Shámshi ánderi... Ol ánderde aq mańdaıly arýdyń kúlkisi, adamdardyń ıgi jany, yntyzar júregi, qımastyqtan kóz tostaǵanyna jas tolǵan ǵashyq turpaty bardaı. Árbir án ózegi bir-birin kórmese saǵynatyn, kórse qushaqtasa ketetin meıirban adamdardyń kóńilinen quralǵandaı. Gýmanızm marshy, jan erligi, tazalyq sazy menmundalaıdy.
Álqıssa, «Aq bantık» ániniń tarıhyna toqtalmaqpyz. Osynaý adamnyń móldir shaǵynyń eskertkishindeı tumsa án sanadaǵy estelikterdi oıatady. Esti tyńdarmannyń ar-ojdanyn tiriltip, taý bulaǵyndaı taza shaǵyna sapar shektiredi.
«Balaýsa qyz ediń bir kezde,
Shashyńa aq bantık baılaǵan.
О́zgerip ketipsiń bul kúnde,
Kórkińe kóz tastap oılanam».
Balalyq áýenine eltimeıtin adam joq. Endeshe, án ómirsheńdigi de máńgilik taqyrypty ózek ete bilýinde. Hosh, sol kezdegi jigit aǵasy Shámshi Qaldaıaqov pen bozbala Muhtar Shahanovtyń dosy Qarajan Áblázimov kópten ańsaǵan ǵashyǵy Patıma Tórehanovamen shańyraq qurady. Patıma 11-synypty endi ǵana bitirgen erke, móldir, ashań júzdi arý eken. Mektep bitirgenine 12 kún ǵana bolǵan balaýsa qyz aq bantıgin aq oramalǵa aıyrbastap, úlken ómirge qadam basady. Kıeli Túrkistan qalasyndaǵy qara shańyraqta ótken dýmandy toıǵa Shámshi men Muhtar qutty qonaq bolady. Qos daryn bir apta buryn toıǵa arnap án jazýǵa kirisken-tin. Dostary Qarajannyń jubaıy jańadan mektep bitirgen balań arý ekenin estip, aqyn men sazger «Aq bantık» ánin dúnıege ákeledi. Aqyry án joldastarynyń úılený toıyna tartý etilip, tuńǵysh ret qalyń kópshilik aldynda oryndalady. Patıma apanyń aıtýynsha, áý basta, ánniń sózi ózgeshe bolyp, keıin ózgertilgen eken.
«Shákeń de, Muhań da Qarekeńniń jas kúnindegi joldasy boldy. Biz úılenbeı turyp ta Muhań ekeýi bir qoldyń saǵasyndaı aýyzbirlikte komsomol komıtetinde qatar eńbek etken. Meni ol kisiler toıda bir-aq ret kórdi. Al ándi sýretime qarap otyryp jazypty. Toıdyń aldynda Qarekeńniń bir top jora-joldasy sol «PAZIK»-ke minip, ýlap-shýlap osy ándi shyrqap kelgeni kúni keshegideı esimde. Al toıda barlyǵy qosylyp shyrqady. Baltagúl degen qaıynsińlim «baıannyń súıemeldeýinde alǵash ret men shyrqaǵanmyn» dep aıtady. Ol kezde tym jaspyn, ánge asa mán bermeppin. Bul án solaı el arasyna tarap ketti. О́zim maqtanǵandy janym súımeıdi. Bir men emes, barlyq aq bantıkti qyzdarǵa arnalǵan ǵoı. El ishi bolǵan soń túrli áńgime estımiz. Án jaryqqa shyqqan boıda ózin keıipker etip, ánniń dúnıege kelýine sebepker retinde kórsetken bazbireýler onyń shyǵý tarıhyn burmalaǵan da kezder boldy. «Shámshi bizdiń úıge jıi keletin. Men ol kezde aq bantıkti kishkentaı qyz edim», «Aq bantık taǵyp júrgen myna maǵan Shámshi án joldaǵan» sekildi jalǵan sózder jelmen birge elge keńinen taralyp, án tarıhy eskerýsiz qaldy. Arnalmaǵan nárseni qalaı arnaldy dep aıtatynyn túsinbedim. О́zim eshkimge maqtanyp aıtqan emespin», deıdi Patıma Tórehanova.
Iá, búginde úsh ul men eki qyzdan on eki nemere súıip otyrǵan ónegeli ájeniń ishke búkken syry mol. Sol tusta nebári jıyrmanyń beseýine jańa ilikken Muhtar Shahanovtyń sezim pernesin qozǵaǵan tumsa sýret búginge jetti. Talaı júrekke gúl ekken abzal shyǵarmanyń týýyna sebepker bolǵan sýret edi ol.
«Jyldardyń erkine baǵyndyń,
Jyldarǵa qol sozdyń, jan qurbym.
Belgisin balalyq shaǵyńnyń,
Aıtshy, sen qaı jerde
qaldyrdyń?»
Árkim balalyq ómirdiń asqaq jalaýyn ár tusqa qaldyrar, oıly adam ómir boıy sol jalaýǵa qarap boı túzep óter. «Alǵash ret júregińde búrshik atyp, tamyr jaıǵan qasıetti de parasatty izgilikke sen» degen danalyq sóz tegin aıtylmasa kerek. «Aq bantık» áni – adamdy pák shaǵynyń ózenine shomyldyrar qaıtalanbas týyndy ekeni talassyz aqıqat.
