2000-jyldardyń basynda mektep kitaphanalarynan «Qazaq sovet balalar ádebıetiniń antologııasy» degen serııamen shyqqan qalyń kitaptardy oqyp óstik. Kitaptyń joǵary jaǵynda badanadaı bop jazylǵan jazýdy kórip, keńes balasy bolmasaq ta, bizge arnalǵan kitaptar osy eken destik. Rasynda, Berdibek Soqpaqbaev, О́tebaı Turmanjanov, О́tebaı Qanahın, Múbárak Jamanbalınov, Saparǵalı Begalın, Qastek Baıanbaı syndy qalamgerlerdiń bizge arnap jazǵan shyǵarmalaryn tushynyp oqydyq. Sol serııamen shyqqan kitaptardyń bárin oqý paryzǵa sanaldy. Osy kitaptar basqa kitaptarǵa, osy avtorlar basqa avtorlarǵa – kitap álemine jol ashty. Sodan beri kitap ataýlymen birgemiz, kitaphana ekinshi úıimizge aınaldy. Mine, sodan keıin, táýelsizdik alǵaly «Qazaq balalar ádebıetiniń antologııasy» degen tomdyq jaryqqa shyqpaı, oǵan byltyr ǵana qol jetkizdik. Ol týraly sál keıinirek.
Bala kezde kitap álemine baǵyt siltegen taǵy bir dúnıe – balalar basylymy. «Ulan» gazeti, «Baldyrǵan» jáne «Aq jelken» jýrnaldary qatarlastarymdy kitap álemine jeteledi. Bul basylymdardyń ereksheligi – ádebı kórkem shyǵarmalardy molynan jarııalaıtyn. Bizdiń de jazýymyzǵa múmkindik beretin. Al jazǵanymyz gazet-jýrnal betinde jarııalana qalsa, «meniń de jazǵanymdy Qazaqstannyń basqa bir túkpirindegi balalar oqyp otyr-aý» degen maqtanysh kerneıtin. Mekteptegi abyroıdyń artqany ekibastan. Bala kezden bastalǵan osyndaı shyǵarmashylyq izdenister kúnderdiń kúninde sol redaksııaǵa ákeldi. Qazir «Aq jelken» jýrnalynda qyzmettemin. Buǵan deıin «Ulan» gazetinde jumys istedim. Sonda aıtpaǵyń ne deısiz ǵoı?
Balalar basylymy áý bastaǵy mıssııasynan aınyp kórmepti. Mektep oqýshylaryn saýatty bolýǵa, kórkem ádebıetke baýlýǵa, shyǵarmashylyq qabileti baryn shyńdaı túsýge áli de kúsh salyp keledi. Biraq... taralym burynǵydaı emes. Balalar basylymdarynyń taralymy táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldardaǵy taralymǵa jetpeı otyr. Iаǵnı táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary memleket retinde aıaqtan turyp ketý ońaı bolmady, sol úshin gazet-jýrnalǵa jazylý qıyn boldy desek, qazirgi sebebin qaıdan izdermiz? Onyń sebebi – el aıtyp júrgendeı «qazirgi balalar kitap, gazet-jýrnal oqymaıdy» degen sóz emes. Sebebi – jetkizý qyzmetinde. «Qazposhta» mekemesi basylymdardy ýaqytynda jetkizbeı, qazaq baspasóziniń kóshin irkip qalyp júrgeni belgili. Taǵy bir sebebi – balalarǵa arnalǵan basylymnyń nasıhatyna salynǵan tusaý. Biraz ýaqyttan beri mektepterde úgit-nasıhat jumystaryn júrgize almaı kelemiz. «Gazet-jýrnaldarǵa mektep ujymyn kúshtep jazdyrady» degen qańqý birshama bóget boldy. Eger balalarǵa arnalǵan gazet-jýrnaldy mektep pen mektep kitaphanalary arqyly nasıhattamasaq, basqa joly qaısy? Joly joq emes-aý, biraq balany qosymsha bilimge baýlýdyń, shyǵarmashylyǵyn arttyrýdyń tóte joly sol edi ǵoı. Bala kezinde balalar basylymyn oqymaǵan adam keıin ata basylymdardy oqı ma? «Balalar kitaphanasy» jobasy, balany kitapqa baýlý degendegi nazar aýdarar máseleniń biri osy. Sebebi balalar basylymy apta saıyn, aı saıyn jańasha shyǵyp, balalarmen únemi baılanysta bolady. Tapsyrma beredi, baıqaýlar ótkizedi degendeı, qalaıda oqyrmannan qol úzbeýge tyrysady. Eger eldegi ár mektepke osy úsh basylymǵa jazylýdy uıymdastyrar bolsaq, onda biz taralym máselesin de shesher edik. Bulardyń árqaısysynyń jyldyq jazylý baǵasy bir torttan aspaıdy, qazaqsha aıtqanda.
«Balalar ádebıeti antologııasyna» keleıik. Táýelsizdik alǵaly otyz jyldan keıin kóp kúttirip baryp antologııa byltyr jaryqqa shyqty. Qurastyrýshysy – belgili aqyn, balalar qalamgeri Baıbota Qoshym-Noǵaı. Alaıda Baıbota aǵanyń talaı jyldan beri qurastyryp, ekshep qoıǵan 10 tomdyq antologııasy Almaty qalalyq ákimshiliginiń demeýimen jaryq kórdi. Sáıkesinshe taralymy da az bolyp, elimizdiń kóp bóligine jetpeı qaldy. Kitaptyń aınalasynda júrgen adam retinde baıqaǵanym – bul antologııany suraýshylardyń qarasy áli de kóp. Al 10 tomdyq áldeqashan taýsylǵan. Prezıdent aıtqan «Balalar kitaphanasy» jobasyna bul dap-daıyn jumys bolatyn.
Prezıdent tapsyrǵan joba aıasynda osyndaı áldeqashan bir izge túsken, ýaqyt tezinen ótken asyl mura – qasterli qazyna qoldaý tabýǵa tıis. Jańa shyǵarmalar jazylar, álemdik klassıkalyq shyǵarmalar aýdarylar, alaıda qolda bardyń qadirin bileıik.
Asylan TILEGEN,
«Aq jelken» jýrnalynyń
jaýapty hatshysy
