«Biletinderdiń aıtýynsha óktemshil apparattyń basqarýymen ómir súrgennen zańnyń basqarýymen ǵumyr keshken jeńil kórinedi. Árıne, ol úshin eń aldymen zańnyń ózi jurt kóńilinen shyǵatyndaı bolýy kerek. Búginde barshamyzdyń shynaıy quqyly memleketke tezirek jetýdi armandaıtynymyz da sondyqtan.
Al sapaly zań sol qujattardy bekitip, ómirge joldama beretin depýtattardyń óz statýsyn naqty aıqyndaýdan bastalǵany maqul-aq. Sol sebepti, sessııada «Qazaq SSR-indegi halyq depýtattarynyń statýsy týraly» respýblıka Zanynyń jobasy jóninde baıandama tyńdalǵannan keıin, depýtattar keshe atalǵan qujatty talqylaýǵa kiristi.
Nege ekeni belgisiz, kún ótken saıyn zalda otyratyn halyq qalaýlylarynyń qatary sırep barady. Máselen, búgingi alǵashqy májiliske 357 depýtattyń 251 ǵana qatysty. Tóraǵalyq etýshi Qazaq CCP Joǵarǵy Soveti Tóraǵasynyń orynbasary S.Ábdildınniń habarlaýynsha, 10 depýtat májiliske dáleldi sebeptermen qatyspaı otyrǵan kórinedi. Al ózge sekseniniń de dáleldi sebepteri bar shyǵar, biraq árıne, bul jaǵdaı sessııanyń shyraıyn shyǵara qoımasa kerek», delingen maqalada.
Avtorlardyń jazýynsha, depýtattar óz quqyqtary men mindetteri týraly máselege tıisinshe mán bere qaraǵan. Zań jobasynyń búkil babyna qatysty pikir aıtylǵan. Ásirese depýtattyq mindetterin atqarýǵa baılanysty jasalatyn jaǵdaılar tolǵandyrǵany baıqalady.
«Depýtattardan isti talap etý úshin olardy pravomen qamtamasyz etip, tıisti jaǵdaılar jasalǵany maqul. – Mysaly, meniń saılaý okrýgimde 70 eldi meken bar, – dedi depýtat A.Ponomarev. – Onyń bir qataryna kúnine avtobýs bir-aq ret qatynaıdy. Sondyqtan saılaýshylarymmen kezdesý ótkizý, olardyń aryz-shaǵymdaryna baılanysty saparǵa shyǵý eleýli qolaısyzdyq týǵyzady. Qalalyq jerde turatyn depýtattar úshin, bálkim, jeke transporttyń qajeti joq shyǵar, al selolyq okrýgterden saılanǵan Qazaq SSR halyq depýtattaryna óz qarjysyna jeńil mashına bólingeni durys bolar edi», delingen maqalada.
Basylym keltirgen derekterge súıensek, zaldaǵy kompıýterdiń kómegimen áleýmettik zertteý júrgizilgen. Daýys berýdiń nátıjesinde zalda otyrǵan depýtattardyń 190-y jeke jeńil kólik alǵysy keletinin jetkizipti.
« – Kórip otyrsyzdar, bul kóp sıfr... – dedi Joǵarǵy keńes tóraǵasy.
Hegizgi máselege kósheıik. Májiliste depýtattardyń eńbek demalysyn belgileý egjeı-tegjeı áńgime boldy. Saılaýshylar amanaty da qyzý pikirtalas týǵyzdy. Osylardyń qaı-qaısysy boıynsha da ártúrli, tipti qarama-qaıshy pikirler aıtyldy.
– Depýtattarǵa artyqshylyq jaǵdaı jasaý máselesine oılana qaraý kerek, biz qandaı elde, qaı ýaqytta ómir súrip otyrǵanymyzdy umytpaıyq, qarapaıymdylyqtan aspaıyq, – dedi depýtat Iý.N.Sytov.
– Keıbir depýtattardyń eńbek demalysyn 36 kúnge sozýdy, qyzmet babyna baılanysty kólik talap etýin ázirge artyq dep oılaımyn, – dedi úzilis kezinde áńgimeleskenimizde depýtat J.Tuıaqbaev. – Amanattaryn oryndaý úshin depýtattar saılaýshylarynyń arasyna aıyna tórt-bes kún bólse jetip jatyr.
– Qazirgi jaǵdaıda kóbine josparly obektilerdi amanat etip alyp, biz ózimizdi de, saılaýshylardy da aldaýǵa májbúrmiz. Shetelderde amanattalý degen bolmaıdy. Obektilerdi salýmen tıisti mekemeler aınalysady. Sondyqtan biz de amanat qabyldaý degennen arylýymyz kerek. Depýtattar negizinen sapaly zań shyǵarýmen aınalysqany jón, – degen oı aıtty depýtat S.Baıbatyrov.
– Amanattar qalýy kerek, onsyz biz saılaýshylarymyzdyń muń-muqtajynan qol úzip qalamyz, – dep depýtat J.Káripjanov ol pikirdi quptamady.
Osyndaı pikirtalastyń nátıjesinde eki joba da tolyqtyrylyp, túzetilýi úshin turaqty komıtetke jiberiletin boldy.
– Besinshi kún jumys istesek te, áli mańyzdy zań qabyldaı alǵan joqpyz, – degen qynjylys bildirdi depýtat M.Kalmataev.
Oǵan Joǵarǵy Keńes tóraǵasy: «Qazirgi jaǵdaıda zańnyń sapaly qabyldanýy birinshi kezekte turýy kerek» degen turǵyda jaýap berdi. Árıne, zań qabyldanbaı jatyp, qaıta túzetýlerge dýshar bolmaý úshin munyń ózi durys ta. Osy kúni talqylanǵan «Qazaq SSR halyq depýtatyn keri shaqyryp alý tártibi týraly» respýblıka Zańynyń jobasyn talqylaýda tartysty ótti. Pikirsaıystyń orta tusyna kelgende depýtat A.F.Kozlov:
– Joldastar, osy jobany talqylaý kerek pe ózi? Mysaly, ózge elderde mundaı zań joq. Saılaýshylar depýtattaryn ózderi saılap alǵan eken, endi ókilettik merzimi bitkenshe shydasyn, – dep másele qoıǵanda, alǵashynda jurt ańtarylyp qalǵandaı boldy», delingen maqalada.
Talqylaý barysynda depýtattardyń jergilikti laýazymdy qyzmet ıeleriniń qysymyna dýshar bolmaýy, olardyń suraý salýyna jaýap berýdiń mańyzdylyǵyn arttyrý máseleleri sóz bolǵan.
«Taǵy bir aıta ketetin jaıt: depýtattarymyzdyń respýblıkamyzdyń memlekettik tilinde sóıleý belsendiligi tym temen. Olardyń ana tilinde sóıleýi úshin endi qandaı jabdyqtyń qajet ekendigin óz basymyz túsine almadyq...
Sessııada jýrnalısterdiń jumys isteýine qamqorlyq jaǵy áli kútkendegideı deńgeıge kóterilmeı otyr. Tirkelgen jýrnalısterge sol kúni talqylanatyn kujattardyń, birneshe ǵana danasy beriledi, sondyqtan negizinen tek qolyńa ustap qana úlgeresiń. Zań jobalarynyń teksterinen depýtattar sııaqty habardar bolyp otyrý ázirge arman kúıinde qaldy. Demek, reportajdarymyzda keıbir qujattardyń tıisti baptaryn kórsete otyryp áńgimeleı almasak, bul tek ózimizdiń kinámiz emes degen oıdamyz», dep maqalany qorytyndylaıdy G.Eńsepova men Á.Álibekov.
