Ádiletti Qazaqstannyń damý baǵdary

Degenmen Prezıdenttiń aýyr mashına jasaý, ýran baıytý jáne avtokomponentter sııaqty sektorlardaǵy ósýdi jedeldetýge shaqyrýy ekonomıkany árta­rap­tandyrýǵa talpynystyń art­qanyn kórsetedi. Onyń ústi­ne, alǵashqy úsh jylda shetel­dik ınvestorlarǵa da, otandyq ınves­torlarǵa da salyqtyq jeńil­dikter berý týraly usynys Qazaq­stannyń osy mańyzdy sala­larǵa qomaqty ınvestısııa tar­týǵa nıet tanytyp otyr­ǵa­nyn aıqyn ańǵartady. Bul qadam tikeleı sheteldik ınves­tısııa­ny kóbeıtip, atalǵan elde qyz­met jasaýǵa nemese kásibin keńeı­týge qulyqty bıznes ókil­derine múmkindik beredi. Osy­laısha, básekege qabiletti orta qalyptastyrady, jahandyq úrdiske saı damýǵa jol ashady.

Memleket basshysy Toqaevtyń salyq-bıýdjet jáne aqsha-nesıe saıasatyn úılestirýge shaqyrýy turaqty ekonomıkalyq ósimge qol jetkizýge tyrysqanyn baıqatady. Ishki jalpy ónim kólemin 6-7 paıyzdyq deńgeıde ósirý ońaı sharýa emes. Biraq bul Qazaqstannyń uzaqmerzimdi damýy úshin qajet. Buǵan qol jetkizý ınflıasııa men qarjylyq turaqsyzdyqqa qaýip tóndirmeı, ekonomıkalyq belsendilikti yntalandyrý úshin fıskaldyq jáne monetarlyq quraldardy saqtyqpen basqarýdy talap etedi.

Prezıdenttiń básekelestikti arttyrý jáne korporatıvtik nesıe­leýdi ulǵaıtý úshin sheteldik bank­terdi tartýǵa basa nazar aýdarýy bıznes úshin kapıtaldyń qol­je­timdiligin qamtamasyz etý jo­lyndaǵy mańyzdy qadam bolmaq. Nesıege qol jetkizýdi ilgeriletý kásipkerlik pen bıznesti keńeıtýde ma­ńyzǵa ıe. Bul óz kezeginde eko­nomıkalyq ósýdi yntalandyrady.

Shaǵyn jáne orta kásipkerlik – kez kelgen ekonomıkanyń tiregi. Prezıdent Toqaevtyń osy salalardy qoldaý jónindegi usta­nymy maqtaýǵa turarlyq. Aktıv­terdi basqarýdaǵy ashyq­tyqty arttyrýǵa jáne shaǵyn bız­nes­tiń shoǵyrlanýyn ynta­lan­dyrýǵa baǵyttalǵan bastamalar básekelestikti teńestirýge jáne naryqtaǵy monopolııany azaıtýǵa kómektesedi. Turaqty jáne ser­pindi ekonomıka úshin jeke sektordyń ósýi men ártarap­tandyrylýy óte mańyzdy.

Toqaevtyń turaqtylyq pen qorshaǵan ortany qorǵaýǵa basa nazar aýdarýy taza energııa kózderi­ne jahandyq ustanymmen saı ke­ledi. Qazaqstannyń jańar­tyla­tyn energııa kózderiniń áleýe­tin arttyrý jáne sýtegi óndiri­sin damytý jospary energe­tıkalyq saıasattaǵy tyń kózqa­rasty ańǵartady. Atom elektr stansasyn salý boıynsha jalpy­halyq­tyq referendým ótkizý týraly usynys energetıkany jaýapty jáne ashyq damytýǵa umty­lystyń aıqyn úlgisi. Osy­laısha, AES-ke qatysty sheshim qazaq­standyqtardyń qalaýy men múddelerine saı kelmek.

Qazaqstannyń aqparattyq tehnologııaǵa baǵdarlanǵan el bolýǵa umtylýy jahandyq úrdisterge sáıkes. Prezıdent Toqaevtyń Qazaqstannyń elektrondy úkimet pen fınteh tehnologııalardy damytý salasyn­daǵy álemdik kóshbasshylardyń qatarynda ekenin málimdeýi eldiń sıfrly saladaǵy áleýetinen habar beredi. Qazaqstan 2026 jylǵa qaraı IT-qyzmetteriniń eksportyn bir mıllıard dollarǵa deıin ulǵaıtýdy maqsat etip otyr. Osylaısha, sheteldik iri IT-kompanııalarmen seriktestik ornatý arqyly tehnologııa sek­torynyń ekonomıkalyq áleýetin paıdalanýǵa tyryspaq. Qazaqstan aqparattyq tehnologııaǵa baǵdar­lanǵan elge aınalýy kerek degen ustanym sıfrlyq transformasııa dáýirine sáıkes keledi. Iri sheteldik IT-kompanııalarmen seriktestik ornatý arqyly IT-qyz­metteriniń eksportyn art­tyrýǵa múmkindik bar.

Memleket basshysy Q.Toqaevtyń Qazaqstandy Eýra­zııadaǵy iri tranzıttik habqa aınaldyrý jónindegi kózqarasy eldiń ekonomıkalyq ósimi úshin óte mańyzdy. Qurǵaq porttar men konteınerlik toraptar sııaq­ty kólik ınfraqurylymyna ınves­tısııa salý aımaqtaǵy saý­da men baılanysty jeńildetý ózekti. Buǵan qosa, kórshi eldermen, sonyń ishinde Reseı, Qytaı­, Ortalyq jáne Oń­tústik Azııa elderimen dıplo­matııalyq qarym-qatynas­tardy saqtaý bul paıymdy júzege asyrý múmkindik beredi. Qazaqstannyń stra­tegııalyq ornalasýy aımaq­taǵy saýda joldarynyń tiregi etedi. Osyndaı qarym-qaty­nastardy nyǵaıtý aıtarlyqtaı ekonomıkalyq múmkindikter ashýy múmkin.

Oblystyq deńgeıdegi aýdandar men qalalar ákimderin saılaý týraly sheshim jergilikti basqarý men tómengi deńgeıde demokratııany qamtamasyz ete­tini anyq. Jergilikti bas­shy­­lardyń ókilettikterin keńeıtý resýrstardy tıimdirek bólýge jáne Qazaqstannyń ártúr­li aımaq­tarynyń naqty qajet­tilikterin qanaǵattandyrýǵa beıimdelgen damý bastamalaryna ákeledi.

Sonymen qatar Prezıdent Toqaev Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy men gazdandyrýdan sý qaýipsizdigine deıingi salalar qamtyldy. Úkimetke ekonomıkalyq damýǵa, qoǵamnyń qajettilikterine, syn-qaterlerge der kezinde jaýap berýge tapsyrma berildi.

Azamattardy, ásirese jastardy «Adal azamat» nemese sanaly azamat qundylyqtaryn bo­ıyna sińirýge shaqyrý memleket qurýdaǵy minez ben adal­dyqtyń mańyzyn kórsetedi. Bul qun­dylyqtar – ádiletti qoǵam qurýdyń ajyramas bóligi. Prezı­dent Toqaevtyń úkimetke bıýro­kratııalyq kedergilerdi joıyp, ekonomıkalyq jáne áleýmettik saıasatty júzege asyrýǵa tapsyrma berýi basqarýdy jáne jaýapkershilikti tıimdi atqarýǵa jol ashatyny anyq.

Toqaevtyń halyqqa Jol­daýynda Qazaqstannyń ekono­mıkalyq reformalarynyń jol kartasy kórsetilgen. Bul Joldaý azamat­tar­dyń ál-aýqatyna, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa, turaq­tylyqqa, tehnologııalyq jetis­tikterge jáne tıimdi basqarýǵa basymdyq beredi. Qazaqstan halqynyń ómir súrý sapasyn jaqsarta otyryp, ózin álemdik arenada serpindi oıynshy retin­de kórsetýge daıyn. Bul refor­malardyń sátti júzege asýy Qazaqstannyń gúldengen jáne ádiletti bolashaqqa degen umtylysyn kórsetedi.

Muhammed Asıf NÝR,

Beıbitshilik jáne dıplomatııalyq zertteýler ınstıtýty Ortalyq Azııa jáne Eýrazııany zertteý ortalyǵynyń dırektory