ótiline baılanys­ty taǵaıyndalady. Tórtinshiden, zeınetaqy mólsheri zeınetaqy shotynda belgilengen jınaqtar men kútiletin ómir súrý uzaqtyǵyna qaraı aıqyndalady. Memleket basshysynyń múm­kindikteri shekteýli azamattarǵa kóńil bólýdi kúsheıtý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda da biraz mańyzdy jobalar qol­ǵa alynǵan. Bul rette 2015 jyl­dyń 1 shildesinen bastap múmkin­d­igi shekteýli azamattardyń jár­demaqysy 25 paıyzǵa deıin kóteriledi. Bul 500 myńǵa jýyq adamdy qamtıtyn bolady, buǵan qazir respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha 16,4 mlrd. teńge qarastyrylǵaly otyr eken. 2017 jyldan bastap kúnkóris deńgeıiniń esepteý ádistemesi ózgeretinine baı­lanysty múmkindigi shekteýli azamat­tardyń járdemaqysy taǵy 20 paıyzǵa ósedi. «Sebebi, biz jár­demaqyny kúnkóris deńgeıimen esepteıtindikten, 2017 jyly onyń kólemi joǵarylaıtyn bolady», dedi mınıstr. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».