Soǵystyń sońǵy soldattary

Balalyq shaqtyń da, odan keıingi soǵystyń da taýqymetin bir taǵdyr ıesindeı tartqan adam Mektep Dúısenbiuly der edik. Ol Jambyl oblysynyń Sarysý aýdanynda týǵan. Jut jyldarynda Sárkeı deıtin ápkesin ash adamdar jep qoıǵan. Sol sumdyqqa kýágerlerdiń aıtýynsha, kisiniń tóbe shashy tik turatyn bul qasiretke shydamaǵan áke-sheshesi kóp uzamaı kóz jumady. Osydan keıin qaraýsyz, jol boıynda bir jaq jambasy ezilip, ólip jatqan sheshesin emip jatqan alty aılyq sábıdi qursaq kótermegen bir áıel taýyp alyp, baýyryna basady. Mektep aǵa sharanasynda ezilgen sol jambasynda qalǵan tyrtyqty asharshylyq jyldardyń tańbasy ekenin nemere-shóberelerine ara-tura muńdana aıtyp otyratyn. Aıtqandaı, Mektep atany alty aılyǵynda baýyryna bas­qan ekinshi anasy Ultýdyń nıetin Qudaı ońdap, birneshe jyl­dan soń ózi de uldy bolady. Ol kisi sońynan ergen osy baýy­ryn óle ólgenshe jalǵyz inisi retinde qabyldap, qadirlep, jaq­sy kórip ótti. Keıin Mektep aǵany týysqandary Tashkentke alyp ketedi de, 1945 jyldyń aqpa­­nynda ásker qataryna shaqy­ry­ly­p, artynsha soǵysqa attanady. Atqyshtar mektebin bitirgen Mektep Dúısenbıev 2-gvardııalyq tank dıvızııasynyń 51-derbes mına-saperlik batalonyna leıtenant sheninde kelip, vzvod komandıri retinde qan maıdanǵa aralasady. Osy kezde soǵys aıaqtalyp, ári qaraıǵy áskerı qyzmetin Germanııadaǵy keńes jaýyngerleriniń shek­teýli kontıngenti qura­mynda ótkizedi. Keıin Lenın­grad áskerı okrýgine jiberilip, Estonııanyń Pala stansasyndaǵy mına alań­daryn, Novgorod oblysynyń aýdandaryndaǵy jarylǵysh zattar qoımalaryn zalalsyzdandyrady. Sóıtip, jas qazaq aǵa leıtenanty Eýropanyń Avstrııa, Vengrııa, Chehos­lovakııa, Polsha, Rýmynııa, Bolgarııany jaıaý kezip, Reseıdiń Le­nıngrad oblysyn aralap, olar­daǵy egistik alqaptar men joldardy mınalardan ta­zart­qan jaýyngerlerdiń biri. Mektep aǵaı 1953 jyly Avstrııada saperlik vzvod­tyń komandıri retinde áske­rı qyzmetin atqaryp júr­gende Qazaqstannan hat kel­di. Sóıtse, soǵystan keıin­gi jyldary onyń saldarymen kúresip júrgen keńes jaýyn­gerleri qatarynda M.Dúısenbıevtiń de shetelde júrgenin biletin alys bir aǵaıyny ony izdestirgen eken. Kolhoz tóraǵasy bolyp jumys isteıtin Sharapa deıtin kózi ashyq jamaǵaıyny baýyrynyń jat jerde júrgenine jany aýyryp, elge qaıtarýdyń qamymen tıisti mekemelerdiń esigin qaqqan ǵoı. Elge kelgen soń otyzǵa ja­qyndap qalǵan jigitti týystary ortaǵa alyp, er jigittiń tamyry týǵan jerinde ekenin aıtýmen bolady. О́zin izdegen Sharapa kókesi Mekteptiń qazaq qyzyna úılenip, Qazaqstanda qalǵanyn qalaıdy. Úlkenderdiń keńesin qup kórgen ol dosy Andreımen aqyldasyp, qaı jerde qazaqtyń jaqsy qyzdarymen tanysýǵa bolatynyn surastyrady. Qurdasy Jambyl qalasyndaǵy mádenı-aǵartý ýchılıshesin jaǵalaýdy aıtsa kerek. Rasynda da, bilim izdegen, óner izdegen boıjetkender munda barshylyq eken. Suńǵaq boıly Ulban atty shashy uzyn boıjetken Mekteptiń kózine ózgelerden erek bolyp kórinip, birneshe kúnnen keıin-aq osy qyzben taǵdyr qosaqtaýǵa sheshim qabyldaıdy. Munan keıingi jyldarda aǵaıynnyń aldynda da, qyzmet babynda da Mektep aǵamyzdyń júzi jaryq, abyroıy bıik bolypty. Saýatty adam Jambyl oblystyq sotynda hatshy, aýdandyq sport komıtetiniń tóraǵasy bolyp qyzmetter atqarady. Mektep Dúısenbıev aýdandyq sport komıtetinde jumys istep júrgende onyń komandasy oblystyq jarystardyń barlyǵynda júldeli oryndardy eshkimge bermegen. Keıin ol kisi Krasnogor zooveterınarlyq tehnıkýmynda oqyp, óńirdiń mal sharýashylyǵyn órkendetýge kóp eńbek sińiredi. Aqsaqal Jambyl oblysynyń Sarysý aýdanynda zeınetke shyqqansha óńirdiń órken­deýine aıtarlyqtaı úles qos­qan adamnyń biri. Jan jary Ulban Álim­qulovamen 12 balany dúnıe­ge ákelip, osylardan kózi tiri 7 ul-qyz­­dy tárbıelep, ónegeli urpaq ósirdi. Nemereli-shóbereli boldy. – Ákemiz bir jaǵy qatal sııaq­­ty kórinse de, biz úshin jer betin­de­gi eń meıirimdi, eń qamqor, ómir­ge qushtar adam edi. Týylmaı ­jatyp búkil týysqandarynan, áke-shesheden aıyrylyp, soǵys kórip, jat elde ómir súrse de, eshqashan aınalasyndaǵy adamdarǵa degen senimin joǵaltpaǵany bizdi tańdandyratyn. Dostaryn týystarynan da artyq syılap, baǵalaıtyn. Árkimniń áke-sheshesi ózine keremet qoı. Biraq, bizdiń ákemizdi biletin adamdar ol kisini óte ádil, taza adam dep aıtýshy edi. 90 jasqa júzi jarqyldap jetkeni de sol abyroıy men adaldyqtyń arqasy dep oılaımyz. Qıynshylyqty kóp kórse de óte qyzyqty, kúrdeli, maǵynaly ómir súrgen adam. Ákemizdiń aıtqan áńgimeleri, ómirde kórgen oqıǵalary talaı kitapqa syıady, – deıdi Mektep aǵanyń elýge jaqyndaǵanda kórgen kenje qyzy Gaýhar. – Biz ol kisiniń shı­raqtyǵyna, kóńildi otyratynyna qarap, Qudaı qýat berse júz jasaıdy áli dep oılap júrgenimizde ókpesindegi kináratyn bir emdetip alaıyn dep, sergek qalpynda aýrýhana jatty. Sońǵy sátine deıin aqyl-esin de, ómirge degen qushtarlyǵyn da joǵaltqan joq. Elde, álemde nendeı jańalyqtar bolyp jatqanyn surap, bilip otyrdy. Árqaısymyzǵa aqylyn aıtyp, jaqsy bir keńester berip, jón siltep otyrdy. Kenet... Aýrýhanada kóz jumdy. Mektep Dúısenbıev ótken jyly ǵana óziniń 90 jasqa kel­gen maıdandas dosy Aman Alpys­baevtyń týǵan kúnine baryp, ıyǵyna shapan jaýyp quttyqtaǵan eken. Ǵasyrǵa jýyq ǵumyr súrgen súıegi asyl ákelerdiń de dostyǵy qasterli. Ár jylǵy 9 mamyrdy birge qarsy alyp, soldat botqasyn ortaǵa alatyn sol dosymen Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyn birge qarsy alýǵa senimdi bolyp júrgende pánıden baqıǵa ozdy. Soǵystyń sońǵy soldat­ta­rynyń biri balalaryna da, halqyna da súıkimdi kúıinde sońǵy demin úzdi. Otanyna qorǵan boldy, otbasynyń tiregine aınala bildi. Sońynda jaqsy iz, jarqyn estelikter qaldyrdy. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.