Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Ǵafekeń Qasym Amanjolovtyń «Darıǵa, sol qyz» ánin naqyshyna keltirip shyrqaǵanda, kásibı ánshilerdiń ózi jip ese almaıdy dep aıtady. Al aýdarmashylyǵy týraly sóz múlde basqa. Ádebıetimizdegi aýdarma ónerin bıikke kótergen sanaýly sańlaqtyń biri. Ol tárjimalaǵan Rýdakı, Baıron, Pýshkın, Lermontov, Nekrasov, Shevchenko, Maqtymquly, Lev Tolstoı, Kýprın, Korolenko, Býnın, Esenın jáne taǵy basqa da álemge áıgili aqyn-jazýshylardyń shyǵarmalary qazaqtyń óz tóltýyndysyndaı qabyldandy. Sonyń ishinde avardyń ataqty aqyny Rasýl Ǵamzatovtyń «Meniń Daǵystanym» atty kólemdi eńbegin bir apta ishinde aýdaryp, baspaǵa daıyndap bergeni talaıdy qaıran qaldyrǵan. Bul kitap kezinde oqyrman qolynan túspegen týyndyǵa aınaldy.
Aıtýly ǵalym, synshy Sherıazdan Eleýkenov «Men biletin Ǵafý» atty essesinde osy jınaqtyń qalaı aýdarylǵany týraly egjeı-tegjeıli jazypty. 1973 jyly Almatyda Azııa jáne Afrıka elderi jazýshylarynyń V konferensııasy ótetin bolyp, soǵan daıyndyq bastalady.
«Meniń Baspa komıtetinde isteıtin kezim. Bizderge úsh aı merzimniń ishinde alpysqa tarta Azııa jáne Afrıka jazýshylarynyń kitaptaryn bıik sapada, ádemilep shyǵarý júkteldi. Kúni emes, saǵatyna belgilep, qatań grafık jasadyq. Bári retimen durys júrip jatyr. Tek bir ǵana kitap kóńilimdi alań qylady. Aýdarmashy qoljazbasyn áli «Jazýshy» baspasyna tapsyryp úlgermegen. Bul jaýapty basylym. Rasýl Ǵamzatovtyń «Meniń Daǵystanym» atty ataqty shyǵarmasynyń ekinshi kitaby. «Jazýshy» baspasynyń dırektory Ábilmájin Jumabaevqa telefon shalyp:
– Myna bir kitabyń keshigip barady. Aýdarmashysy kim edi? – dep suradym. Ábekeń bir syıly aǵamyzdyń esimin atady. О́zi qyzmetinen túsip qalyp, renjip júrgen aǵamyzdy mazalap, taqaqtatqym kelmedi. Úndemedim. Onyń ústine «Meniń Daǵystanym» kitabynyń birinshi bólimin aýdarǵan sol kisi-tin. «Úlgirer» dep oıladym da, úndemedim. Sóıtip júrgende bir kúni polıgrafıster kelip:
– Sherıazdan Rústemuly! Eger «Meniń Daǵystanym» kitabynyń qoljazbasy bir aptanyń ishinde qolymyzǵa tımese, bizge ókpelemeısiz. Odan ári keshikse, tehnıkalyq jaǵynan esh múmkindik qalmaıdy, – dep qarap tur. Amalsyzdan jańaǵy aǵamyzǵa telefon soqtyq. Sóıtsek, ol «Keshirersizder, mende aýdarma joq, – dedi úzildi-kesildi. Muny estigende mańdaıymnan ter burq ete tústi. R.Ǵamzatovtyń dúrildep, basynan qus ushpaı turǵan kezi. Onyń kitabyn qulatsań – birtalaıymyz birge qulaımyz. Oı degeniń osyndaıda basyńdy dań qylady eken. «Al kerek bolsa...Kim saǵan aýdarýy qıyn kórkem kitapty bir jetiniń ishinde úlgerip, tárjimalap bermek? Jáne R.Ǵamzatov aqyn ekenin umytpańyz.
12 baspa tabaq prozasy azdaı, oǵan ústemelep myń jarym jol óleńin jáne qosqan. «Qınalǵan Jambyl jeri osy» degendeı, mıymdy qazyp, qalamger ataýlyny oısha tizbekteımin. Esime túskenderdiń biri kókeıime qonbaıdy. Biri shaban jáne bap tileıdi. Ekinshisine redaksııa kerek. Oǵan ýaqyt qaıda? Aý, sonda kim aýdarmaq? Kenet Qudaı sátin salyp, Ǵafýdyń esime túse ketpesi bar ma. Telefon soǵyp, mán-jaıdy aıtyp jalynyp jatyrmyn. «Merzim – bir apta ıaǵnı jeti kún! Jaqsylyǵyńdy umytpaımyz!» – deımin. Tileýiń bergir:
– Jaraıdy, tez jibert kitabyńdy! – dedi.
О́zi de uzaq jyldar «Jazýshy» baspasynda poezııa redaksııasynyń meńgerýshisi bolyp istegen arqaly aqyn baspa kestesiniń qatal zańyn jaqsy biledi. Sondyqtan kúndiz-túni bas almastan eńbek etip, aýdarmany dál ýaqytynda aıaqtaıdy. Osy jerde Sherıazdan aǵamyz jazǵan esseniń úzindisine oralaıyq.
«Bizdi qýantyp, dál jeti kún ótkende, qoljazbany ákep tapsyrdy. «Mashınkaǵa baspaı-aq qoı. Jazǵan kúıinde alyp kel», degem. Ǵafekeńniń jazýy qandaı edi. Ár áripti buzbaı, marjandaı etip túsirýshi edi ǵoı sabazyń. Aýdarmany paraqtap qarap otyrǵanda bir ańǵarǵanym, esh jerinde túzetý joq.
– Aý, Ǵafeke, myna túsirgen sózderińniń biriniń ústinde shımaı joq. Sonda ne, jazǵanyńdy qaıta kóshirdiń be?
– E, joq-a. Qudaı qulaǵyma qalaı sybyrlasa, solaı túsire berdim.
– ?!
Biz ózimiz bir sóılem aýdarsaq ta, álek-shálegimiz shyǵyp, bir jazǵanyńdy ekinshi qaıtara túzep, áýre-sarsańǵa túsemiz. Al myna Ǵafý dańǵylǵa túsken «Volgadaı» júıtkigen de otyrǵan. Ony aıtasyń-aý, myń jarym jol óleń tárjimasynyń bir jolyna túzetý engizilmegen. Osynyń bári mıyma jetkende, orysshalap:
– Fenomenalno! – dep aıqaılap jiberippin» (Sh. Eleýkenov. 8-tom. 64-65 bet).
Shynynda da, adam tańǵalarlyq qubylys. Mundaı jaǵdaı álem ádebıetinde de sırek kezdesedi. Sony bilgende, Ǵafý Qaıyrbekov fenomenine bas ıesiz.
