Arheologter keltirgen derekterge zer salsaq, myńjyldyqtarmen sabaqtasyp jatqan kóne tarıhtyń kýásine aınalǵan qalashyq Qarahan memleketiniń turaǵy bolǵan eken. Al qalashyqtyń qalyptasqan ýaqyty shamamen X-XII ǵasyrlarǵa jatady.
Derekterge sensek, qalashyq óz ýaqytynda saýda kerýenderine qyzmet kórsetken kórinedi. Toǵyz joldyń torabynda ornalasqandyqtan, baıyrǵy shahar alys-beris pen barys-kelistiń ortalyǵyna aınalǵan.
Mamandar qalashyq ornyn naqty anyqtaý maqsatynda on aı shamasynda qazba jumystaryn turaqty túrde júrgizgen. Atqarylǵan jumystardyń nátıjesinde qysh ydystar men tórt túliktiń súıekteri tabylǵan. Kóne dáýir adamdarynyń keramıka buıymdaryna ósimdik boıaýyn sińirip, quty, qumyra sekildi zattardy jasaǵany ǵalymdardy tańǵaldyryp otyr.
«Qazba jumystary barysynda qalashyq ornynan qysh ydystardyń synyǵy men turmystyq qajettilikke arnalǵan buıymdar jıi kezdesti. Qolǵa túsken qazandardyń ishinde tutqasy úshburysh tárizdi bolyp jasalǵandary da bar.
Jalpy, Talas óńirindegi tórtkúlder sońǵy birneshe jyldyń bederinde úzdiksiz zerttelip jatyr. Tarıhy tereńnen tamyr tartqan mundaı mádenı muralar tek Talas óńirindegi sanaýly eskertkishte ǵana kezdesetinin aıta ketken lázim. Kóne dáýir adamdarynyń izdenistiń izine túskeni, órkenıet kóshine umtylǵany, jańashyldyqqa bet burǵany bizdi shynynda da tánti etip otyr», deıdi Álkeı Marǵulan atyndaǵy Arheologııa ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri Nurǵalı Nesipbaev.
Ǵalymdar keltirgen derekterge sensek, kóne qalashyqtan bútin qalpynda saqtalǵan aýyz sý qubyry tabylypty. Yqylym zamanda salynǵan qubyrdyń búlinbegeni – rasynda da tańǵalarlyq jaıt. Mundaǵy qurylys negizinen sazdan jasalǵan eken. Onyń qalyńdyǵy 50 santımetrge deıin jetip otyr. Mamandar tarıhı qalashyqtyń kólik úzdiksiz júretin kúre jolǵa jaqyn mańnan tabylǵanyn da zor oljaǵa balap otyr.
«Ilgeride Nurlykent aýylynyń tusynan osyǵan uqsas birneshe tórtkúl anyqtalǵan bolatyn. Soǵan qarap, osy mańnan tikeleı kerýen joldarynyń ótkenin baǵamdaý qıyn emes. Qysqasy, Qarahan memleketiniń adamdary bizge deıin de mádenıetin, sáýlettik órkendeýge bastaıtyn ıdeıany kórkeıtýge kúsh salǵan», deıdi arheologter tobynyń jetekshisi Eraly Aqymbek júrgizilgen jumystardyń nátıjesine súıenip.
Jańa qalashyqtan baıyrǵy órkenıettiń kýásine aınalǵan áli talaı jádiger tabylýy yqtımal. О́ıtkeni munda iske kirisken arnaıy top qar túskenge deıin zertteý jumystaryn jalǵastyrýǵa nıettenip otyr.
