Qýanaı haziret – Jympıty óńirinde meshit-medrese ustap, HH ǵasyrdyń alǵashqy shıregindegi qoǵamdyq-saıası oqıǵalardyń bel ortasynda júrgen tarıhı tulǵa. Batys Alashorda úkimetindegi Qýanaı hazirettiń orny men yqpaly týraly Sáken Seıfýllınniń «Tar jol, taıǵaq keshý» romanynda, Hamza Esenjanovtyń «Aq Jaıyq» trılogııasynda sýrettelip jazylǵan. Sanaly ómirin rýhanııat jolyna, urpaq tárbıesine arnaǵan Qýanaı hazirettiń keńes bıliginen kórmegeni de joq – sol kezdegi keńes odaǵyndaǵy repressııanyń barlyq tolqynyn basynan ótkerdi. Saılaý quqynan aıyryldy, birneshe márte sottaldy, kánpeskege tústi, jer aýdaryldy, eń sońynda – 1937 jyly «halyq jaýy» atanyp, balasymen birge atylyp ketti...
Mine, osy tarıhı tulǵanyń esimin halyq jadynda qaldyrý úshin sońǵy kezde birqatar is-shara qolǵa alyndy. Hazirettiń ómir joly, qoǵamdyq-saıası qyzmeti zerttelý ústinde. Al eńbek ardageri, jympıtylyq Murat Habıbýllınniń bastamasymen Jympıty aýylyndaǵy Alash alleıasynda Qýanaı haziret Qosdáýletulyna arnap eskertkish taqta ornatyldy. Bıiktigi 2,5 metrlik tuǵyrǵa bekitilgen taqtada Qýanaı hazirettiń 1863 jyly Jympıty ýezi Qosoba aýylynda dúnıege kelgeni, dinı bilimin Oral meshitinde Qaparovtan alǵany, Jympıtydaǵy Batys Alash úkimetiniń rýhanı jetekshisi, Reseı Ortalyq dinı basqarmasynyń múshesi, batys óńirdiń muhtasıbi bolǵany, 1923, 1926 jyldary búkilreseılik dinı sezderge delegat bolǵany, keıin kontrrevolıýsııalyq panıslamıstik búlikshil uıym basshylarynyń biri retinde aıyptalyp, 1937 jyly jeltoqsan aıynda Oral qalasynda atý jazasyna kesilgeni jazylǵan.
– Qýanaı hazirettiń ózi de, urpaqtary da keńes kezinde qatty qýdalandy. Atamyzdan esh derek, jádiger, mura qalmady. Degenmen atalas aǵaıyndary bas qosyp, osyndaı is atqardyq. Osy belgini ornatý úshin resmı ruqsat alý, mátinin daıyndaý, eskertkishtiń barlyq shyǵyny osy aǵaıynnyń kómegimen atqaryldy, – deıdi Murat Habıbýllın.
Aıta keteıik, Alashorda úkimetiniń Batys bólimshesi 1918 jyldan 1920 jyldyń basyna deıin ómir súrgen. Jympıty aýylynda Kúnbatys Alashordanyń bas keńsesi bolǵan ǵımarat saqtalǵan, ol jerde mýzeı qyzmet kórsetedi. Al aýdan ortalyǵyndaǵy ortalyq saıabaqta Alash alleıasy bar. Ol jerde Álıhan Bókeıhan, Jahansha Dosmuhameduly, Ahmet Baıtursynuly, Halel Dosmuhameduly, Maǵjan Jumabaev, Mirjaqyp Dýlatuly, Sultanmahmut Toraıǵyrov, Berkinǵalı Atshybaev, Isa Qashqynbaev, Ýálıthan Tanashev sekildi Alash arystarynyń bıýsti ornatylǵan.
