Árkimge ártúrli áser etkenimen, bastapqy sezimder uqsas. Ony ásirelep jazýdy kókseı me jazýshy, biraq. Joq, árıne. Qasıetti ómir jyrynyń ózegi mahabbat sezimi boıyńyzdy bıledi me, Allanyń qıǵan eń uly sezimin siz qanshalyqty sezine aldyńyz? «Ǵashyqtyq qumarlyq pen ol eki jol, qumarlyq bir nápsi úshin bolady sol» dedi Abaı. Siz qaısymen jóneldińiz? Eger shyn mahabbat bolsa, ony qasterlep, adaldyq tanyta bildińiz be? «Saǵan qurban mal men bas» dep! Munyń bári aıtýǵa jeńil bolǵanymen, adam ómir boıy izdese tappaıtyn, dýshar bolǵan kúnniń ózinde, bálkim keıbireýler bolmashy ushqyndarynyń ózinen taıqyp kete baratyn eń uly, eń azap ári ǵajap sezimder emes pe?
Sondyqtan «О́mir jyrynyń» tereńine ekiniń biri úńile bere almasy haq. Biz de sonyń biri edik. Keıin Talasbek Ásemquldyń «Abaıdyń uly jumbaǵy» atty maqalasyn oqý barysynda eptep mańaılaǵandaı boldyq pa, onyń ózine asa senimdi emespiz. Desek te, oqyrmanǵa siltemesin qaldyryp, iz tastaǵan lazym. Keıipkerleriniń ózi asaý. Áýelgisi – sýretshi, ǵashyqtyq dertine dýshar bolǵan jáne sony ómiriniń ózegine aınaldyrǵan ózgeshe jan, taǵdyr ıesi. Álemdik beıneleý ónerinde qoltańbasyn qaldyrǵan Van Gog, Pol Gogenderdiń bıigin murat tutqan talanttyń súıýi de, kezdesýi de, qoshtasýy da qyzyq. Menińshe, ol qyrsyqtyǵyna baqpaǵanda... Onda sýret ónerinde arqaý taýyp, «Alǵashqy mahabbatty» salyp shyǵýy... Múmkin odan da bıikterge qulash urar ma edi? Osy eki arada Táńirdiń uly jumbaǵy turǵandaı seziledi... Túıerimiz, qol jetpegen mahabbat túıiriniń ózi shyǵarmashylyqqa aınalsa, eldiń aýzyn ashtyrady, máńgilik beınege aınalary sózsiz.
Al ekinshi keıipker – qatardaǵy júrgizýshi, ol da osal jan emes. Mahabbat dertine ushyraǵandyqtan jáne sol jolda táýekelge bara alǵanynan. Biraq munda adam janynyń psıhologııalyq tereń qatparlary bir suraqtan kelesige jetelep, ári-sári kúıge túsiredi. Shyǵarmadaǵy áıel Ásııanyń qylyqtary Abaıdyń «Surǵylt tuman dym búrkip» dep bastalar óleń ıakı aýdarmasyn eske salady. Alǵashqy sýretshiniń mahabbaty shyǵarmada úsh jaqtan taldanady, azdap bolsa da shet jaǵasyna jaqyndaısyz. Biraq onda da jasyrýly jumbaq az emes. Talasbek tereń paıymdaıdy ony:
«Avtor mahabbattyń qıly taǵdyryn asha otyryp, úlken izgilik saýaldaryn kótergen. Birinshi novelladaǵy sýretshi – shyn súıgen adam. Árıne, povesti alǵashqy oqyǵanda keıipkerdiń túsiniksiz qatygezdigine tańǵalar edińiz. Tramvaıda kezdeısoq kezdesken qyzdyń kózine ǵashyq bolǵan sýretshi arada birneshe aı tynymsyz izdeýdiń nátıjesinde súıgenin tabady. Biraq odan keıin sózden jańylyp, ǵashyǵyn azaptap qınaı bastaıdy. Araǵa apta salyp, aı salyp, tipti jyl salyp, mahabbatyn synaǵan sýretshiniń jalǵyz ǵana maqsaty – qyzǵa súıem degen sózdi aıtqyzý. Mundaı qatygezdikke suhbattas jazýshy da tańǵalady», deıdi. Munda «suhbattas jazýshy» avtor emes, shyǵarmada sýretshi, jazýshy, kompozıtor – úsheýi alǵashqy mahabbattary týraly baıandap otyrǵandaǵy keıipker.
«Biz estigen hıkaıada súıgen bir-aq adam – Álııa dep oılaımyn. Jaraıdy, shyǵaryp salmasyn. Sol kúni ne jaǵdaı bolǵanyn qaıdan bildińiz? Qalypty ómir aǵysyn buzatyn kezdeısoq oqıǵalar ómirde az ba? Meıli, bizdiki tek joramal. Odan keıingi kúnder she? Habar kútkeni kúmánsiz. Yntyǵa, zaryǵa kútti. Bálkı, tipti sizben erip ketpegenine ókindi. Siz oılanýǵa da mursha bergen joqsyz ǵoı. Sózdiń túıini, kináli bir-aq adam – siz. Súıgen bir-aq adam – ol», deıdi jazýshy.
О́kinishke qaraı, jazýshy (keıipker) hıkaıany tyńdap otyryp, eshteńe uǵynbaǵan. Árıne, ol ózi oılaǵandaı, adam janynyń bilgiri bolsa, bul jerde eshqandaı qatygezdiktiń joq ekenin, sýretshiniń tentek qaljyńdary nemese sadızm, (...) mahabbattyń sýblımasııasy ekenin ańdar edi. Araǵa pálenbaı ýaqyt salyp, asyǵyp-aptyǵyp jetken sýretshige súıgen qyzy óziniń basqa adamǵa turmysqa shyqqanyn jaıbaraqat qana baıan etedi.
«Aqyl toqtatqan kezimde oılap otyrsam, ol meni eshqashan da súımepti. Unatýy, teris kórmeýi múmkin. Al mahabbat joq. Múmkin emes», deıdi sýretshi.
Povestegi úshinshi novella – jazýshyǵa poıyzda kezdesip qalǵan kezdeısoq júrginshiniń mahabbatyn baıandaıdy. О́zinen birneshe jas úlken, ómir kórgen áıelge ǵashyq bolǵan, osy jolda talaı qasiret shekken keıipkerdiń órtene otyryp aıtqan áńgimesi oqyrmanyn qatty tebirentedi. Mahabbattyń ot-jalyn stıhııasynda zańnan, ádepten ústem shyǵatyn asqaq shyndyq bar. Jigittiń sol óńirge aty shyǵyp qalǵan, esik kórgen áıelge ǵashyq bolýy – essizdik, biraq óziniń qaıtalanbas syry bar essizdik. Shyn asyqtyq – qupııa jáne zańsyz. Eki ǵashyq týǵan eldi kórmeı ketýi, zańdy túrde nekege turmaýy – osynyń barlyǵy jazýshy sheber paıdalanǵan janama kep. Dúnıedegi eń úlken qaıǵy – basqamen bólise almaǵan mahabbat. Arada qansha ýaqyt ótse de, kemerinen bir eli tómen túspegen, kúıip-janǵan asyqtyq aqyr sońynda áıeldi úrkite bastaıdy. Ekeýiniń bir-birine laıyq emes ekenin sezesiz. Shyn mahabbat – kezdesý kezdeısoq bolmaǵanda ǵana, Táńiri qosqan eki jardyń arasynda ǵana bolady. Biraq kóp jaǵdaıda adamdar dám aıdap, kezdeısoq kezdesedi. Basqa jaǵdaıda adam ózine laıyqtyraq basqa bireýdi tabar edi. Kóp adamnyń arasyndaǵy sıyqsyz neke osyndaı kezdeısoq kezdesýden. Áńgimeniń aıaǵynda ǵashyq jigit jalǵyz úıli razezden túsedi. Ony eshkim qarsy almaıdy. Bul – búkil hıkaıanyń logıkasymen daıyndalǵan jalǵyzdyqtyń sımvoly.
«Mahabbat syryn taýysý múmkin emes» degen oı túıedi avtor. Sebebi ár adam – mahabbattaǵy jeke taǵdyr» dep aıaqtaıdy Talasbek Ásemqul.
Shyǵarmany oqyǵan siz múlde basqasha túsinýińiz múmkin.
