Aýyldaǵy mahabbat

Munyńyz ótirik dep aıty­ńyzshy. Mahabbat – parasat­ty­lyqqa bastaıtyn ǵajaıyp jol. Adam ómirin nurlandyryp, ba­qytqa bóler shynaıy sezimniń je­misi. Onyń dámin tatqan adam ǵana azap pen lázzattyń ıisin sezedi. Shahanovsha aıtsaq, «Ǵa­shyq­tyqpen ótken kúnder ǵana ómir, al qalǵany jaı kúnder». Siz buǵan kelisesiz be?

Osy rette biz usynǵan myna kartınaǵa kóz salyńyzshy. Ne baıqadyńyz? Kóz salsańyz, sýdaı kirshiksiz tazalyqtyń lebi esedi. Bul – fransýz sýretshisi Jıýl Basten-Lepajdyń bala ma­habbaty. Tunǵan natýralızm. Kel­betti kórkemónerge kóz toımaıdy. Múmkin ózi biz sekildi sha­rýanyń balasy bolǵandyqtan ba shyǵarmasynyń negizgi kýlti – aýyl ómiri. Áıtse de ol aýyldaǵy kúıbeń tynys-tirshilikti emes, túrli-tústi romantıkany jyrlaıdy. Sodan da bolar keneptegi sábılik sezimi óńmenińizden óte­di. Onyń alapat soǵysty bastan keshkenine senbeısiz. Maıdanda júrip ishki meıirimin joǵaltpaǵan sýretkerdiń týyndysy daýyldy kúni teńiz betinde mımyrt qana terbelgen alyp kemedeı.

Jas kezinde qylqalam sheberi nemis-fransýz soǵysyn bastan ótkerip, aýyr jaralanyp eline oralady. Degenmen denesin bılegen syrqatqa qaramastan qyl­qalamnan bas tartpaǵan. Qaıta uly ónerge degen qushtarlyǵy ese­lenip, saǵynyshy janartaýdaı jarylady. Eń ókinishtisi, onyń ajalyna soǵysta alǵan jaraqaty emes, qapııada jolyqqan qaterli isik jetti. Nebári 36 jasynda kóz jumdy. Biraq osy az ǵana ýaqyt aralyǵynda oqyrmanǵa nebir tańǵajaıyp týyndy syılaı aldy.

Ol kóp saıahattady, onyń ishin­­de Anglııa men Aljırdegi este­likteri erekshe. Bul saparlar onyń shyǵarmashylyǵyna jańa dem berdi. Eýropalyq keskindemege qat­ty qyzyqty, kóptegen reseılik sýretshilermen dıdarlasty. Má­selen, ataqty sýretshi V.Serov ár jeksenbi saıyn Tretıakov galereıasyna baryp, «Aýyl mahabbatyn» tamashalaıtynyn aıtady. Odan bir sátke bolsa da jalyqqan emes. Biz de avtordyń osy kartınasynan áli kóz almaı otyrmyz.

 Basten-Lepaj tabıǵatpen kóp jumys istedi. Tipti onyń portrettik jumysy kóbinese ashyq keńistikte jazyldy. Nege deseńiz, sýretshi sol arqyly shyǵarmasy tabıǵı, teri reńkteri jarqyn bolady dep sengen. Ol jyldyń ár mezgilindegi aspannyń erekshelikterin, japyraq pen shóptiń tús ózgertýin alýan boıaý­men ádeptegen. Jer betiniń teks­týrasyn sheber de názik jetkizdi.

 Avtordyń kez kelgen polotnolarynan sharýa eńbegin kóresiz. Biraq sol aýyr jumysta da sýretshi ózindik poetıka tabady. Ishinara naqty akademııa­lyq bolǵanymen, onyń kartınala­ry Parıj óner salonynyń atmosferasyna jańa aǵyn ákeldi. Kóp jaǵdaıda sýretshi peızaj ben portretti bir kenepte biriktirip, olarǵa romantıkalyq, tipti sentımentaldy sıpattardy berdi. Baq­sańyz, kompozısııadaǵy taza hám tabıǵı túster onyń týyndylaryn fotosýret ne fotosýretterdiń kóshirmesi sekildi áser beredi.

 «Aýyl mahabbaty» kartına­sy – avtordyń sátti týyndylary­nyń biri. Sýrette bir-birine essiz ǵashyq jigit pen qyz beınelen­gen. Olardyń otbasylaryna tıesili jer telimderi aǵash qorshaýmen bólingen. Sol bólingen eski dýal­da ǵashyqtar kezdesedi. Olar únemi kezdeısoq kezdesken adamsha uıala til qatady. Jigit kózin tómen salyp, tartynshaqtana áńgime taqyrybyn izdeıdi. Al arý bolsa gúlden kózin almaı, balań oıyn mápeleıdi.

 Boıjetkenniń jińishke órilgen burymy, ústindegi sur kıimimen úılesken qońyr ıýbkasy sharýa qyzynyń qalpyn saqtap tur. Tipti kishkentaı aıaqkıimi de sondaı sándi. Ǵashyǵyna ádemirek kóriný úshin oramalyn sheship, qorshaýǵa ilip qoıǵan bolsa kerek. Jas jigit ne aıtaryn bilmeı saýsaqtaryn aıqastyrýǵa kóshken. Budan qobaljyǵany anyq baıqalady. Shalbarynyń syrtynan arnaıy aljapqysh japqan. Ol qyzǵa qaraı sál eńkeıe, qulaq túredi.

Tabıǵattyń ıdıllııalyq sý­reti kórinisti tolyqtyryp tur. Alystaǵy kishkentaı shir­keý­diń qarańǵy sulbasy, súıis­pen­shilikpen boıalǵan sharýa ǵıma­rattary, ǵashyqtardyń aıaǵymen qatarlasqan ashyq sarǵysh nas­týrsııa gúlderi sondaı sheber be­rilgen. Shyǵarma tym jumsaq ári taýsylmaıtyn romantıkaǵa toly.